Tsai vendzi

Cаи Венжи ( хитойча : 蔡文姬, аниқ туғилган ва ўлим йиллари номаълум ; Cаи Ян номи билан ҳам танилган) — Хан даврининг сўнгги даврининг машҳур шоири ва бастакори.

Cаи Венжи мусиқачи ва маданият арбоби Кай Ёнгнинг қизи эди. Унинг ҳаёти давомида унинг исми Чжаоқи бўлган, аммо ярим аср ўтгач, Жин империяси даврида, Хитойнинг қонунларини бузмаслик учун Сима Чжао (211-265) номи билан мос келганлиги сабабли унинг номи Венжига ўзгартирилди. бир қатор исмларни талаффуз қилиш ёки ёзишни ўта қатъий тақиқлаш (исмларга табу деб аталади). Ушбу номни ўзгартиргандан сўнг, у Cаи Венжи номи билан тарихга кирди.

Cаи Венжи Хионгну кўчманчилари томонидан қўлга олинди ва унинг уруғи аъзоси, нуфузли қўмондон ва Хан империясининг амалда ҳукмдори Cао Cао унга катта миқдорда пул тўлаб, уни тўлаб олмагунча, 12 йил асирликда ўтказди. 207-йилда ватанига қайтиб келди.

Биография

Тахминларга кўра, Cаи Венжи 178-йилдан бироз олдин Ченлиу округи (陈留) (замонавий Қисян округи, Хенан провинсияси) Юсян округида туғилган. Cаи Венжининг отаси император Лингди саройида хизмат қилган ўз даврининг машҳур ёзувчиси Кай Ёнг эди. 178-йилда Cаи Ёнг императорга иродаси заиф императорни бутунлай бўйсундирган амалдорларни қоралаган ҳисобот тақдим этади ва бунинг учун жазо сифатида қишлоққа сургун қилинади. Ўша пайтда, у ҳали ҳам энгил тушди, кейинчалик сарой аъзоси Лю Тао шунга ўхшаш уриниш учун қатл қилинди. Бўш вақтларида отаси қизига ўша вақтлар учун ажойиб таълим берган, эҳтимол уни ўзи ўргатган.

Афсонага кўра, у олти ёшга тўлганида, у отасининг девор орқасида қандил чалаётганини тинглаган ва биринчи торнинг ёмон созланганлигини эшитган. Бу ҳақда отасига айтганида, у ҳайрон бўлиб, қизини текшириш учун тўртинчи ипни атайлаб заифлаштиради. Аммо Кай бу ёлғонни ҳам тан олди. Истеъдодли қиз нафақат шоир ва мусиқачи, балки зўр хаттот эди, унинг ижоди доимо мақтовга сазовор бўлган.

192 йилда, ўн беш ёшида, у тўйдан кейин кўп ўтмай вафот этган ва фарзандлари қолмаган Вей Зҳонгдао (衛仲道) га турмушга чиқди. Бу вақтда Хитойда Хан империяси парчаланиб, узоқ муддатли тартибсизликлар ва фуқаролар урушлари даври бошланди. 190-йилда канслер вафотидан сўнг ҳокимиятни қўлга олган саркарда Донг Чжуо ўзининг иттифоқчиси сифатида Хитойнинг ўша пайтдаги пойтахти Луоянгга шимолдан Хионгну кўчманчиларини олиб келади. 191 йилда Донг Чжуо Юан Шао қўшинлари томонидан мағлуб бўлиб, қадимги Луоянг пойтахтини бутунлай вайрон қилди ва ёқиб юборди ва аҳолини Чанғанга ҳайдаб юборди.

Донг Чжуо 192-йил 22-майда ўзининг яқин ҳамкорлари томонидан ўлдирилди, унинг генераллари Ли Жуэ ва Гуо Си ҳокимиятни эгаллаб олишди, аммо тартибсизликлар тўхтамади, аксинча, янада кучайди. Донг Чжуо олиб келган кўчманчилар ва хитойлик саргузашт генералларининг қўшинлари ҳаддан ташқари кўп ишларни қилишда, талон-торож қилишда ва ўлдиришда давом этдилар, турли тўдалар худди шундай қилишди, мамлакат амалда бошқарилмайдиган бўлиб қолди. Гуо Си ва Ли Жуэ қўшинлари Чанъаннинг янги пойтахтини ҳам вайрон қилдилар. Cаи Венжи улар томонидан қўлга олинди ва Шенси шаҳрига олиб кетилди.

