Trachyandra
 | Бу мақола викилаштирилиши керак. |
 | Ушбу мақоланинг матни тўлиқ ёки қисман автомат таржимадан иборатдир. Матн тезда тушунарли ҳолга келтирилмаса ушбу мақола ўчирилиши мумкин! Сиз мақолани тузатишга кўмаклашишингиз мумкин. Мақола таржимаси билан шуғулланмоқчи бўлсангиз, таржима бўйича тавсиялар билан танишиб чиқишни унутманг. Мақоланинг оригинали кўрсатилмаган. |
Трачяндра Аспҳоделаcеаэ оиласига тегишли бўлиб, Африка қитъасининг жанубида, шунингдек, Мадагаскар оролида табиий муҳитда ўсади. Чўл ва ярим чўл минтақаларининг бу аҳолиси ҳароратнинг ўзгаришига ва узоқ вақт қурғоқчиликка чидайди. Трачяндранинг кўп турлари баландлиги 15-25 см дан ошмайди, лекин баъзи навлари 2 м гача ўсиши мумкин.
Трачяндра узун, ингичка, яссиланган барг пичоқлари бўлган сувли ўсимлик бўлиб, улар тоза жингалакларга айланади. Одамларда бу ўсимлик тирбандли ўти, вермишел, Горгоннинг боши деб аталади. Россияда бу экзотик гўзалликни сотиб олиш ҳали ҳам осон эмас, лекин у бутун дунё бўйлаб ўсимликларни севувчилар орасида тобора оммалашиб бормоқда. У асл баргларида намликни тўплайди, шунинг учун у уйда субстратни қуритишдан қўрқмайди. Аммо тиргак ўтини сотиб олаётганда, бу маданият яхши, ёрқин ёритишни талаб қилишини тушунишингиз керак. У тўлдирилган хоналарда ўсмайди ва тоза ҳаво оқимини мамнуният билан қабул қилади, шунинг учун ёзда уни очиқ деразанинг деразасига қўйиш, балконга олиб чиқиш ёки ўсимлик билан безатилган тераста билан безаш мумкин. Ўсимликнинг илдизпояси озуқа моддалари ва сувни сақлайдиган катта илдиз билан ифодаланади. Зич гўштли барглар розетларни ҳосил қилади ва турли турларда у кесмада текис, учбурчак ёки юмалоқ бўлиши мумкин. Тупроқ юзасидан бир неча сантиметр ўсиб, барг плиталари буришиб бошлайди. Яхши ёруғлик ва етарли иссиқлик билан барг спираллари янада қаттиқроқ буришади.
Гуллаши ва кўпайиши
Трачяндра гуллари хушбўй қор-оқ рангга эга, марказда ёрқин сариқ стаменс ва антерлар бўлиб, бир нечта бўлаклар тўплами шаклида инфлоресcенcес тўпланган. Чангланиш содир бўлгандан сўнг, куртак ўрнига майда қуюқ уруғлар билан уруғ қутиси ўрнатила бошлайди. Трачиандра уруғлар, сўқмоқлар ёки ўсиб чиққан бутани бўлиш орқали кўпайтирилиши мумкин. Уруғлар қум ва ҳижобнинг тенг қисмларидан ташкил топган субстрат юзасига сепилади, эрга озгина сепилади ва сув билан пüскüртüлüр. Экинлар плёнка билан қопланган, идишларни яхши ёритилган жойга қўйинг ва 20-24 даража Селсийда доимий ҳароратни сақланг.
Ниҳолдан олдин плёнка ҳар куни 10-15 дақиқа давомида очилади ва керак бўлганда субстрат пуркагичдан суғорилади. Эр юзида биринчи куртаклар пайдо бўлгандан сўнг, сиз ўсимликларни бироз кўпроқ ҳавога қўйишингиз мумкин. Кўчатлар кучлироқ бўлганда, филмни бутунлай олиб ташлаш ва ўсимликни алоҳида идишларга экиш мумкин. Трачиандра эрта баҳорда сўқмоқлар билан кўпайтирилади. Бунинг учун асирларнинг кучли қисмларини танланг ва уларни ўткир пичоқ билан кесиб олинг. Жараён олдидан асбоб дезинфекция қилиниши керак. Кесиш бурчак остида амалга оширилади. Қаламчалар сувда ёки қумда илдиз отиши мумкин. Кейинчалик муваффақиятли процедура учун экиш материалини илдиз ўсиши учун стимуляторлар билан олдиндан даволаш мумкин. Илдизлар узунлиги 1 см га етганда ва яхши ривожланганида, кўчатлар алоҳида стаканларга экилган бўлиши мумкин. Баҳорда, трансплантация пайтида, ўсиб чиққан Трачиандра бутасини ажратиш мумкин. Шу билан бирга, ёш куртаклар она ўсимликидан ажратилади ва дарҳол тупроқ аралашмаси билан алоҳида идишга экилган. Бўлиниш пайтида илдизпоя шикастланган бўлса, шикастланган жойга кул ёки эзилган фаол углерод сепилади ва озгина қуритилиши учун қолдирилади.
