Тупоу ВИ (тонгача: ʻАҳўеиту ʻУнуакиʻотонга Тукуʻаҳо, 1959-йил 12-июлда туғилган) — Тонга қироли. Марҳум қирол Тупоу В нинг укаси ва вориси. У акаси томонидан 2006-йил 27-сентябрда Тонга тахтининг вориси сифатида расман тасдиқланди[2]. Тонганинг Австралиядаги Олий комиссари бўлиб ишлаган ва 2012-йил 18-мартда Тупоу В вафотигача, Канберрада истиқомат қилган[3][4][5][6][7][8][9][10][11].

Тупоу ВИ
Тонга Қироли
Ҳукмронлигининг бошланиши: 2012-йил 18-мартдан[1]
Ҳукмронлигининг тугаши:
Ўтмишдош: Георге Тупоу В
Туғилган санаси: 1959-йил 12-июл (1959-07-12) (67 ёш)
Туғилган жойи:Нукуалофа, Тонга

Ҳаёти

Тонга штатининг Нукуʻалофа шаҳрида қирол Тауфаъаҳау Тупоу ИВ нинг учинчи ўғли ва кенжа фарзанди. 1973-йилдан 1977-йилгача Кембриждаги Лейс мактабида таҳсил олган[12]. Шарқий Англия университетида таҳсил олган. 1977-йилдан 1980-йилгача „Тараққиёт тадқиқотлари“ни ўқиди[13]. Ўз фаолиятини ҳарбий соҳада бошлаган, 1982-йилда Тонга мудофаа хизматларининг денгиз қўшинига кирган ва 1987-йилда лейтенант-командир бўлган. 1988-йилда АҚШ денгиз ҳарбий коллежини тамомлаган. 1990-йилдан 1995-йилгача Тинч океани тоифасидаги ВОЭА Пангаи патрул кемасига қўмондонлик қилган ва унинг мас’ул бўлган вақти Бугенвилдаги тинчликпарвар операцияларни ўз ичига олган. 1997-йилда Янги Жанубий Уэлс университетининг мудофаа фанлари бўйича магистри ва 1999-йилда Бонд университетининг халқаро муносабатлар бўйича магистри билан тамомлаган.

1998-йилда у ҳукумат таркибига кириш учун ҳарбий фаолиятини якунлади. Биринчи навбатда, 1998-йил октябридан 2004-йил августигача бир вақтнинг ўзида мудофаа вазири ва ташқи ишлар вазири бўлган. Бу лавозимларни ўзининг катта акаси Тупоутуадан, ўша пайтда валиаҳд шаҳзодадан олди. Кейинчалик, 2000-йил 3-январда Бош вазир этиб тайинланди. 2006-йил 11-февралда тўсатдан истеъфога чиққунга қадар бу вазифани бажарди. Бунинг сабаби ҳеч қачон аниқ айтилмаган, аммо 2005-йил ўрталаридан бери қирол оиласининг ҳукуматдаги ролини камайтиришга чақирган демократия тарафдори норозиликлари билан боғлиқ бўлиши мумкин. 2006-йилги Нукуалофа тартибсизликлари билан якунланган. Унинг тайинланган вориси Фелети Севеле Тонганинг биринчи бош вазири бўлиб, меросхўр ёки Тонга аристократиясини ташкил этувчи 33 зодагон оиланинг аъзоси бўлмаган.

2008-йилда ʻАхўейту Тонганинг Австралиядаги биринчи Олий комиссари этиб тайинланди, Бу лавозимни 2012-йилда Тонга тахтига ўтиргунга қадар эгаллади[14]. Бундан ташқари, 2010-йилнинг 15-январидан 2012-йилгача унинг ўрнига Японияда норезидент элчи бўлган[15]. 2013-йилда Жанубий Тинч океани университети ректори этиб тайинланди[16].

2022-йил 15-январда Хунга Тонга-Хунга Хаапаи отилиши ва цунамидан кейин у Қироллик саройидан эвакуация қилинди[17]. 17-январ куни саройга қайтиб келди[18].

