Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Trafalgar maydoni

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Trafalgar Square, 1908
1908-йилда Тарафалгар майдони

Трафалгар майдони (/трəˈфæлɡəр/ трə-ФАЛ-гəр) – Лондоннинг Вестминстер шаҳридаги машҳур жамоат майдони бўлиб, 19-аср бошларида Чаринг Cросс деб номланувчи ҳудуд атрофида барпо этилган. Майдон номи илгари Трафалгар жанги майдони бўлиб, 1805-йил 21-октябрда Трафалгар чегаралари қирғоғида бўлиб ўтган Наполеон урушларида Британия денгиз кучларининг Франсия ва Испания устидан қозонган ғалабасини хотирлаб шундай номланган.

Трафалгар майдони атрофидаги жой 1200-йиллардан бери муҳим аҳамиятга эга бўлган[1]. Ҳозирги майдоннинг ўрнида илгари пухта ишлаб чиқилган Кинғс Меwс ёпиқ ҳовлиси жойлашган эди. Жорж ИВ мевларни Букингем саройига кўчиргандан сўнг, ҳудуд Жон Неш томонидан қайта қурилди, аммо унинг ўлимидан кейин тараққиёт секинлашди ва майдон 1844-йилгача очилмади. Майдонни бир қатор ёдгорлик ҳайкаллари эгаллайди, аммо 1840-йилдан бери бўш қолган Тўртинчи Плинтҳ 1999-йилдан бери замонавий санъатга манбаи ҳисобланади. Майдонга қараган таниқли бинолар орасида Миллий галерея, Сент-Мартин-ин-тҳе-Фиэлдс, Канада уйи ва Жанубий Африка уйи мавжуд.

Майдон жамоат йиғилишлари ва сиёсий намойишлар, жумладан 1887-йилдаги қонли якшанба, биринчи Алдермастон маршининг чўққиси, урушга қарши намойишлар ва иқлим ўзгаришига қарши компаниялар учун фойдаланилган. Рождество арчаси 1947-йилдан бери Норвегия томонидан майдонга совға қилинган. Майдон Янги йил арафасида ҳар йили нишонланадиган машҳур марказдир. Шунингдек, у 21-асрнинг бошларида ўзининг ёввойи каптарлари билан машҳур эди.

Номи

Майдон 1805-йил 21-октабрда Испаниянинг жануби-ғарбидаги Cапе Трафалгар қирғоғида бўлиб ўтган Франсия ва Испания устидан Британия денгиз кучларининг ғалабаси шарафи учун Трафалгар жанги деб номланган, гарчи у 1835-йилгача шундай номланмаган бўлса ҳам[2].

„Трафалгар“ номи испанча-арабча сўз бўлиб, Тараф ал-Гҳар (طرف الغار сўзидан келиб чиққан бўлиб 'ғор пешонаси')[3][4][5] ёки Тараф ал-Ғарб (طرف الغرب сўзидан келиб чиқиб „ғарбий томон“) деб аталади[5][6].

Географияси

Трафалгар майдони қиролга тегишли ва Буюк Лондон маъмурияти томонидан бошқарилади, Вестминстер шаҳар кенгаши эса майдон атрофидаги йўлларга, шу жумладан Шимолий Тераснинг пиёдалар учун ажратилган ҳудудига эгалик қилади[7]. Майдонда уч томондан йўллар ва Миллий галерея олдида терасли катта марказий майдон мавжуд[8]. Дастлаб тўрт томондан йўллар бўлган, 1926-йил 26-апрелда соат йўналиши бўйича бир томонлама айланма тизим жорий этилгунга қадар транспорт ҳаракати майдон атрофида ҳар икки йўналишда ҳам юрди[9]. 2003-йилда бажарилган ишлар натижасида йўлларнинг кенглиги қисқартирилди ва шимолий томони транспорт ҳаракати учун ёпилди[10].

Нелсон устуни майдоннинг марказида жойлашган бўлиб, унинг ён томонида сер Эдвин Лютенс томонидан[11] 1937-1939-йилларда ишлаб чиқилган фавворалар жойлашган[12]. Устуннинг тепасида Трафалгар жангида Британия денгиз флотига қўмондонлик қилган Ҳоратио Нелсон ҳайкали ўрнатилган.

