Tulki va turna
Тулки ва турна — бу тулки ва турна бир-бирларини зиёрат қилишлари ва меҳмон пиширган таомни татиб кўра олмасдан, бир-бирларига қандай муносабатда бўлишлари ҳақида умумий ҳикоядир.
| Тулки ва турна | |
|---|---|
русча: Лиса и журавль | |
| Асосий маълумотлар | |
| Жанр | Масал, халқ эртаги |
| Муаллиф | Эзоп, халқ оғзаки ижоди |
| Оргинал тили | грекча, русча |
 Тулки ва турна Викиомборда | |
Сюжет Эзопнинг „Тулки ва турна“ эртагига бориб тақалади. Кўпгина муаллифлар, масалан, Ромулус ва Жак де Винтри, К. Ушинский, Л. Толстой[1] томонидан фойдаланилган. Сюжет Европа, Америка (ҳиндлар орасида) ва Шарқ (форс) фолклорида ҳам учрайди[2]. Худди шу номдаги рус халқ эртаги ҳам кенг омма орасида жуда машҳур[3].
Эртакнинг тарбиявий аҳамияти
"Тулки ва турна" эртаги, эҳтимол, рус фолклоридаги тулки ва турна дўст бўлган ягона асардир. Бу нафақат бундай ғайриоддий дўстлик, балки дўстлик ва меҳмондўстлик ҳақида ҳам эртак.
Эртакнинг бош қаҳрамонлари — Тулки ва Турна қандай қилиб дўст бўлишни ва ўз уйида меҳмонларни қандай кутиб олишни умуман билишмайди. Уларнинг танишуви иккаласи кичкина айиқ боласини чўқинтиришидан бошланди[4]. Шундан сўнг улар қандайдир дўст бўлиб, бир-бирларига ташриф буюришни бошладилар. Ажабланарлиси шундаки, уларнинг ҳар бири фақат ўзини ўйлаган, Тулки ўзи учун қулай таом тайёрлаган ва Турнага худди шундай таом берган. Бўтқани товоққа ёйиб овқатлана бошлади. Турна аллақачон тумшуғи билан ҳаракат қилди ва бундан ҳеч нарса чиқмади. Натижада, Тулки барча бўтқаларни ўзи еди. Қуш тумшуғи туфайли туби текис идишлардан овқатлана олмади. Турна Тулкини ўз уйига таклиф қилганда, у ҳам шундай қилди. У столга иккита кўза қўйди, унда окрошка бор эди. Тулки емоқ учун у ёққа уринди, лекин ҳеч нарса чиқмади. Бахтли турна барча окрошкани, ҳам ўзиникини, ҳам тулкиникини ҳам еди. Эртакнинг асосий ғояси шундаки, сиз ҳеч қачон бошқа одамга ёмонлик қилмаслигингиз керак. Акс ҳолда, ҳамма нарса қайтиб келади ва унданда кўпроқ зарар етказади. Сиз ҳар доим муросага келишга ҳаракат қилишингиз ва бир-бирингизга сабр-тоқатли бўлишингиз керак.
Эртак одамларга меҳрибон ва дўстларга меҳмондўст бўлиш кераклигини ўргатади. Одамларга фақат ўзлари ҳақида эмас, балки дўсти ёки меҳмонлари ҳақида ҳам ғамхўрлик қилишни ўргатади. Тулки ва Турна эртакда бундай қилмаган, натижада иккови ҳам дўстидан айрилган. Уларнинг ҳеч бири муросага келишни хоҳламади ва ўзига хос нарсага маҳкам ўрнашиб олди. Бу ҳикояда яширин субтекст мавжуд. Эртак қаҳрамонлари бошидан кечирган вазиятлар ҳаётда тез-тез учрайдиган ҳолатларга ўхшаш эди. Зеро, ҳар бир инсон ўзини ва турмуш тарзини, ўзи ҳам бошқаларга ҳурмат кўрсаца, шунчалик ҳурматга лойиқ бўлиш ғоялари мавжуд. Мисол учун, Тулки Турнага бундай идишлардан овқатланиш ноқулай бўлади деб ўйламади ва шу билан Турнага ҳурмацизлик кўрсатди. Ҳаётда ҳам шундай бўлади, одамлар кўпинча вазиятга киришга ва кимдир билан муроса қилиишга боришмайди. Бу борадаги жуда чуқур фикр ҳатто кичкина болани ҳам ўйлантиради. Эртак болаларни болаликданоқ бир-бирига ҳурмат қилишни ўргатади[5].
Манбалар
- ↑ Будур Н. В. Лиса и журавль // Сказочная энциклопедия / общ. ред. Н. В. Будур. — Андоза:М.: Олма-Пресс, 2005. — С. 245. — ИСБН 5-224-04818-4.
- ↑ Афанасев А. Н. Народниэ русскиэ сказки — М.: ОЛМА Медиа Групп, 2013 — ИСБН 978-5-373-05338-9 — с. 34
- ↑ Басни русских писателей. Изданиэ И. Глазунова — СПб.: Типография Глазунова, 1891
- ↑ „Сказка Лиса и Журавль. Русская народная сказка“. 2022-йил 8-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-сентябр.
- ↑ [ҳттп://сочините.ру/сочинения/сочинения-по-литературе/другиэ/лиса-и-зҳуравл-анализ-сказки „Лиса и журавль - анализ сказки Источник: Лиса и журавль - анализ сказки“].
Ҳаволалар
- Мясоэдова Н. П. „Тулки ва турна“ рус халқ эртаки асосида комикс яратиш[сайт ишламайди] // Бошланғич мактаб, № 4, 2018 йил — ИССН: 0027-7371 — П. 40-43
- Светловская Н. Н. Адабий асар ва ёш ўқувчиларни ўқишга ўргатишда уни тушуниш билан боғлиқ муаммолар тўғрисида // Бошланғич мактаб, № 5, 2005 йил — ИССН: 0027-7371 — П. 39-47