Turkiston qayini
Туркистон қайини (лотинча: Бетула туркестаниcа) — Қайиндошлар (Бетулаcеаэ) оиласига мансуб қайин (Бетула) туркумидаги ўсимликлар уруғи[1][2]
| Туркистон қайини | ||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Биологик классификация | ||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||
| Бетула туркестаниcа Дмитрий Литвинов | ||||||||||||||||||||
Тарқалиши ва экологияси
Табиатда ареал турининг тарқалиши Ўрта Осиё - Қирғизистон, Тожикистон ва Афғонистонни қамраб олади [2]. Ўрта Осиёда 2 тури: Туркистон ва Тяншан Қайинлари тарқалган. Тўқайзорларда, 5—6 га майдонларда алоҳида ёки аралаш ўрмонлар ташкил қилиб, тоғ дарёлари қирғоқларида ингичка полосалар ҳолида ўсади. Баъзи жойларда ёнғоқзорлар, арчазорлар, оққарағайзорларда табиий ҳолда учрайди. Туркистон Қайини (Бетула туркестаниcа) Тяншан-Олай тоғ дарёлари бўйларида учрайди.
Тоғ дарёлари водийларида ўсади.
Ботаника тавсифи
Дарахт 8-12 метр баландликда, ифлос-оқ-сариқ пўстлоғи билан. Ёш новдалар кўпинча паска қарайди ва безли.
Барглари тухумсимон, узунлиги 5 см, эни 3,5 см, ўткир ёки учи учли, асоси ханжар ёки кенг ханжарсимон, тагида бутун қирғоқ бўйлаб, тепасида кескин-икки тишли, икки томондан ёш туклар, кейинроқ баргсиз бўлади, узунлиги тахминан 1,75 см бўлган деярли яланғоч баргсиз бўлади, ингичка тукли барглар билан.
Уруғча мушукчалар осилган, силиндрсимон, узунлиги 2,5 см, диаметри 7-8 мм ва узунлиги 1,7 см узунликдаги юпқа тукли пояда, қирраси бўйлаб ўралган, ханжар шаклида, узунлиги тахминан 5 мм; кураклари билан лоблари очиқ ёки бироз кўтарилган, кўпинча бурчакли, ўртачадан қисқароқ, учбурчак.
Ёнғоқлар тухумсимон ёки деярли тўқ сариқ, узунлиги 2,5 см, қанотлари ёнғоққа деярли тенг ёки ундан бир оз торроқ; қанотнинг чети ёнғоқдан ошмайди.
Таксономия
Туркистон қайини тури (лотинча: Бетула туркестаниcа) — Қайиндошлар (Бетулаcеаэ) оиласига мансуб қайин (Бетула) туркумидаги ўсимликлар уруғи.
| яна 7та оила (АПГ ИИ Системаси бўйича) |
яна 1-2 уруғ | |||||||||||||||
| туркумФагалес | кенжа оилаҚайиндошлар | тур Туркистон қайини | ||||||||||||||
| типГулли ўсимликлар ёки Ёпиқуруғлилар | оилаҚайиндошлар | уруғ Қайин |
||||||||||||||
| яна 44тага яқин гулли ўсимликлар (АПГ ИИ Системаси бўйича) |
яна 1та кенжа оила, Ўрмон ёнғоқлари (АПГ ИИ Системаси бўйича) |
яна 110 турдан ошиқ | ||||||||||||||
Манбалар
- ↑ „Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции“. Қаралди: 27-05-2022.
- ↑ „Флора СССР“. Қаралди: 27-05-2022.