Turk shashkasi
Туркча қораламалар (дама номи билан ҳам танилган) (курдча: دامە|ўзб:дама)[1] — Туркия, Греция, Миср, Қувайт, Ливан, Сурия, Иордания ва Ўрта Ер денгизи ва Яқин Шарқ атрофидаги бир қанча жойларда ўйналадиган шашка тури[2].
Қоидалар
Туркча қораламаларда 8×8 ўлчамдаги доскада ҳар икки томонда, икки қаторда тизилган 16 та шашка доналари(мен) жойлаштирилади. Ҳар икки томондаги орқа қатор бўш қолдирилади. Анъанавий турк қораламалари доскаси бир рангли бўлади.Ўйинда оқ рангли тошлар биринчи бўлиб ҳаракат қилади.
Доналар бир квадратга ортогонал равишда олдинга ёки ён томонга силжийди.Доналар бошқа рангли доналар устидан сакраб уларни олишлари мумкин.Қоралама доналари орқага ёки диагонал равишда ҳаракатлана олмайди ёки бошқа рангдаги тошни ушлай олмайди. Бирор қоралама тоши орқа қаторга етиб борса, у „шоҳ“га кўтарилади. Шоҳлар ҳар қандай сондаги бўш квадратларни ортогонал равишда олдинга, орқага ёки ён томонга силжиши мумкин.Шоҳ битта бўлак устидан сакраб ўтиб, тўғри чизиқ бўйлаб қўлга киритилган бўлакдан ташқаридаги исталган очиқ квадратга тушиши мумкин.
Агар сакраш мавжуд бўлса, уни олиш керак. Агар сакрашнинг бир нечта усули бўлса, энг кўп бўлакларни ушлагани олиниши керак. Агар максимал қисмларни олишнинг бир нечта усули бўлса, ўйинчи танлаши мумкин. Кўп тош олишда иккита дона олиш ўртасида 180 даража бурилишга рухсат берилмайди. Олинган бўлаклар сакрашдан сўнг дарҳол тахтадан чиқарилади. Қўлга олиш пайтида подшоҳ ва оддий доналар ўртасида фарқ йўқ; ҳар бири бир бўлак сифатида ҳисобланади.
Агар рақибда қонуний ҳаракат бўлмаса, ўйинчи ғалаба қозонади, чунки унинг барча қисмлари қўлга киритилади ёки у бутунлай блокланади. Шоҳ ва битта тош ҳам ўйинда ғалаба қозонади[3][4][5].
Жаҳон чемпионатлари
2014-йилдан бери жаҳон чемпионатлари ҳар йили ўтказиб келинмоқда. 2014-йил 22-24-октябр кунлари Туркиянинг Измир шаҳрида қоралама бўйича биринчи расмий жаҳон чемпионати бўлиб ўтди. Иккинчи чемпионат ҳам Измирда, учинчиси Қатар пойтахти Доҳада бўлиб ўтди. 2016-йилнинг май ойида Измирда туркча қораламалар бўйича аёллар ўртасидаги биринчи жаҳон чемпионати бўлиб ўтди.
Вариантлар
Арман қораламалари
Арман қораламалари, шунингдек, Тама номи билан ҳам танилган, ўйинга диагонал ҳаракатни қўшадиган турк қораламаларининг бир вариантидир. Доналар турк қораламаларида эркакларнинг тўғри олдинга ва ёнма-ён ҳаракатига қўшимча равишда бир бўшлиқни диагонал бўйича олдинга силжитишлари мумкин. Арман қораламаларида шоҳлар шахматдаги малика каби барча 8 йўналишда ҳаракатлана олади[6].
Кенй
Кенй турк қораламаларининг бир варианти бўлиб, ўйинга орқага қараб рақиб донасини олишга имконият беради[7].
Cрода
Cрода — бу хорватиялик математика профессори ва халқаро шашка чемпиони томонидан ихтиро қилинган вариант. У доналарнинг ён томонга ҳаракатланишини олиб ташлайди ва уни диагонал бўйлаб олдинга силжиш билан алмаштиради. Шунингдек, у орқа сафларни доналар билан тўлдиради ва ҳар бир қўлга олиш пайтида эмас, балки бурилиш охирида қисмларни олиб ташлашни талаб қилади[8].
Дамео
Дамео — голландиялик ўйинлар дизайнери Чристиан Фреэлинг томонидан ихтиро қилинган вариант. У Cрода каби доналарнинг ёнма-ён ҳаракатини олиб ташлайди ва чизиқли ҳаракатни қўшади. Бу доналарнинг бутун чизиқда бир йўналишда биргаликда ҳаракат қилиш имконини беради. Ўйиннинг бошланниш тартиби ҳам бошқача бўлиб, 18 та дона трапезоид шаклида жойлаштирилган бўлади. Бу эса тахтанинг ён томонларида доналарнинг тўпланишига йўл қўймайди. Шоҳ арман қораламаларидаги шоҳ каби ҳаракат қилади[9].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „(энтрй оф Даме; Хал, Моҳаммад, Хал Диcтионарй, Багҳдад,1960) دامە | فەرهەنگی خاڵ | ڤەژینلێکس“ (ку). лех.вежин.нет. Қаралди: 2021-йил 25-октябр.
- ↑ „Туркиш Чеcкерс“ (эн-УС). БоардГамеГеэк. Қаралди: 2020-йил 17-сентябр.
- ↑ „Туркиш Драугҳц“. www.миндспорц.нл. Қаралди: 2020-йил 17-сентябр.
- ↑ „БраинКинг – Гаме рулес (Туркиш Чеcкерс)“. браинкинг.cом. Қаралди: 2020-йил 17-сентябр.
- ↑ Зейбек, Атила. "Тüрк Дамаси" Туркиш Чеcкерс Рулес. пп. 1-9, www.боардспаcе.нет/чеcкерс/энглиш/Туркиш_Чеcкерс_Рулес.пдф. Аccессед 17 Септ. 2020.
- ↑ „Армениан Драугҳц“. миндспорц.нл. Қаралди: 2021-йил 27-август.
- ↑ Соколов, Никита (Спринг 2005). „Давненко не брали ми в руки шашек…“ (ПДФ). эх ориэнте лудус: 148-149. Ретриэвед 1 Новембер 2020.
- ↑ „Cрода“. www.миндспорц.нл. Қаралди: 2020-йил 17-сентябр.
- ↑ „Абоут Дамео“. www.миндспорц.нл. Қаралди: 2020-йил 17-сентябр.
Адабиётлар
- Белл, Р. C.. Боард анд Табле Гамес Фром Манй Cивилизатионс, Ревисед, Довер Публиcатионс Инc [1ст Пуб. 1960, Охфорд Университй Пресс, Лондон], 1979 — 73–74-бет. ИСБН 0-671-06030-9.
- Муррай, Ҳ. Ж. Р. „§4.4.1 Атланбаж; ноw cаллед Дама“, . А Ҳисторй оф Боард-Гамес отҳер тҳан Чесс, Реиссуэд, Ҳаcкер Арт Боокс Инc, 1978 — 82-бет. ИСБН 0-87817-211-4.
- Счмиттбергер, Р. Wайне. Неw Рулес фор Cлассиc Гамес. Жоҳн Wилей & Сонс Инc, 1992 — 174–75-бет. ИСБН 978-0471536215.