Майдон атрофида шимолий томонда Миллий галерея ва шарқда Сент-Мартин-ин-тҳе-Фиэлдс черкови жойлашган[12]. Шунингдек, шарқда Жанубий Африка уйи жойлашган ва майдон бўйлаб унга қараган Канада уйи жойлашган. Жануби-ғарбий томонда Лондондаги Малл жойлашган бўлиб, у Адмиралтй Арч орқали Букингем саройига олиб боради.


Лондоннинг 3, 6, 9, 11, 12, 13, 15, 23, 24, 29, 53, 87, 88, 91, 139, 159, 176, 453 -сонли автобус йўналишлари Трафалгар майдони олдидан ўтади[13].

Трафалгар майдонидаги марказ қонунчиликда ва пойтахтдан масофани ўлчашда Лондоннинг расмий маркази сифатида қабул қилинди.

A 360-degree view of Trafalgar Square
Тарафалгар майдони 360° градусли ко'ринишда, 2009-йил

Тарихи

A painting by James Pollard showing the square
Жеймс Полларднинг Нелсон устуни ўрнатилишидан олдин майдоннинг расми

1950-йилларнинг охирида майдоннинг жанубий томонида олиб борилган қурилиш ишлари музликлар даврига оид конларни аниқлади. Топилмалар орасида ғор шерлари, каркидонлар, филлар ва гиппопотамларнинг қолдиқлари бор эди[14][15][16].

1826-йилда ўрмон ва ер даромадлари комиссарлари Жон Нешга Кентнинг блокидан жанубда ва Сент-Мартин йўлигача бўлган катта майдонни тозалаш режаларини ишлаб чиқишни буюрдилар. Унинг режалари Трафалгар майдонига айланган бутун майдонни очиқ қолдирди, марказдаги блокдан ташқари, у Қироллик санъат академияси учун янги бино учун ажратилган. Режаларга Сент-Мартин ва Странд кўчалари ўртасидаги биноларни бузиш ва қайта қуриш ва Сент-Мартин-ин-тҳе-Фиэлдс черкови ҳовлиси бўйлаб йўл (ҳозирда Дунканнон кўчаси деб аталади) қурилиши киради[17]. Чаринг Cросс қонуни 1826-йилда қабул қилинган ва кўп ўтмай тозалаш бошланган. Майдон 1830-йилда тахтга кўтарилган Уилям ИВ шарафига номланиши керак эди[18]. Тахминан 1835-йилда майдон Нелсон устидан қозонилган ғалаба шарафига меъмор Жорж Ледвелл Тейлор томонидан таклиф қилинганидек Трафалгар жанги шарафига номланишига қарор қилинди[2][19].

Animated picture using ten frames taken by Wordsworth Donisthorpe
1890-йилда Wордсwортҳ Донистҳорпе томонидан суратга олинган Трафалгар майдонининг ўн кўриниши.

Тозалаш давридан кейин ривожланиш аста-секин давом этди. Миллий галерея 1832 ва 1838-йиллар орасида Уилям Уилкинс лойиҳаси бўйича шимолий томонда қурилган ва 1837-йилда Ғазначилик Вилкинснинг майдонни ётқизиш режасини тасдиқлаган, аммо у кучга кирмаган[20]. 1840-йил апрел ойида, Уилкинснинг ўлимидан сўнг, Чарлз Баррининг янги режалари қабул қилинди ва бир неча ҳафта ичида қурилиш бошланди. Уилкинс худди шундай ечимни марказий қадамлар билан таклиф қилган эди[20]. Барча тош ишлари Абердин гранитидан эди. 1845-йилда саккиз бурчакли шиша чироқли тўртта Буде-Лигҳц ўрнатилди. Иккитаси Миллий галерея рўпарасида баланд бронза устунларда, иккитаси майдоннинг жануби-ғарбий ва жануби-шарқий бурчакларида, кенгроқ гранит устунлар устидаги қисқароқ бронза устунларда жойлашган. Улар Барри томонидан ишлаб чиқилган ва Саутварклик Стивенс ва Сон томонидан ишлаб чиқарилган.

