Триссенорама ёки Трискенорама (юнонча тíа (трíа) - „уч“, скēнк (ски̱нí̱) - „саҳна“ ва ὅрамха (óрама) - „кўриниш“, „томоша“) — расм, ҳар хил бурчакларда қаралганда турли хил расмлар кўринади.

Тарихи ва ишлаб чиқариш технологияси

Триссенорама яратиш сирини испан рассоми Фелипе Нунес ўзининг „Шеърият ва расм санъати ва симметрия, истиқбол тамойиллари билан“ рисоласида тасвирлаб берган. Рисоланинг бобларидан бири “Ҳар бири алоҳида кўринадиган учта фигурали панно қандай ясалади” деб номланган. Китоб 1615-йилда пайдо бўлган, аммо бундай расмларни тайёрлаш усули, эҳтимол, Фелипе Нунесдан олдин ҳам маълум бўлган[1].

Келажакдаги триссенораманинг биринчи (марказий) тасвири оддий расмдаги каби базага қўлланади. Яна иккита расм чизиқлар билан кесилади (8 дан 40 гача) ва ингичка плиталарга (ламеллар) жойлаштирилади, унга яқин асосий тасвир юзасига маълум бир қадам перпендикуляр бўлади. Агар триссенорамага тўғри бурчак остида қарасангиз, фақат асосий тасвир кўринади. Агар сиз расмдан ўнгга ёки чапга турсангиз, навбатдаги иккита бошқа саҳнани кўришингиз мумкин. Триссенорамани яратиш дизайни ва принципи немис номларида яхшироқ акс эттирилган: Ҳарфенбилдер = арфа расми ёки Ламелленбилд = ламеллардан олинган расм (чиплардан, плиталардан).

Триссенорамалар 18-асрнинг ўрталаридан 19-аср охиригача жуда машҳур бўлган. Ламеллар учун материал жуда бошқача бўлиши мумкин: шиша, картон, чўзилган мато, қоғоз, юпқа тахта. Дастлабки намуналарда тасвир 8... 10 чизиққа бўлинади. Литография ва бошқа арзон босиб чиқариш усуллари пайдо бўлиши билан ламеллар сони ортиб бормоқда. Кичик триссенорамалар зиёратгоҳларда сотилади. Босма нашрларда сиз ўзингиз йиғишингиз мумкин бўлган триссенорали расмлар учун бланкалар пайдо бўлади.

Триссенорамалар музей коллексияларида ҳам, шахсий коллексияларда ҳам жуда кам учрайди. 19-аср охиридаги „Янги Аҳд Уч Бирлиги“ икона-триссенорамаси Великий Устюг музей-қўриқхонасидаги „Санъатни қайта тиклаш санъати“[2] кўргазмасида намойиш этилди (2014—2015). Ушбу пиктограммаларнинг бир нечтаси Москвадаги Фан ва технология тарихи музейида сақланмоқда.

Сюжетлар

Қоида тариқасида, триссенорама аниқ белгидир. Триссенорама Учбирлик ва Муқаддас Оилани тасвирлаш учун идеал. Учта расмнинг сеҳрли, мо''жизавий ўзгариши, уларнинг ғайриоддий характери диққатни тортади ва об'эктнинг рамзий маъносини оширади. Аммо бошқа мавзулар ҳам бор: тўй портретлари (куёв, келин ва эр-хотин биргаликда), йилнинг турли вақтларида бир хил манзара тасвирлари ва бошқалар. Бундан ташқари, триссенораманинг „рамкалари“ кўпинча кулгили ва ҳатто одобсиз қисқа ҳикояни ташкил қилиши мумкин эди.

Муҳим намуналар

Юзбашевка мулкининг Муқаддас Осмонга кўтарилиш соборидаги Муқаддас Уч Бирликнинг белгиси (Александровск, Луганск вилояти)[3]

Белгиси „Бириш. Сардорлар Раббийси.“ У Александровская Слобода музей-қўриқхонасидан 1997-йилда[4] қуролли ўғирлик пайтида ўғирланган.

Санкт-Петербургдаги Давлат Дин тарихи музейи коллексиясида тўртта ноёб триссенорама мавжуд.

Тегишли технологиялар

Триссенораманинг замонавий версияси ёки аналоги айланувчи учбурчак призмали реклама тахталари бўлиб, уларда навбатма-навбат уч хил реклама пайдо бўлади. Тегишли технология - бу ҳажмли ёки чизиқли растр остидаги тасвирларни ўзгартириш.

Манбалар

  1. ↑ Заҳира Велиз. Артисц' Течниқуэс ин Голден Аге Спаин. Cамбридге, 1987 — 15-бет. 
  2. ↑ „Выставка в Великом Устюге знакомит с результатами 20-летней работы реставраторов - Официальный портал Правительства Вологодской области“. вологда-област.ру. 2-июн 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-май 2016-йил.
  3. ↑ „Есть такое чудо в Юзбашевке!“. Қаралди: 3-май 2016-йил.
  4. ↑ икона[сайт ишламайди]