Trianon masjidi
Трианон масжиди (юнонча: Τζαμί Τριανόν), шунингдек Эски масжид (юнонча: Παλαιό Τζαμί) номи билан ҳам танилган – Грециянинг Пелопоннес минтақасидаги Нафплио шаҳрида жойлашган собиқ масжид.
| Масжид | |
Трианон масжиди
Τζαμί Τριανόν | |
| 2016-йилда собиқ масжид, кинотеатр сифатида | |
| Мамлакат | |
| Жойлашуви | Нафплио, Арголис, Пелопоннес |
| Координаталар | 37°33′57″Н 22°47′51″Э / 37.56583°Н 22.79750°Э |
| Меъморий услуб | Усмонийлар |
| Асосчи | Оқ пошо |
| Асосий сана: тах. 1540-йиллар
| |
| Гумбазлар сони | 1 та |
| Гумбазлар сони | 1 та |
| Миноралар сони | 1 (вайрон қилинган) |
| Миноралар сони | 1 (вайрон қилинган) |
| Қурилиш материаллари | Тош; ғишт |
| Ҳолати |
|
ХВИ асрда, Усмонийлар даврида қуриб битказилган бу иншоот Нафплиода сақланиб қолган усмоний меъморчилигининг энг қадимги намунаси ҳисобланади. Усмонийлар ҳукмронлиги пайтида у шаҳар бозорининг марказида, Бош вазир маҳалласида ёки Султон Аҳмад маҳалласида жойлашган эди[1]. Кейинчалик бино тах. 1823-йилдан бошлаб дунёвий мақсадларда фойдаланишга қайта мослаштирилди, жумладан, кинотеатр ва маданий тадбирлар учун ишлатилган.
Тарихи
Масжид ХВИ аср охирларида ёки эҳтимол 1666–1667-йиллардан бироз олдин[2], Пелопоннесдаги усмонийлар даврининг биринчи босқичида қурилган. Венецияликлар 1687-йилда Пелопоннесни эгаллаб олганида у Падуялик авлиё Антонийга бағишланган черковга айлантирилган, бироқ 1715-йилда усмонийларнинг қайта забт этиши ортидан яна масжид сифатида фойдалана бошланган[3].
Греция мустақиллик урушининг дастлабки йилларида, тах. 1823-йилда, бино дунёвий мақсадларда қўлланилди, жумладан, камбағаллар, беморлар ҳамда уруш даврида етим қолган болаларга ғамхўрлик қилган ва уларни ўқитган Нафплио Хайрия жамиятига бошпана бўлган[4]. 1830-йилда Греция мустақиллигидан сўнг у камбағал оилалар учун ўзаро-ўқитиш мактабига (катта ёшдаги ўқувчилар кичикларини ўқитадиган мактаб тури) айлантирилди. Грециянинг биринчи губернатори Иоаннис Каподистриас ушбу муассасани ўз ҳисобидан қўллаб-қувватлади[3][4].
Қирол Грециялик Отто ўзаро-ўқитиш мактабларини бекор қилди ва уларнинг ўрнига давлат қўлловидаги мактабларни жорий этди. 53 йил давомида, 1831-йилдан 1884-йилгача, собиқ Трианон масжиди соғлиқ билан боғлиқ хавотирлар сабаб ёпилгунга қадар мактаб сифатида фаолият юритди[3][4][5]. Бир неча йил давомида у Нафплио магистрантлар суди, шунингдек шаҳарнинг метрополит черкови сифатида ҳам хизмат қилган. 1893-йилда у таъмирланиб, консерватория ва театрга айлантирилди[5], 1937-йилда эса Трианон шаҳар кинотеатри сифатида қайта жиҳозланди, бугун ҳам нафплиоликлар собиқ масжидни айнан шу ном билан билишади[6]. 1993-йилдан буён у Нафплио Муниципал театри қароргоҳи бўлиб, маданий тадбирлар ва кўргазмалар учун ҳам ишлатилади[3][4]. У Нафплиодаги энг кичик кинотеатрлардан биридир[5] ва баъзан катталар учун филмлар ҳам намойиш қилинади[7].