Парвариш
Қишда вегетация даври бўлган навлар учун тоза ҳавога кириш ва қуёшга тўғридан-тўғри таъсир қилишдан бошпана билан яхши ёритилган жойни танланг. Идеал ҳолда, Трачяндра қозонини шарққа ёки ғарбга қараган деразага қўйинг. Жанубга йўналтирилган дераза токчасида пешин вақтида сунъий соя яратиш, шимол томонда эса фитоламп шаклида қўшимча ёруғлик манбасини таъминлаш керак бўлади. Ёзги жазирамада гул идишининг қуёшда қизиб кетмаслигини таъминлаш керак, чунки ҳаддан ташқари иссиқлик ва жуда кучли ёруғлик тиргак ўтларига зарарли таъсир кўрсатади. Қишда вегетация даври бўлган навлар учун тоза ҳавога кириш ва қуёшга тўғридан-тўғри таъсир қилишдан бошпана билан яхши ёритилган жойни танланг. Идеал ҳолда, Трачяндра қозонини шарққа ёки ғарбга қараган деразага қўйинг. Жанубга йўналтирилган дераза токчасида пешин вақтида сунъий соя яратиш, шимол томонда эса фитоламп шаклида қўшимча ёруғлик манбасини таъминлаш керак бўлади. Ёзги жазирамада гул идишининг қуёшда қизиб кетмаслигини таъминлаш керак, чунки ҳаддан ташқари иссиқлик ва жуда кучли ёруғлик тиргак ўтларига зарарли таъсир кўрсатади. Трачяндра тоза ҳавони яхши кўради, лекин шашка унга зарарли. Хонада 20-22 даража иссиқликни сақлаш ва термометр +18 дан пастга тушмаслигига ишонч ҳосил қилиш мақбулдир. Ўсиш даврида Трачиандра ҳафтасига 1 мартадан кўп бўлмаган суғорилади. Бу маданият ортиқча намликка тоқат қилмайди, шунинг учун суғориш учун энг яхши вариант пан орқали бўлади. Агар сиз суғориш режимига риоя қилмасангиз, унда илдизпоя тезда чирийди. Суғориш учун сув хона ҳароратида ёки бир оз илиқроқ, +27 даражагача чўзилган ҳолда олинади. Ўсимлик секинлашганда ёки ўсишини тўхтатганда, суғориш частотаси ойига бир марта камаяди. Ғайриоддий, ноёб ва экзотик ўсимликлар орасида Трачиандра ҳақли равишда шарафли ўринни эгаллади. Бу ўсимлик жуда оддий ва агар пахтакор уни суғоришни унуца, осонгина омон қолади. Бу африкалик гўзаллик ҳам тез-тез трансплантацияга муҳтож эмас ва агар бирор нарса нотўғри бўлса, барглар эгасини хатоларига „ишора қилади“.
Мумкин бўлган қийинчиликлар ва ғамхўрликдаги хатолар
Трачяндранинг ёмон соғлиғининг энг кенг тарқалган сабаби ортиқча намликдир. Агар жуда кўп суғорилган бўлса, бу экзотик ўсимликни бузиш жуда осон, шунинг учун тиргак ўтини ўстиришда баргларнинг ҳолатига эътибор бериш керак.
• Баргларсуст, юмшоқ, текисланади. Бундай хатти-ҳаракатларнинг сабаби ортиқча суғориш бўлиши мумкин. Кейин ўсимликни тупроқдан олиб ташлашингиз ва илдизпояни текширишингиз керак. Агар чириган бўлса, зарарланган жойларни олиб ташлаш, фунгицидлар билан даволаш ва янги дезинфексияланган субстратга кўчириш керак. Трансплантация қилинган ўсимлик тупроқ тўлиқ қуригунча ва маданиятнинг ҳолати яхшиланмагунча суғорилмайди.
• Барглари ингичка бўлиб, текисланади. Трачиандрада ҳаво этарли эмас, хона жуда тўлдирилган, лекин бу ўсимлик қораламаларни ёқтирмаслигини унутмаслигимиз керак.
Турлари
• Адамсон. Тахминан 2 м баландликдаги бута. Қадимги куртаклар ёғочга айланади ва уларнинг тепасида янгилари ўсади.
• Бўш. Калахари чўлида ўсади. Бута зич, кенг тарқалган. Тўпгуллар сўлиб қолганда уруғ пўстлоғи пишиб етилади, уни шамол олиб, уруғларни ёйиб юборади.
• Тортлес. У Африканинг жанубида ўсади, камбағал тош ва қумли тупроқларни афзал кўради. 30 см баландликдаги паст бута ҳосил қилади. Барглар тўғридан-тўғри илдизпоядан ўсиб, розет ҳосил қилади. Баргларнинг ўртача узунлиги тахминан 10 см ва кенглиги тахминан 20 мм. Баргларнинг ранги чанг-яшил. У инфлоресcенcес ичида тўпланган оқ ёки пушти гуллар билан гуллайди.
• Тузли. Баландлиги 50 см гача бўлган бута. Куртаклари оқ рангда.
• Фалcата. Африканинг жанубида кенг тарқалган. Қумли ёки лой тупроқларда ўсади. Баландлиги 50 см гача бўлган бута. Барглари кенг, яссиланган, тўғридан-тўғри илдизпоядан 5 бўлакда ўсади, ортиқ эмас.
• Флехифолиа. 20 см баландликдаги тоза паст бута ҳосил қилади. Узун ингичка барглар бой яшил рангга бўялган. Улар тўғридан-тўғри пойдевордан ўсиб, маҳкам ўралган спиралларни ҳосил қилади.