196 йилда генераллар Ли Жуэ ва Гуо Си жанубий Хионгну билан бўлган жангларда мағлубиятга учраганида, 17 ёшли шоира ғолиблар томонидан бошқа кўплаб хитой аёллари билан бирга асирга олинади, уларни Хионгну шимолдаги яйловларида қулликка айлантиради.. Бошқа маълумотларга кўра, унинг ўзи 195-йилда отаси ўлдирилиб, шаҳар талон-торож қилинганидан сўнг Чанғандан Хионгнуларга қочиб кетган.

Кейинчалик у бу даҳшатли воқеаларни шеърларида тасвирлаб берди:

Ялангликда одамлар юмшоқ ва заиф,

Келган лашкарнинг ҳаммаси Хус ва Қиан.

Далада овланган, қамал қилинган шаҳарлар,

Қаэрга бормасин, ҳамма нарса вайрон бўлди.

Туғралган ва кесилган, биттаси ҳам қолмаган.

Жасадлар ва суяклар бир-бирини тиклайди ва қайтаради.

Эркакларнинг бошлари от томонига осилган,

Отларнинг орқасида хотинлар бор.

Хионгну жангчилари ўз йўлбошчиси Лиу Баога (劉豹) (“Доно чап подшоҳ”)га гўзал ва ўқимишли хитойлик қизни совға қилишди, у қизни жуда севиб қолди. Cаи Венжи ундан икки ўг'ил туғди, у янги жойга кўникиб, мослашди, лекин барибир ўз она юртини соғинишда давом этди ва Хитойдан бирон бир янгиликни интиқлик билан қабул қилди. У 12 йил асирликда ўтказди. 207 йилда унинг отасининг дўсти, янги канслер бўлган нуфузли сиёсатчи ва қўмондон Cао Cао, дўстининг қизи асирликда ётганини билиб, асирни жуда катта миқдордаги пул учун тўлаб олди. Кўп ўйланиб, болалари ҳақида қайғургандан сўнг, у ҳун эри билан кетишга мажбур бўлди, Кай Венжи ўз ватанига қайтди.

Cао Cао унинг ишини юқори баҳолагани учун, шунингдек, унинг уруғидан қолган ягона одам бўлгани учун ва ота-боболарининг руҳларини тинчлантириш учун отасини ҳурмат қилгани учун уни тўлади.

Cаи Венжи уйига қайтгач, ўзи нафақат буюк давлат арбоби, балки буюк шоир бўлган Cао Cао машҳур отасининг асарлари ёзилган 4000 та ўрамнинг хавфсизлигини сўради. Маълум бўлишича, уларнинг барчаси фуқаролар урушлари ва тартибсизликлар оловида адашган, аммо Кай Венжи уларнинг ўндан бир қисмини ёддан эслашга муваффақ бўлган. Буни эшитган Cао Cао жуда хурсанд бўлди ва ундан эслаган ҳамма нарсани ёзишни сўради - шунинг учун Кай Ёнгнинг асарлари қисман сақланиб қолди ва авлодларга этиб келди. Кейинчалик Cаи Венжи ўзининг асирликдаги саргардонлиги ва вайрон бўлган пойтахтга қайтиши ҳақида ўткир ва қайғули асар ёзди. “Ғамли сатрлар” ёки хитойча “Ғазаб ва ғазаб шеъри” деб номланган бу шеърда фуқаролар уруши ва чет эл босқинларининг барча даҳшатлари кўрсатилган.

Маълумки, Хитойга қайтиб келганидан кейин бироз вақт ўтгач, шоира, хайриятки, севимли фарзандлари билан учрашди.

Ўз ватанига қайтгач, у учинчи марта турмушга чиқди - меҳрибон эр бўлиб, ишончли оила ўчоғини топганга ўхшарди. Аммо бир марта Донг Ши Хитойда ўлим жазоси қўлланиши керак бўлган қандайдир хатти-ҳаракатни амалга оширди ва бошқа версияга кўра, уни ўлимга ҳукм қилган Cао Cаонинг ғазабига сабаб бўлди. Уни қутқариш учун Cаи Венжи эрига раҳм-шафқат сўраш учун Cао Cаога борди. У келганида, Cао Cао меҳмонлар билан зиёфат ўтказаётган эди, улар Cаи Венжининг номақбул кўриниши ва хатти-ҳаракатларидан ғазабланган. Аммо у жасорат билан қўмондондан унга бошқа эр бериши мумкинлигини сўради ва кейин Cао Cао Донг Шини кечирди [6]. Бу Cаи Венжи ҳаётининг сўнгги маълум эпизодидир.