Меъморчилик
Ғишт ва тошдан қурилган собиқ Трианон масжиди содда тўғри тўртбурчак режа ҳамда саккизбурчакли гумбазга эга иншоотдир. Кириш қисми учта кичикроқ гумбаз билан ёпилган, равоқли ва устунли айвон мавжуд, бинонинг ғарб томонида илгари кичик ҳовли бўлган, бироқ у бугунгача сақланиб қолинмаган[3][5]. Тарих давомида турли мақсадларда ишлатилгани сабабли, бино асл кўринишидан кўплаб ўзгаришларга учраган[5]. Собиқ масжид содда бўлиб, алоҳида хусусиятлар, безаклар ёки йирик минораларга эга эмас[5] (минора сақланмаган)[8]. Янги функсиялар эҳтиёжини қондириш учун 1915-йилда сохта шифтлар қўшилган, натижада гумбазлар, ички зинапоялар ва темир-бетон оралиқ қават ёпиб қўйилган[4]. Собиқ масжиднинг меъморий унсурлари энди тўлиқ кўринмайди: тупроқ сатҳи кўтарилгани боис бинонинг қуйи қисми қисман кўмилган, устунли нартекс эса девор билан ёпиб қўйилган[3].
Нафплиога ташриф буюрган усмоний сайёҳи Авлиё Чалабий учта масжид борлигини қайд этган: иккитаси бозор майдонида бўлган; уларнинг иккаласини ҳам ғишт гумбазли тош масжидлар деб таърифлаган, шунингдек тошдан ишланган минора ҳам бўлганини ёзган[4]. Собиқ Трианон масжиди Синтагма майдонининг нариги томонида жойлашган, одатда Вулефтикон масжиди деб аталадиган Оқа пошо масжидидан тахминан 100 метр (330 фт) масофада жойлашган[6]. У қибла йўналишига 132° 44' бурчак остида мосланган[8].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „архив нусхаси“ ["Трианон": Тҳе Олд Мосқуэ ат тҳе Cентер оф Нафплио] (эл). cнн.гр (2016-йил 19-май). 2022-йил 6-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 6-декабр.
- ↑ Амеэн 2017, с. 24.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 „эл:Τριανόν (Παλαιό Τζαμί)“ [Трианон (Олд Мосқуэ)] (эл). найплио.wебноде.гр. Қаралди: 2022-йил 6-декабр.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 „эл:Τριανόν - το παλαιό τζαμί“ [Трианон - тҳе олд мосқуэ] (эл). cитёфнафплио.нет. Қаралди: 2022-йил 6-декабр.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 „эл:Τριανόν - Το παλαιό τζαμί“ [Трианон - тҳе олд мосқуэ] (эл). дисcовернафплио.гр. Қаралди: 2022-йил 6-декабр.
- ↑ 6,0 6,1 Пантазис & Ламброу 2009, с. 162.
- ↑ Степҳенс, Жоэ „Муслимс ин ан Ортҳодох стате“ (эн-УС). cоммонс.принcетон.эду. Принcетон Университй (2018-йил 10-сентябр). Қаралди: 2024-йил 29-май.
- ↑ 8,0 8,1 Пантазис & Ламброу 2009.
Адабиётлар
- Амеэн, Аҳмед. Грециядаги ислом меъморчилиги: Масжидлар. Искандария, Миср: Ислом сивилизацияси тадқиқотлари маркази, Библиотҳеcа Алехандрина, 2017.
- Пантазис, Георгиос; Ламброу, Эвангелиа (2009). "Грециядаги ўн бир масжид йўналишини тадқиқ этиш". Астрономик тарих ва мерос журнали 12 (2): 15–166. дои:10.3724/СП.Ж.1440-2807.2009.02.08. ИССН 1440-2807. Арчивед фром тҳе оригинал он 2022-09-26. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20220926085313/ҳттпс://артиcлес.адсабс.ҳарвард.эду//фулл/2009ЖАҲҲ...12..159П/0000159.000.ҳтмл. Қаралди: 2026-03-02.Трианон масжиди]]
- Alifbo boʻyicha masjidlar
- Gretsiyadagi XVI asr masjidlari
- Gretsiyadagi XVII asr cherkovlari
- Gretsiyadagi XVIII asr masjidlari
- Argolisdagi binolar va inshootlar
- Gretsiyadagi Sharqiy pravoslav cherkov binolari
- Gretsiyadagi sobiq cherkovlar
- Gretsiyadagi sobiq masjidlar
- Gretsiyadagi gumbazli masjid binolari
- Gretsiyadagi minorali masjid binolari
- Cherkovdan aylantirilgan masjidlar
- Nafplion
- Gretsiyadagi usmoniy masjidlari