Ziyosfera

Turkiya ayollari

Туркиядаги аёллар Туркияда яшовчи ёки Туркияга кўчиб келган аёллардир. Туркия аёлларга тўлиқ сиёсий ҳуқуқлар, жумладан, 1930-йилда (1934-йилда мамлакат бўйлаб) маҳаллий сайлов ва сайланиш ҳуқуқини берди. Мустафо Камол Отатурк томонидан берилган турк аёллари Франсия, Италия ва Греция каби кўплаб Европа давлатларида аёллар олдида сайлаш ва сайланиш ҳуқуқини қўлга киритди. Туркия Конституциясининг 10-моддасида жинсга кўра давлат ёки хусусий ҳар қандай камситиш тақиқланади. Бу Конституциявий суд раиси лавозимида аёл бўлган биринчи давлатдир. Туркия Конституциясининг 41-моддасида оила „эр-хотинлар ўртасидаги тенгликка асосланади“ деб ёзилган.

Туркия аёллари
Умумий статистикалар
Оналар ўлими (ҳар 100,000 кишига) 20 (2010)
Ҳукуматдаги аёллар 17.1% (2018)
25 ёшдан ошган ўрта маълумотли аёллар 26.7% (2010)
Иш кучидаги аёллар 32.2% (эмплоймент рате ОЭCД дефинитион, 2017)[1]
Маҳаллий гендер тенглиги индекси[3]
Қиймат 0.306 (2019)
Даража 162тадан 68-о`рин
Глобал гендер тенглик индекси[2]
Қиймат 0.638 (2021)
Даража 156тадан 113-ўрин

Турк феминистик ҳаракати ХИХ асрда Усмонли империясининг таназзулга учраган даврида, 1908-йилда Усмонли аёллар фаровонлиги ташкилоти ташкил этилганда бошланган. Гендер тенглиги идеали Туркия Республикаси эълон қилинганидан кейин Мустафо Камол Отатурк маъмурияти томонидан қабул қилинди, унинг модернизация ислоҳотлари 1930-йилга келиб кўпхотинлиликни тақиқлаш ва турк аёлларига тўлиқ сиёсий ҳуқуқларни таъминлашни ўз ичига олади.

Туркиядаги аёллар зўрлаш ва номус қотиллиги қурбони бўлишда давом этмоқда, айниқса аёлларга қарши жиноятлар энг кўп содир бўлган Туркия Курдистонидир.[4] Олимлар[5][6] ва давлат идоралари[7] томонидан олиб борилган тадқиқотлар шуни кўрсатадики, оиладаги зўравонлик Туркия халқи, шунингдек, турк диаспораси орасида кенг тарқалган. Туркия патриархал жамият бўлишига қарамай, турк аёлларининг ижтимоий ҳаётда иштирок этиши ва фаоллигига оид тарихий мисоллар кўп.

Туркиядаги аёллар ишда, баъзи ҳудудларда эса таълимда жиддий камситишларга дуч келишмоқда. Турк аёлларининг иш кучидаги иштироки Европа Иттифоқи ўртача кўрсаткичининг ярмидан камини ташкил этади ва аёллар саводхонлигини ошириш учун бир қанча кампаниялар муваффақиятли ўтказилган бўлса-да, ўрта таълимда ҳали ҳам гендер фарқи мавжуд. Туркияда ҳам эрта никоҳ кенг тарқалган, бу амалиёт айниқса мамлакатнинг шарқий ва марказий қисмларида кенг тарқалган.

2018-йилда Туркия Жаҳон Иқтисодий Форумининг гендер фарқи индексида 149 давлат ичида 130-ўринни эгаллади.[8]

Тарихи

Латифе Ушшаки (Отатуркнинг рафиқаси)
Сафие Али, биринчи турк аёл шифокори. 1916-йилда Германияда тиббиёт йўналишида ўқиган, 1922-йилда Истанбулда ўз офисини очган.
Сабиҳа Гокчен турк авизоси эди. У дунёдаги биринчи аёл қирувчи учувчи эди.

ХВИ—ХВИИ асрларда Аёллар султонлиги даврида император ҳарами аёллари Усмонли империяси сиёсатига фавқулодда таъсир кўрсатдилар. Бу даврда султонларнинг кўпчилиги вояга этмаган бўлиб, уларнинг оналари, öрнеğин Кўсем Султон ёки баъзан Миҳримаҳ Султон каби султоннинг қизлари, Ҳарам раҳбарлари, империяни амалда бошқарганлар. Бу аёлларнинг аксарияти қуллардан эди. Бу давр 1520-йилда Сулаймон подшоҳ давридан 1656-йилгача, Меҳмед ИВ ҳукмронлигигача бўлган давр.