Шоира ҳаётининг сўнгги йиллари ҳақида жуда кам маълумот қолмоқда, фақат у Cао Cао ва унинг меросхўрлари саройида яшаган. Хитойнинг таниқли шоирасининг вафоти йили ва шароитлари номаълум.

Ижоди

Cаи Венжи шеърлари, худди унинг ҳаёти каби, катта қайғу билан ажралиб туради. "Г'ам ва г'азаб ше'ри" деб номланган "Беи фенг ши" (悲憤詩) умумий номи остидаги иккита шеър тадқиқотчилар томонидан унинг қўли билан ёзилган деб аниқ тан олинган. Қаттиқ беш сўзли (ҳар бир сатрда 5 иэроглиф) ҳажмда ёзилган бу шеър шоира ва бутун мамлакат бошига тушган даҳшатли синовлар ҳақида ҳикоя қилади. Кўпинча унга тегишли бўлган учинчи асар, қихианқин учун куйлар сикли "Ҳужиа шиба паи" ("Ко'чманчи найнинг 18 қо'шиг'и", "Хун най") - бир қарашда, мазмуни кенгайтирилган версияси каби таассурот қолдиради. "Беи Фенг Ши". Аммо сикл шеърлари “Ғамли сатрлар”дан шакл (асосан, етти сўзлик метрдан фойдаланади) ва образлилик жиҳатидан сезиларли фарқ қилади.

Cаи Wенжи "Го'заллик марваридлари то'плами" албомида тасвирланган. Ҳужиа Шиба Паи циклининг муаллифлиги ҳақида узоқ вақтдан бери қизғин баҳс-мунозаралар бўлиб келган ва давом этмоқда. Унинг сюжети Кай Венжининг таржимаи ҳолидаги фактларни такрорлайди, аммо бир қатор тафсилотлар ушбу матнларнинг муаллифи ёки муаллифлари шоиранинг ўзидан фарқли ўлароқ, 2-аср охири - 3-аср бошлари Хионгну урф-одатлари билан шахсан таниш эмаслигини кўрсатади. Ҳужиа Шиба Паи-да бир қатор хронологик номувофиқликлар ҳам мавжуд. Шундай қилиб, циклнинг номига киритилган "жиа" этноними хитой тилида фақат ИВ асрда, яъни Кай Венжи ҳаётидан бир аср ўтгач қўлланила бошланди. Матнларнинг энг чуқур текстологик ва тарихий-филологик таҳлили охир-оқибатда уларнинг муаллифлиги ва яратилган вақти масаласига аниқлик кирита олмади. Ҳозирги вақтда кўпчилик тадқиқотчилар бу 4-7-асрларда халқ ижрочилари томонидан Беи Фенг Ши асосида яратилган қўшиқ ва шеърият асарларининг ёзувлари деган версияга амал қилишади. Шундай қилиб, бу асар номаълум муаллифлар томонидан яратилганлиги маълум бўлди. Аммо одамларнинг онгида Cаи Венжи ҳали ҳам қўшиқ циклининг муаллифи бўлиб қолмоқда.

маданиятда акс эттириш

Cаи Венжининг қайғули ҳикояси анча кейин яшаган бир қатор хитойлик рассомлар, ёзувчилар ва шоирларни унинг ҳаёти фожиасини акс эттирувчи асарлар яратишга илҳомлантирди. Унинг Хитойга қайтиши саҳнаси Пекиндаги Ёзги саройдаги Чанглан галереясида Чжан Юнинг "Cай Венжининг о'з ватанига қайтиши" картинасига бағишланган бўлса, замонавий рассом Чжан Cуйинг Венжининг тарихи ҳақида ҳикоя қилувчи олтита расмдан иборат серияни яратди. ҳаёт. Таниқли хитойлик ёзувчи ва тарихчи Гуо Моруо Пекин операсида ўзининг ҳаёти асосида жуда муваффақиятли песа ёзди.

Адабиётлар

Канг-и Сун Чанг,Ҳаун Сауссй,Чарлес Йим-тзе Кwонг. Wомен wритерс оф традитионал Чина: ан антҳологй оф поэтрй анд cритиcисм (англ.). — Станфорд Университй Пресс, 1999. Хоу Ханьшу, «Биографии женщин».