Turkiy kurush
Куруш (туркча: куруş, илгари гуруş, лот.дан олинган лотинча: гроссус этимологик жиҳатдан русча: грош) — замонавий Туркияда, 2005-йилдаги пул ислоҳотидан сўнг, куруш 1/100 турк лирасини ташкил қилади. Дастлаб, куруш-бу Усмонли Туркиядаги кумуш Европа тангаларининг номи, масалан, левендалдер-асади-куруш, рейхстҳалер-риял-куруш деб аталган. Кейинчалик-ўз тангаси (1 куруш = 40 жуфт), унинг оғирлиги жуда сезиларли даражада ўзгарган[1] (26 дан 1,2 граммгача).
Усмонли (турк) пиастрес — Усмонли империясининг пул бирлигининг номи куруш, Эвропада қабул қилинган. Баъзан фақат пиастр (пиастре), агар унинг туркий келиб чиқиши контекстдан аниқ бўлса.

Усмонлилар империясидаги Куруш
Биринчи турк куруши 1687-йилда Султон Сулаймон ИИ даврида муомалада бўлган Европа тангалари ўрнига зарб қилинган. Дастлаб, бу тўлиқ пул бирлиги эди, аммо кейинчалик ундаги қимматбаҳо металлар миқдори доимий равишда камайди ва курс ўзгарувчан бўлиб қолди, бу олтин стандарти ҳукмронлиги остида ишончсизлик белгиси эди:
- 1687-йилда зарб қилинган биринчи турк пиастрлари оғирлиги 19,24 грамм, диаметри 40 мм ва 40 пар[1] га тенг эди.
- 1719-йилга келиб унинг вазни 26 граммгача ошди[1].
- 1810-йилга келиб у 4,65 граммгача камайди (486-чи намуна ва диаметри 28 мм)[1].
- 1900-йилга келиб-атиги 1,202 грамм[2].
- 1916-йилги ислоҳотдан сўнг олтин пиастрлардаги олтиннинг соф оғирлиги 0,066147 грамм (100 пиастрлик тангалар бор эди), 20 пиастрлик кумуш танганинг оғирлиги 19,965 грамм ва нозиклиги 830 грамм бўлган[1].
- Пиастр туреский / / Брокхаус ва Эфроннинг энциклопедик луғати: 86 тоннада (82 тонна ва 4 та қўшимча). — Санкт-Петербург., 1890-1907.
Пул ислоҳотидан сўнг ва Усмонли империяси мавжуд бўлгунга қадар қуйидаги тангалар ишлатилган:
Никел жуфтлиги:
- 5 жуфт (оғирлиги 1,75 г)
- 10 жуфт (оғирлиги 2,65 г)
- 20 жуфт (вазн 4г)
- 40 жуфт (оғирлиги 6 г)
Кумуш пиастреслар:
- 2 та пиастр (вазни 2,405 г)
- 5 пиастр (оғирлиги 6,14 г)
- 10 пиастр (оғирлиги 12,27 г)
- 20 пиастр (вазни 24,13 г)
Олтин пиастрес:
- 25 пиастр (оғирлиги 1,80414 г)
- 50 пиастр (оғирлиги 3,60828 г)
- 100 пиастр (оғирлиги 7,21657 г)
- 250 пиастр (оғирлиги 18,04142 г)
- 500 пиастр (вазни 36,08285 г)[3]
Замонавий Туркиядаги Куруш (2005-2008)

2005-йилги пул ислоҳотидан сўнг, куруш кичик савдо чипи бўлиб, мафкуравий жиҳатдан сент,эвро сент ёки тийинга тўғри келади. Тангалар 1, 5, 10, 25 ва 50 янги куруш ва 1 янги лира номиналларида чиқарилади. 1 янги куруш танга жездан, 5, 10 ва 25 курушлик мис -никел қотишмасидан, 50 янги куруш ва 1 янги лиралик биметалик тангалар зарб қилинади. Барча тангаларда Мустафо Камол Отатуркнинг турли портретлари тасвирланган. 2009-йил 1-январдан бошлаб Туркия валютаси яна „турк лираси“ деб аталади. Номиналларда „янги“ (ени) сўзини ўз ичига олмаган танга ва банкнотларнинг янги серияси чиқарилди.
Қизиқ фактлар
1808-1809 йилларда Россияда сохта турк кумуши қуруш зарб қилинган[4].
Манбаси
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Х. Фенглер и др. Словар нумизмата. статя „Пиастр“
- ↑ ЭСБЕ, статя „Пиастр туреский“
- ↑ Гелд, Индустриалисиэрунг унд Петролеумсчäтзе дер Тüркеи. Берлин, 1918. С. 29.
- ↑ Моисеэнко Н. С. Чеканка иностранной монети на Ленинградском монетном дворе в 1921 — 1961 гг. // Труди исторического факултета Санкт-Петербургского университета. — 2014. — № 17. — С. 351
Адабиёт
- Х. Фенглер, Г.Гироу, В.Унгер. Нумизмат луғати: Немис тилидан таржима. Москва. Радиоалоқа 1982. 328 б. (Ҳеинй Фенглер, Герҳард Гиэроw, Wиллз Унгер. транспресс Лехикон НУМИСМАТИК. транспресс ВЕБ Верлаг фüр Веркеҳрсwесен Берлин)
- Пиастр туреский/ /Брокхаус ва Эфроннинг энциклопедик луғати: 86 тоннада (82 тонна ва 4 та қўшимча)Санкт-Петербург, 1890-1907йиллар.
Яна қаранг
- Пиастр-халқаро тижорат аҳамиятига эга бўлган испан кумуш тангаси.
- Турк лираси-замонавий Туркиянинг пул тизими ҳақида.
- қирш -пул бирликлари, собиқ Усмонлилар империяси ҳудудидаги қуруш меросхўрлари ҳақида.