ХИХ асрда Усмонли империясининг таназзулга учраши даврида Истанбул элитасидаги ўқимишли аёллар ўзларини феминистлар сифатида ташкил қила бошладилар. Биринчи аёллар журнали Теракки-и Муҳаддерат 1869-йил 27-июнда Теракки (Тараққиёт) газетасига ҳафталик қўшимча сифатида чиқди.[9] Танзимат ислоҳотлари билан хотин-қизлар шароитини яхшилаш кенгроқ модернизация ишларининг бир қисми сифатида қаралди. Усмонли аёллар ҳаракати ҳуқуқ талаб қила бошлади.[10] Улар аёлларнинг таълим олиш ва пуллик ишлаш имкониятини ошириш, кўпхотинлиликни ва исломий парда бўлган печени бекор қилиш учун курашдилар. Дастлабки феминистлар турли тилларда аёллар журналларини нашр этишди ва аёлларнинг ривожланишига бағишланган турли ташкилотлар туздилар.[11] Туркиядаги биринчи аёллар уюшмаси, Усмонли аёллар фаровонлиги ташкилоти 1908-йилда ташкил этилган ва Ёш турклар ҳаракатида қисман иштирок этган. Фатма Алие Топуз, Незиҳе Муҳиддин ва Ҳалиде Эдип Адıвар каби ёзувчилар ва сиёсатчилар ҳам ҳаракатга қўшилди.[11] Ҳалиде Эдип Адıвар романларида турк аёлларининг паст ижтимоий мавқеини ва кўпчилик аёлларнинг вазиятни ўзгартиришга қизиқмаслигини танқид қилган.

Туркиянинг мустақиллик уруши пайтида бева аёл Кара Фатма ўзини муваффақиятли милиция раҳбари сифатида кўрсатади.

Қонуний ҳуқуқлар

Ҳати Чирпан, 1935-йил
Туркиянинг биринчи аёл мухтор ва депутатларидан бири
Канаданинг Квебекдаги бир аёлнинг сиёсий карикатурасида: „Хабар бюллетени: Турк тарихида биринчи марта аёллар бу ҳафта бўлиб ўтадиган умумий сайловда овоз беришади ва давлат лавозимига кириш ҳуқуқига эга бўлишади“ деган ёзувни ўқийди. 1930-йилда Туркияда аёлларга сайлов ҳуқуқи берилди, аммо 1940-йилгача Квебекдаги провинсия сайловларида аёлларга овоз бериш ҳуқуқи берилмади.

Туркия 1985-йилдан буён Аёлларга нисбатан камситишнинг барча шаклларига барҳам бериш тўғрисидаги конвенсия, шунингдек, 2002-йилдан буён унинг Факултатив Протоколига аъзодир[12]

Туркия Конституциясининг 10-моддасида жинсга кўра давлат ёки хусусий ҳар қандай камситиш тақиқланади. Бу Тулай Туғжу Конституциявий суди раиси сифатида аёл киши бўлган биринчи давлатдир. Бундан ташқари, Туркия Давлат кенгаши, маъмурий ишлар бўйича олий судда ҳам аёл судя Сумру Чортоғлу президент этиб тайинланган.

Туркия Конституциясининг 41-моддасида оила „эр-хотинлар ўртасидаги тенгликка асосланади“ деб қайта кўриб чиқилди.[13] Янги кодекс, шунингдек, аёлларга никоҳ пайтида олинган мулкка тенг ҳуқуқлар берди, бу эса гўёки оиладаги аёллар меҳнатига иқтисодий аҳамиятга эга бўлиши керак эди.[13]

Никоҳ учун энг кам ёш ҳам 18 ёшга (ота-она розилиги билан 17 ёш) оширилди.[13] Мажбурий никоҳда бўлган тақдирда, аёллар никоҳнинг биринчи беш йилида никоҳни бекор қилишни талаб қилиш ҳуқуқига эга.[13] 2004-йилда конституциянинг 10-моддасига киритилган янгиланишда гендер тенглигини ўрнатиш мас’улияти давлат зиммасига юкланган: „Эркаклар ва аёллар тенг ҳуқуқларга эга. Давлат ушбу тенгликнинг амалда мавжудлигини таъминлаш мажбуриятини олади“[13].