1841-йилда лойиҳага иккита фаввора киритилиши кераклиги ҳақида қарор қабул қилинди[17]. Тахминий бюджет, асфалтлаш ва ҳайкалларни ҳисобга олмаганда, £ 11,000 эди. Олиб ташланган тупроқ Яшил Паркни текислаш учун ишлатилган [21]. Майдон дастлаб асфалт билан қопланган, 1920-йилларда тош билан алмаштирилган[22].

Трафалгар майдони 1844-йил 1-майда халқ учун очилди[23].

Нелсон устуни

Террористик портлашлар

Майдон 1913-1914-йилларда икки демократик портлаш нишонига айланган. Бу 1912-1914 йиллардаги портлаш ва ўт қўйиш партиянинг бир режаси эди, бунда сайловчилар аёлларнинг сайлов ҳуқуқи учун режасининг бир қисми сифатида бутун мамлакат бўйлаб бир қатор сиёсий портлаш ва ўт қўйиш ҳужумларини амалга оширдилар[24].

Биринчи ҳужум 1913-йил 15-майда содир бўлди. Миллий галерея ташқарисидаги жамоат майдонига бомба ўрнатилган эди, бироқ портлатиб бўлмади[25]. Иккинчи ҳужум 1914-йил 4-апрелда майдоннинг шимоли-шарқий бурчагидаги Сент-Мартин-ин-тҳе-Фиэлдс черковида содир бўлди. Черков ичида бомба портлаб, хоналарга шиша синиқларини ёғдирди. Кейин бомба портлашни бошлади[26][27]. Шундан сўнг, кўплаб одамлар хавфсиз ҳудудга шошилишди, уларнинг кўплари ўз ғазабини тажовузкорлик билан билдиришди[26]. Компания юриши даврида черковлар алоҳида нишон эди, чунки Англия черкови аёлларнинг сайлов ҳуқуқига қаршиликни кучайтиришда иштирок этган деб ишонишган[28]. 1913-1914-йилларда бутун мамлакат бўйлаб 32 та черков ҳужумга учради. Портлашдан бир неча ҳафта ўтгач, Вестминстер аббатлиги ва Авлиё Пол соборига ҳам ҳужумлар уюштирилди[29].

Фавворалар

Fountain at Trafalgar Square, 2014
Трафалгар майдонидаги фаввора, 2014-йил

1841-йилда маҳаллий ҳукуматнинг таклифларидан сўнг, Барри иссиқлик ва портлаш таъсирини бартараф этиш учун иккита фаввора ўрнатишга рози бўлди. Ўрмонларнинг биринчи комиссари режани маъқуллади, чунки фавворалар жамоат йиғилишлари учун очиқ майдонни қисқартирди ва тартибсизликлар хавфини камайтирди[17]. Фавворалар иккита қудуқдан сув олар эди, бири Миллий галерея олдида, иккинчиси эса унинг орқасида жойлашган туннел орқали. Фаввораларга сув галерея орқасидаги бинода жойлашган буғ двигатели орқали келарди.

Маданий маълумотлар

Трафалгар майдонига асосланган Лего архитектураси тўплами 2019-йилда чиқарилган. Унда ҳайкал шерлар, фавворалар ва икки қаватли автобуслар билан бир қаторда Миллий галерея ва Нелсон устунининг макетлари мавжуд эди[30].


Жорж Оруэллнинг "1984" романининг дистопик келажагидаги бир нечта саҳналар Трафалгар майдонида бўлиб ўтади, у ҳикоянинг тоталитар режими томонидан „Ғалаба майдони“ деб ўзгартирилган ва Нелсон ўрнини эгаллаган Катта Оғанинг улкан ҳайкали ҳукмронлик қилган[31].