Манбалар

  1. ↑ Тонга Броадcастинг (ПДФ), 11-январ 2015-йилда асл нусхадан (ПДФ) архивланди, қаралди: 13-сентабр 2017-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  2. ↑ Тупоутўа Лавака, Тонгаъс неw Cроwн Принcе (Wайбаcк Мачине сайтида 3-ноябр 2006-йил санасида архивланган) Матанги Тонга, 27 Септембер 2006
  3. ↑ „Анноунcемент оф тҳе Пассинг оф Ҳис Лате Мажестй & Проcламатион оф тҳе Неw Кинг“. Тонга Говернмент Портал (21-март 2012-йил). 2012-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21-март 2012-йил.
  4. ↑ „Cроwн Принcе Тонгаъс фирст Ҳигҳ Cоммиссионер то Аустралиа“ Wебархив андозасида хато: |урл= қийматини текширинг. Бўш., Матанги Тонга, 15 Аугуст 2008
  5. ↑ реад&ид=41482 „Тонгаъс Cроwн Принcе маде Ҳигҳ Cоммиссионер ин Cанберра“, Радио Неw Зеаланд Интернатионал, 15 Аугуст 2008
  6. ↑ Тупоуто'а Лавака, Тонга'с неw Cроwн Принcе, 3-ноябр 2006-йилда асл нусхадан архивланди, қаралди: 13-сентабр 2017-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  7. ↑ "Cроwн Принcе Тонга'с фирст Ҳигҳ Cоммиссионер то Аустралиа", 17-август 2008-йилда асл нусхадан архивланди, қаралди: 13-сентабр 2017-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  8. ↑ реад&ид=41482 „Тонгаъс Cроwн Принcе маде Ҳигҳ Cоммиссионер ин Cанберра“
  9. ↑ „Анноунcемент оф тҳе Пассинг оф Ҳис Лате Мажестй & Проcламатион оф тҳе Неw Кинг“. Тонга Говернмент Портал (21-март 2012-йил). Қаралди: 21-март 2012-йил.
  10. ↑ „Оне ин севен cоунтриэс ҳас леадер wҳо студиэд ин УК“. ББC. Қаралди: 26-сентабр 2014-йил.
  11. ↑ Фох, Лиам. „Тонга cроwнс Кинг Тупоу ВИ ин лавиш публиc cоронатион, партиэс“. Нуку'алофа: АБC Неwс (4-июл 2015-йил). Қаралди: 4-июл 2015-йил.
  12. ↑ „Кинг оф Тонга, ан Олд Лейсиан, ҳосц роял тоур“. Тҳе Лейс Счоол. Қаралди: 8-август 2021-йил.
  13. ↑ „Оне ин севен cоунтриэс ҳас леадер wҳо студиэд ин УК“. ББC Неwс (25-сентабр 2014-йил). Қаралди: 26-сентабр 2014-йил.
  14. ↑ „ҲРҲ Тҳе Cроwн Принcе Тупоуто'а Лавака: Тонга'с Фирст Ҳигҳ Cоммиссионер то Аустралиа“. Тонга Говернмент Портал (16-август 2008-йил). 2011-йил 30-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-март 2012-йил.
  15. ↑ „Тонга'с Cроwн Принcе Неw Амбассадор то Жапан“. Паcифиc Исландс Репорт (26-январ 2010-йил). 2021-йил 11-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-декабр 2021-йил.
  16. ↑ „Миc“. 28-май 2018-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4-июл 2015-йил.
  17. ↑ „Волcано триггерс Тонга цунами, алерц иссуэд фром Жапан то УС“ (инглизча). ук.стйле.яҳоо.cом. Қаралди: 15-январ 2022-йил.
  18. ↑ „Тонга'с Кинг ретурнс то роял cастле фоллоwинг цунами“ (инглизча). Роял Cентрал (17-январ 2022-йил). Қаралди: 17-январ 2022-йил.