2005-йилда Туркия жиноий кодекси никоҳда зўрлаш учун жиноий жавобгарликка тортиш ва номус қотиллигида айбланган шахсларга нисбатан жазони қаттиқлаштириш мақсадида ўзгартирилди, аввалроқ „провокация“ туфайли енгилроқ жазога тортилди.[14] Инсон ҳуқуқлари бошқармаси Туркияда 2007-йилда содир этилган номус қотилликлари сонининг 220 тага етганини, қотилликларнинг аксарияти йирик шаҳарларда содир бўлганини билдирди.[14]

Турк аёлларининг 20 % дан ортиғи киядиган исломий рўмол[15] давлат идораларида ишлайдиган аёлларга ўз вазифаларини бажариш вақтида рухсат этилган. Бошланғич ва ўрта мактаб ўқувчиларига ҳам рўмол ўрашга рухсат берилган.

Сиёсат

Феминизм

Ҳалиде Эдиб Адıвар
Турк романчиси ва феминист сиёсий етакчиси.
2007-йилда Туркияда овоз берган аёл

Турк феминизмининг биринчи тўлқини ХХ асрнинг бошларида, аёллар ташкилотлари фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқларда тенгликни талаб қила бошлаган пайтда содир бўлди. Ушбу дастлабки даврда аёллар ҳуқуқлари даъволари Республикадан кейинги Кемалист ислоҳот жараёни билан бир-бирига мос тушди.[16] " Аёллар дунёси " журнали 1913-йилда ташкил этилган[17]

Феминизмнинг иккинчи тўлқини 1980-йилларда Туркияга етиб борди ва 1960-йилларда Ғарбда пайдо бўлган ҳаракатга хос бўлган муаммоларни, масалан, аёлларга нисбатан зўравонликни бартараф этиш, оилада кўрилган зулм ва бокиралик синовларига қарши кураш каби муаммоларни кўтарди.[16]

Глобал фуқаролик жамиятининг юксалиши ва аёллар ташкилотларининг байналмилаллашуви ва Туркиянинг Европа Иттифоқига қўшилиши аёллар ташкилотларига хорижий маблағларга кириш имкониятини берди. Хотин-қизлар ташкилотлари, шунингдек, ушбу ташкилотлар томонидан амалга оширилаётган лойиҳалар сони ортди.[16] 1995-йил 23-июлда сиёсий партияларга аёллар бўлимларини тузишга рухсат берилди, бу эса 1982-йилги Туркия конституциясида олдиндан тақиқланган эди[18]

Сиёсий вакиллик

Тансу Чиллер 1993-йилдан 1996-йилгача Туркиянинг биринчи ва ягона аёл Бош вазири.

1930-йилларда биринчи марта турк аёллари сиёсатга киришди. Сайланган биринчи аёл шаҳар ҳокими Садие Ҳаним (1930) эди. 1935-йил 8-февралда бўлиб ўтган сайловда парламентга 18 нафар аёл кирди. Улардан бири Хати Чирпан парламентга киришдан олдин бир қишлоқнинг мухтори (қишлоқ раҳбари) эди. Биринчи аёл шаҳар ҳокими 1950-йилда Муфиде İлҳан эди. Сиёсий ва қарор қабул қилувчи органларда аёлларнинг вакиллиги нисбатан паст бўлса-да, Тансу Чиллер 1993—1996-йиллар орасида Бош вазир бўлган. Туркия парламентидаги аёллар сони 2011-йилги Туркия умумий сайловларидан кейин 14,3 фоизга ошган (парламентда 79 киши), уларнинг аксарияти Адолат ва Тараққиёт партиясига алоқадор.[19] 1975-йилда 10,9 фоизни, 2006-йилда эса 16,3 фоизни ташкил этди.[20] Ҳокимларнинг атиги 5,58 фоизи аёллар ва бутун Туркияда битта губернатор (81 таси) ва 14 та маҳаллий ҳоким бор.[21]

Аёлларга қарши жиноят

Туркияда аёллар ўлдирилиши[22][23] бўйича расмий статистик маълумотлар юритилмагани ва аёллар ўлдирилиши бўйича мунтазам маълумотларни эълон қилмаганлиги сабабли, статистик маълумотларнинг кўп қисми маълумотларни биргаликда йиғишга ҳаракат қилаётган инсон ҳуқуқлари бўйича нодавлат ташкилотлардан олинган.[24]

Туркияда Халқаро хотин-қизлар куни муносабати билан намойишлар.