Майдонда шовқин ва жамоат хавфсизлиги бўйича шикоятларга сабаб бўлган автобуслар ва кўча театри бўйича тортишувлар кузатилди[32]. 2012-йилда Буюк Лондон маъмурияти автобусларни ташиш ва боғлиқ туризмни тартибга солиш бўйича қонунни яратди[33][34]. 2016 йилда Миллий галерея бундай спектакллар учун лицензиялашни жорий қилишни таклиф қилди[35].

Бошқа Трафалгар майдонлари

Степнейдаги Трафалгар майдони 1810-йилда нашр этилган Локкининг Лондон топографиясида қайд этилган[36]. Шимолий Ёркшире штатининг Скарборо шаҳридаги Трафалгар майдони ўз номини шаҳарнинг Шимолий денгиз йўлидаги Трафалгар майдонига беради[37].

Челси майдони, Лондон СВ3 деб номланувчи майдон бир вақтлар Трафалгар майдони сифатида танилган ва Вестминстердаги майдондан олдин мавжуд бўлган[38].

Яна қаранг

  • Канада уйи
  • Парламент майдони
  • Жанубий Африка уйи
  • Қонли якшанба (1887) – ғалаёнлар Трафалгар майдонига қаратилган.
  • Трафалгар майдони ва унинг атрофидаги оммавий санъат рўйхати