2018-йил март ойида турк полицияси аёлларга уйдаги зўравонлик ҳолатлари ҳақида хабар бериш ва тезроқ ёрдам сўраш учун „Аёлларга фавқулодда ёрдам хабарномаси тизими“ (КАДЕС) иловасини ишга туширди.[25] 2018-йилнинг ноябр ойида Туркия ички ишлар вазири Сулаймон Сойлу иловани 353 мингдан ортиқ одам юклаб олганини айтди.[26] Туркияда аёллар қотиллиги 2002-йилдаги 66 тадан 2009-йилнинг биринчи етти ойида 953 тага кўпайди[27] Айниқса Шарқий ва Жануби- Шарқий Анадолу минтақаларида аёллар оиладаги зўравонлик, мажбуран турмуш қуриш ва номус қотиллигига дучор бўлмоқда.[28] Туркиянинг „Шефкат-Дер“ нодавлат ташкилоти оиладаги зўравонликка қарши кураш усули сифатида аёлларга лицензияли, солиқсиз қуроллар беришни таклиф қилди.[29] 2017-йилнинг 8-мартида оломон Истанбул Билги университети кампусига ноқонуний равишда кириб, Халқаро хотин-қизлар кунини нишонлаётган талабаларга ҳужум қилди[30], шунингдек, талабалар воқеадан олдин Тwиттер’да уларга таҳдид қилинганликларини эслатиб ўтишди.[31] 2002—2009-йилларда аёлларнинг қотиллик даражаси 1400 фоизга ошди.[32] 2010-йилда Туркиянинг „Мор Cати“ зўравонликка қарши гуруҳи аёлларга нисбатан зўравонлик ҳақида жамоатчиликни хабардор қилиш мақсадида видео яратди. Гуруҳ Истанбул бўйлаб хурсандчиликдан сакраб турган аёлларнинг қўллари ва оёқлари тасвирланган катта плакатларни жойлаштирди. Аёллар ёнидаги матнда „Мен эркинликда яшашни хоҳлайман“ деб ёзилган. Шундан сўнг ташкилот яширин видеокамераларни ўрнатди, уларда ўткинчиларнинг қўл ва оёқларини тепиб, йиртиб ташлашларини кўрсатишга мўлжалланган.[33][34] Расмий маълумотларга кўра, 2013-йилда 28 мингга яқин аёл зўравонликка учраган. Улардан 214 дан ортиғи, кузатувчиларга кўра, одатда эрлар ёки севишганлар томонидан ўлдирилган.[32]

Оиладаги зўравонлик

Айранcи ва бошқалар томонидан 2002-йилги тадқиқотга кўра Туркияда аёлларнинг 36,4 фоизи жисмоний зўравонликдан шикоят қилгани, 71 фоизи эса ҳомиладорлик пайтидаги жисмоний, руҳий ёки жинсий тажовуздан шикоят қилган.[35]

Туркия ҳукуматининг 2009-йилдаги ҳисоботига кўра, сўровда қатнашган аёлларнинг 42 фоизи эри ёки шериги томонидан жисмоний ёки жинсий зўравонликка дучор бўлганликларини айтишган.[36] Уларнинг деярли ярми бу ҳақда ҳеч кимга гапирмайди ва фақат 8 фоизи давлат муассасаларига ёрдам сўраб мурожаат қилади.[37] Уларга яқинлашганда, полиция ва жандарм баъзан оилаларни ҳимоя қилишдан кўра, уларни „яраштириш“га ҳаракат қилишни афзал кўради.[37] Зўравонлик кўрсаткичлари айниқса камбағал, қишлоқ аёллари орасида юқори бўлса-да, энг юқори иқтисодий қавслардаги аёлларнинг учдан бир қисми ҳам оилавий зўравонликка дучор бўлган.[37]

2009-йилда Туркиянинг етакчи университети томонидан ўтказилган сўров шуни кўрсатдики, Туркиядаги 15 ёшдан ошган аёлларнинг қарийб 42 фоизи ва қишлоқ аёлларининг 47 фоизи ҳаётларининг қайсидир қисмида эри ёки қариндоши томонидан жисмоний ёки жинсий зўравонликка дучор бўлган.[38]

Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг 2011-йил июл ойида эълон қилинган ҳисоботига кўра, Туркиядаги аёлларнинг 39 фоизи ҳаётининг бир неча даврида жисмоний зўравонликка дучор бўлган бўлса, АҚШда бу кўрсаткич 22 фоизни ташкил қилади.[27] Аҳолиси 50 000 дан ортиқ бўлган ҳар бир муниципалитетда қонун бўйича камида битта аёллар бошпанаси бўлиши шарт бўлса ҳам, бутун мамлакатда атиги 79 таси бор.[27] 2011-йил май ойида Ҳуман Ригҳц Wатч ҳисоботида Туркиянинг оиладаги зўравонликдан ҳимоя қилиш тизими нотўғрилиги бутун мамлакат бўйлаб аёллар ва қизларни уйдаги зўравонликдан ҳимоясиз қолаётганини айтди. 58 саҳифалик „У сизни севади, у сизни калтаклайди“: Туркияда оилавий зўравонлик ва ҳимояга кириш" номли ҳисоботда эрлар, қариндошлар, оила аъзолари ҳамда омон қолганлар томонидан аёллар ва қизларга нисбатан шафқациз ва узоқ давом этган зўравонлик ҳолатлари қайд этилган. ҳимоя излаш учун кураш.[38]

2020-йилги тадқиқотда Туркияда фемицид ва иқтисодий ривожланиш ўртасидаги боғлиқлик ўрганилди. 2010—2017-йиллардаги маълумотлардан фойдаланган ҳолда, у „иқтисодий ривожланиш аёллар ўлимининг камайиши бошқа омилларга боғлиқлигини аниқлади: камбағал вилоятларда аёллар қотиллиги ва таълимдаги тенглик ва ажралишлар нисбати ўртасида кучли ижобий боғлиқлик мавжуд, аммо бойроқ вилоятларда булар уюшмалар сезиларли даражада заифдир.“ „Ушбу натижалар иқтисодий тараққиёт ўз-ўзидан аёллар қотилликларини камайтирмаслиги мумкин, аммо бу ҳолат-квога қарши курашаётган аёлларга эркакларнинг норозилиги таъсирини юмшата олади“ деган фикрга мос келади" деган хулосага келди.[39]

Ёдгорлик ҳисоблагичи

Ёдгорлик ҳисоблагичи — бу уйдаги ва эркак зўравонлигида ҳаётини йўқотган аёллар хотирасига бағишланган онлайн Интернет ёдгорлиги. У ҳар куни янгиланади. У 2012-йилда уйдаги зўравонлик[40] туфайли ўлимлар сонининг ортиб бораётгани ҳақида жамоатчиликни хабардор қилиш ва тез-тез бостириладиган ва асосан номаълум бўлган ушбу маълумотларни кузатиб бориш учун қурилма сифатида ишлаб чиқилган. Веб-сайт ўзининг бош саҳифасида ўлдирилган аёлларнинг барча исмларини аниқ кўрсатиб, катта фаол ҳисоблагичга эга. Бу нафақат оиладаги зўравонлик ҳақида жамиятнинг хабардорлигини ошириш механизми, балки хотирлаш ва мотам учун жой ҳамдир. Ёдгорлик ҳисоблагичи ташвишли ўсишни намойиш этади, шунингдек, шошилинч ортга ҳисоблашни таклиф қилади. Ҳар бир ном билимларни ошириш ва текширилишини таъминлашга қаратилган янгиликлар мақоласи билан таъминланган. Ёзиш пайтида (26.05.2021), ҳисоблагич 2021-йил учун ҳозиргача 162 нафар аёлни ташкил этади.

Кийим танлаш учун зўравонлик

Зўравонликка қарши норозилик
Зўравонликка қарши норозилик

2016-йил сентабрида Айшегул Терзи калта шим кийгани учун жамоат автобусида бир киши томонидан „иблис“ деб аталган ва унинг юзига тепган. Кадрларда эркакнинг унга калта шим кийганлар „ўлиши керак“лигини айтгани акс этган.[41] Ҳужумга норозилик сифатида инглиз тилига „Айсегул Терзи овози бўлайлик“ деб таржима қилинган #АйшегüлТерзининСесиОлалим хештеги минглаб марта ишлатилган. Туркиядаги аёллар ҳам бирдамлик учун калта шим кийган суратларини ижтимоий тармоқларга жойлаштирдилар. 2016-йил 18-сентабр куни тарғиботчилар ҳужумга норозилик билдириш учун Истанбулда тўпланишди ва ҳокимиятни аёлларга нисбатан зўравонликни тўхтатишга эътибор қаратишлари учун босим ўтказишди.[42]