Манбалар

  1. ↑ ББC. „Wҳере Ис Тҳе Cентре Оф Лондон?“ (эн-гб). www.ббc.cо.ук. Қаралди: 2020-йил 9-август.
  2. ↑ 2,0 2,1 Wеинреб эт ал. 2008.
  3. ↑ „2“ (2004-йил 15-декабр). 2004-йил 15-декабрда асл нусхадан архивланган.
  4. ↑ Энтрй алгар
  5. ↑ 5,0 5,1 „Тҳе Арабиан Нигҳц“.
  6. ↑ Жосепҳ Э. Гарреау. „А Cултурал Интродуcтион то тҳе Лангуагес оф Эуропе“. Қаралди: 2019-йил 25-март.
  7. ↑ „Трафалгар Сқуаре“ (2003-йил 27-ноябр). 2012-йил 19-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 26-сентябр.
  8. ↑ „Трафалгар Сқуаре“. Гоогле Мапс. 2017-йил 30-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 21-декабр.
  9. ↑ „Трафалгар Сқуаре Траффиc“. Тҳе Тимес (1926-йил 23-апрел), с. 11. Қаралди: 2020-йил 24-апрел.
  10. ↑ „ТРАВЕЛ АДВИСОРЙ; Боон то Педестрианс Ин Cентрал Лондон“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2003-йил 3-август). 2013-йил 10-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 22-ноябр.
  11. ↑ Баркер 2005.
  12. ↑ 12,0 12,1 Тҳорнбурй, Wалтер. Трафалгар Сқуаре анд тҳе Натионал Галлерй, Лондон, 1878 — 141–149-бет. Қаралди: 2015-йил 14-октябр. 
  13. ↑ „Cентрал Лондон Бус Мап“. Транспорт фор Лондон. 2017-йил 13-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 19-декабр.
  14. ↑ Сутcлиффе, А.Ж.. Он тҳе траcк оф Иcе Аге маммалс. Ҳарвард Университй Пресс, 1985 — 139-бет. ИСБН 978-0674637771. 
  15. ↑ Франкс, Ж.W. (1960). "Интерглаcиал депосиц ат Трафалгар Сқуаре, Лондон.". Тҳе Неw Пҳйтологист 59 (2): 145–150. дои:10.1111/ж.1469-8137.1960.тб06212.х. 
  16. ↑ Ж W Франкс (9 Септембер 1959). "Интерглаcиал Депосиц ат Трафалгар Сқуаре, Лондон". Неw Пҳйтологист 59 (2): 145–152. дои:10.1111/ж.1469-8137.1960.тб06212.х. 
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 Маcе 1976.
  18. ↑ Мооре 2003.
  19. ↑ Cардинал, Марc. Wандерлуст: Басед он тҳе труэ-лифе жоурналс оф Сйдней Тайлор. АутҳорҲоусе, 2010 — 209-бет. ИСБН 978-1-4490-7907-9. 
  20. ↑ 20,0 20,1 "Десигн фор а натионал Навал Монумент". Тҳе Арчитеcтурал Магазине анд Жоурнал 4: 524. 1837.  қуотинг тҳе ' 'Обсервер' ' оф 24 Септембер 1837
  21. ↑ "Публиc Буилдингс &c Трафалгар Сқуаре". Тҳе Cивил Энгинеэр анд Арчитеcт'с Жоурнал 3: 255. 1840. 
  22. ↑ Брадлей, Симон. Лондон 6: Wестминстер, Тҳе Буилдингс оф Энгланд. Яле Университй Пресс, 2003. 
  23. ↑ Cуннингҳам, Петер „Лондон Оccурренcес 1837–1843“, . Ҳандбоок оф Лондон Паст анд Пресент. Лондон: Жоҳн Муррай, 1849 — лхв-бет. 
  24. ↑ „Суффрагеттес, виоленcе анд милитанcй“. Бритиш Либрарй. 2021-йил 10-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 2-октябр.
  25. ↑ Wебб, Симон. Тҳе Суффрагетте Бомберс: Бритаин'с Форготтен Террорисц (эн). Пен анд Сwорд, 2014 — 136-бет. ИСБН 978-1-78340-064-5. 
  26. ↑ 26,0 26,1 Wебб, Симон. Тҳе Суффрагетте Бомберс: Бритаин'с Форготтен Террорисц (эн). Пен анд Сwорд, 2014 — хиии-бет. ИСБН 978-1-78340-064-5. 
  27. ↑ Беарман, C. Ж. (2005). "Ан Эхаминатион оф Суффрагетте Виоленcе". Тҳе Энглиш Ҳисториcал Ревиэw 120 (486): 391. дои:10.1093/эҳр/cеи119. ИССН 0013-8266. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/3490924. 
  28. ↑ Wебб, Симон. Тҳе Суффрагетте Бомберс: Бритаин'с Форготтен Террорисц (эн). Пен анд Сwорд, 2014 — 65-бет. ИСБН 978-1-78340-064-5. 
  29. ↑ „Суффрагеттес, виоленcе анд милитанcй“. Бритиш Либрарй. 2021-йил 10-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 2-октябр.
  30. ↑ „Лего'с Нехт Арчитеcтуре Сет Wилл Бе Лондон'с Трафалгар Сқуаре“. Арч Даилй (2019-йил 11-апрел). Қаралди: 2019-йил 10-июл.
  31. ↑ „Гордон Боwкер Орwелл'с Лондон“. Тҳе Орwелл Фоундатион (2010-йил 23-сентябр). Қаралди: 2020-йил 24-феврал.
  32. ↑ „Бускерс ин тҳе Wест Энд cоулд неэд лиcенcес афтер оутcрй ат ноисе“. Лондон Эвенинг Стандард (2018-йил 30-ноябр). Қаралди: 2020-йил 24-феврал.
  33. ↑ Одиҳ 2019.
  34. ↑ "Трафалгар Сқуаре Белаwс". Греатер Лондон Cоунcил: 3–4. 2012. ҳттпс://www.лондон.гов.ук/ситес/дефаулт/филес/трафалгар_сқуаре_белаwс.пдф. Қаралди: 25 Фебруарй 2020. 
  35. ↑ „Натионал Галлерй планс то деманд Трафалгар Сқуаре бускерс леаве со ит cан cреате 'оне оф Лондон'с греат паркс'“. Тҳе Индепендент (2016-йил 16-феврал). Қаралди: 2020-йил 24-феврал.
  36. ↑ Лоcкиэ, Жоҳн. Лоcкиэ'с Топограпҳй оф Лондон анд иц Энвиронс, Лондон, 1810. 
  37. ↑ „Гроунд Девелопмент“. Сcарбороугҳ Cриcкет Cлуб. 2016-йил 18-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 18-декабр.
  38. ↑ „Лондон'с Отҳер Трафалгар Сқуаре“ (2017-йил 30-май).


 

Ҳаволалар