2017-йилнинг июн ойида университет талабаси Асена Мелиса Саğлам мусулмонларнинг муқаддас Рамазон ойида қисқа шим кийгани учун Истанбулда автобусда бир эркак томонидан оғзаки ва жисмоний ҳужумга учраган эди. Воқеа хавфсизлик камераларига тушиб қолган.[41][43] Бундан ташқари, ўша ойнинг охирида Истанбулда бир аёл кўчада таъқиб қилинди, бир эркак уни „одамларни қўзғатаётгани“ учун эҳтиёт бўлиш кераклигини айтиб, провокацион кийим кийганликда айблади.[41][44]

2017-йил июл ойида юзлаб аёллар эркаклар томонидан дуч келаётган зўравонлик ва адоватга қарши норозилик намойиши учун Истанбулда юришиб, консерватив кийинишни талаб қилган эди. Намойишчиларнинг айтишича, сўнгги йилларда Туркияда аёлларга кийим танлаш учун оғзаки ва жисмоний ҳужумлар сони ортган.[41] Шунингдек, ўша ойнинг охирида Истанбулнинг Шишли туманидаги Мачка демократия боғининг хавфсизлик бошлиғи ёш аёлни очиқ кийинганлиги учун оғзаки ҳақорат қилган ва полицияни ҳам чақирган. 2017-йил 30-июл куни Аёллар ҳуқуқлари уюшмалари боғда бундай ҳаракатларга қарши намойиш ўтказдилар.[45]

2017-йилнинг 10-август куни Измирда мотоциклда икки эркак икки аёлга жинсий зўравонлик қилган. Шунда аёллар кўчада икки полициячидан ёрдам сўраган, бироқ улардан бири аёллардан бирини калтаклай бошлаган, аёлнинг кўрсатмаси бўйича, „офицер бизни „нотўғри кийинганимиз“ учун безориларни ҳақ деб айтган“. Хавфсизлик камераларида полициячилардан бири аёллардан бирини калтаклай бошлагани акс этган.[46][47] 2017-йил сентабр ойида Анқарада қўшнилар кўп қаватли уй бошқарувчисига уйида калта шим кийган аёл устидан шикоят қилиб, пардасини беркитиб қўйишни талаб қилишган. Менежер аёлни ўз манфаати учун пардасини беркитиб туриши ҳақида огоҳлантирган.[48] 2018-йилнинг март ойида Кониядаги диний касб-ҳунар лицейи ўқитувчиси ўқувчи қизларнинг спорт кийими кийгани ҳақида айтган изоҳлари учун ишдан бўшатилди. Шунингдек, у жисмоний тарбия дарслари талабалар учун ихтиёрий дарс бўлиши кераклигини ёзган, чунки у „қизларни шайтонга тайёрлаш“деб тушунишган.[49]

Зўрлаш

Тадқиқотга кўра, зўрлаш бўйича баъзи тез-тез ифодаланган фикрлар турли касбларга эга бўлган шахсларга берилган, улардан рози ёки рози бўлмаслик сўралган; Натижалар шуни кўрсатдики, полиция ходимларининг 33 фоизи „баъзи аёллар зўрлашга лойиқдир“ деган фикрга қўшилишган.[50]

Туркия 2005-йилда никоҳда зўрлашни тақиқлаган[51]

2015-йилда туркиялик университет талабаси Ўзгежан Аслан Мерсин шаҳрида микроавтобусда зўрлашга уриниш[52] га қаршилик кўрсатганида ўлдирилди. Унинг куйган жасади 13-феврал куни топилган. Қотиллик туркиялик микроавтобус ҳайдовчиси Аҳмет Супҳи Олтиндокен, унинг отаси Нежметтин Олтиндокен ва дугонаси Фатиҳ Гўкче томонидан содир этилган.[53] Туркиянинг Даилй Сабаҳ нашрига кўра, Ўғжан Аслан зўравонлик қурбони бўлган турк аёлларининг рамзига айланди.[54] 2013-йилда Тҳе Гуардиан газетаси „Туркияда курд маҳбусларни зўрлаш ва қийноқлар безовта қилувчи даражада оддий ҳол“ деб ёзган эди. Халқаро Амнистия ташкилотининг 2003-йилдаги ҳисоботига кўра, курд бўлгинчи гуруҳи ПККни қўллаб-қувватлаганликда айбланган Ҳамдие Аслан Туркия жануби-шарқидаги Мардин қамоқхонасида қарийб уч ой давомида кўзлари боғлаб қўйилиб, дубинка билан зўрланган, зобитлар томонидан таҳдид ва масхара қилинган.[55]

Туркияда жинсий зўравонлик ҳолатлари ҳақида хабар бериш кўпинча қийин; Бу масала турк маданиятида ҳамон табу бўлиб қолмоқда, шунингдек, турк оммавий ахборот воситаларининг аксарияти мамлакатнинг замонавий ва дунёвий имиджига доғ туширадиган бундай ҳолатлар ҳақида хабар бермайди. Бунинг натижаси шундаки, Туркиядаги кўплаб адолацизликлар, жумладан, жамиятлар устидан ҳокимиятни сақлаб қолиш учун қамоқхоналарда амалга оширилган тизимли зўрлашлар дунёнинг қолган қисми томонидан эшитилмайди.[55]

Намус қотилликлари

Жануби-Шарқий Анадолу минтақаси, Туркиянинг номус қотиллари билан кучли боғланган ҳудуди

Тадқиқотчиларнинг фикрича, номус қотилликлари сонининг кўп бўлишининг муҳим сабабларидан бири бу жазоларнинг қаттиқ эмаслиги ва қонунлар ва ҳуқуқий қўлланмалар жиноятчиларни ҳимоя қилади.[56] 2003-йилдан 2007-йилгача бўлган даврда 739 намус қотиллигининг 432 таси (58,5 %) Истанбул (167 киши), Анқара (144 киши) ва Измирда (121 киши) содир этилган.[56]

2008-йил июл ойида Диcле университети гуруҳи томонидан Туркиянинг асосан курдлар яшайдиган Жануби- Шарқий Анадолу минтақасида номус қотилликлари бўйича ўтказилган турк тадқиқоти ҳозирча намус билан ўлдиришга ижтимоий стигма боғлиқ эмаслигини кўрсатди. Жамоа номус учун одам ўлдиришни содир этган 180 нафар жиноятчи билан суҳбат ўтказди ва бу амалиёт феодал ижтимоий тузилма билан боғлиқ эмаслигини ҳам изоҳлади, „яхши маълумотли университет битирувчилари ҳам бор. Сўралган жиноятчиларнинг 60 фоизи ўрта мактаб ёки университет битирувчиси ёки ҳеч бўлмаганда саводли“[57] 2010-йилда Туркия жануби-шарқида 16 ёшли қиз ўғил болалар билан дўстлашгани учун қариндошлари томонидан тириклайин кўмилган; унинг жасади йўқолганидан 40 кун ўтиб топилган.[58] Туркия судлари бутун оилаларни номус қотиллиги учун умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилган яхши ҳужжатлаштирилган ҳолатлар мавжуд. 2009-йилнинг 13-январида Туркия суди бир оиланинг беш аъзосини зўрлаш натижасида ҳомиладор бўлган 16 ёшли курд қизи Наиле Эрдасни номус билан ўлдирганликда айблаб, умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилган.[59]

Туркия Бош вазирлигининг Инсон ҳуқуқлари бошқармасининг 2008-йил июн ойидаги ҳисоботида айтилишича, биргина Истанбулнинг ўзида ҳар ҳафтада бир марта номус қотиллиги содир бўлган ва охирги беш йил ичида 1000 дан ортиқ одам ўлдирилган. Қўшимчасига кўра, метрополитен шаҳарлар буларнинг кўпчилиги жойлашган, бироқ бундай шаҳарларда жиноят содир этганлар асосан Шарқий Туркиядан бўлган.[60][61][62] Сўнгги ўн йилликлар давомида қишлоқ аҳолисининг Туркиянинг жануби-шарқидан Туркиянинг ғарбий қисмидаги йирик шаҳарларига оммавий кўчиши Истанбул, Анқара, Измир ва Бурса каби шаҳарларда номус қотилликларининг энг кўп қайд этилишига олиб келди.[63][64]  ] Намус билан боғлиқ жиноятларнинг аксарияти феодал, патриархал тузум сақланиб қолган курд минтақасида содир бўлади, бироқ курдлар бу ҳудудлардан қочиб кетгани сабабли жиноят Туркия бўйлаб шаҳарларга ҳам тарқалмоқда.[62][65] Туркиянинг консерватив қисмларида, айниқса жиноятларнинг аксарияти содир бўлган Туркиянинг жануби-шарқида номус қотилликлари маълум даражада қўллаб-қувватланмоқда.[4] Диярбакирда 500 нафар эркак билан суҳбат ўтказилган сўровда, зино қилган аёлга тегишли жазо тайинланиши сўралганда, респондентларнинг 37 фоизи уни ўлдириш кераклигини, 21 фоизи эса бурни ёки қулоқларини кесиш кераклигини айтган.[65][66][67]

Одам савдоси

2008-йилда танқидчилар Туркия халқаро мафия томонидан, айниқса, йирик ва сайёҳлик шаҳарларида жинсий қул сифатида ишлашга мажбурланган ва мажбуран олиб келинган хорижлик аёллар учун асосий бозорга айланганига эътибор қаратишган.[68][69]

Жинсий зўравонлик

2015-йилнинг 15-февралида Туркияда 20 ёшли аёл шафқацизларча ўлдирилганидан кейин аёлларга #сендеанлат (сиз ҳам ўз ҳикоянгизни айтиб беринг) хештеги остида жинсий зўравонлик ҳақидаги ҳикояларини баҳам кўришлари учун ижтимоий тармоқ саҳифаси очилди.[70] 2015-йил 25-феврал ҳолатига кўра, 800 000 дан ортиқ твитлар бўлган.[71]

2015-йилда туркиялик модел Дидем Сойдан калтакланганидан кейин машинага мажбуран ўтқазилган аёл иши бўйича кўрсатма бериб, полицияга уяли телефон рақамини берганидан сўнг ҳақоратли смслар олганини твиттерда ёзган эди. Бундан ташқари, актриса Берен Соат жинсий зўравонлик ҳақида ҳикоя қилди.[70] 2018-йилнинг июн ойида туркиялик актриса Ҳанде Атаизи ва туркиялик либослар бўйича ёрдамчи актёр Талат Булутни жинсий зўравонликда айблаган эди. Туркиядаги жами 56 продусер ва режиссор ёзма баёнот билан қурбонларни қўллаб-қувватлади. Баёнотда шундай дейилади: „Биз Туркияда аёл кишининг таъқиб ва зўравонлик ҳолатларини фош этиши қийинлигини биламиз“. Эркак актёр бу даъволарни рад этиб, қарши даъво қўзғатиш билан таҳдид қилган.[72]

Диний амалдорлар ва аёллар

2017-йилда Кожаэлининг Гўлжук тумани муфтийси рўмолсиз аёлларни ярим нархда сотиладиган маҳсулотларга ўхшатган эди.[73] 2018-йилда Зонгулдак муфтийси „Аёллар денгизга бошқа аёллар кўрмайдиган тарзда киришлари керак. Ҳатто аёллар ҳам ўз таналарини бошқа аёллардан яширишлари керак“..[73]

Таълим

Туркиянинг Бурса шаҳридаги Улудағ университетининг психология бўлимида кўпчилик аёллардан иборат синфдан лавҳа. Туркияда энг яхши беш университетдаги ходимларнинг 47,5 фоизини аёллар ташкил этади, бу уларнинг АҚШ (35,9 фоиз), Дания (31 фоиз) ва Япониядаги (12,7 фоиз) тенгдошларига қараганда юқорироқдир.[74]
Требизонддаги қизлар мактаби (ҳозирги Трабзон), ХХ аср бошлари

Эркакларнинг саводхонлик даражаси ҳануз орқада бўлса-да, Туркияда аёлларнинг саводхонлик даражаси 2016-йилда сезиларли даражада ўсиб, 93,6 % га етди[75] Саводсизлик, айниқса, қишлоқ аёллари орасида кенг тарқалган бўлиб, улар кўпинча қизлар сифатида мактабга юборилмайди.[76] 15 ёшдан 19 ёшгача бўлган қизларнинг ярми таълим тизимида ҳам, меҳнатда ҳам эмас.[77] Ҳукумат ва бошқа турли фондлар Жануби-Шарқий Анадолуда аёлларнинг саводхонлик даражаси ва таълим даражасини ошириш учун таълим кампаниялари билан шуғулланади.[78] 2008-йилда 990 минг эркакдан фарқли ўлароқ, 4 миллион аёл саводсиз эди.[79] 2008-йилда Туркия тадбиркор аёллар ассоциацияси томонидан ўтказилган сўров шуни кўрсатдики, шаҳарлик турк аёлларининг деярли ярми аёллар учун иқтисодий мустақилликни кераксиз деб ҳисоблайди, бу патриархат мероси бўлган психолог Лейла Наваронинг фикрича.

2012—2013-йилларда қизларнинг мактабда ўқиш даражаси (Туркия Статистика Институти маълумотларига кўра 2014-йил ҳолатига кўра 99,61 %[80]) Туркия тарихида биринчи марта ўғил болалардан ошиб кетди. Ўрта таълимдаги гендер тафовути (ўғил болаларга нисбатан 5,3 % паст) 2002-2003-ўқув йилига (25,8 %) нисбатан анча паст даражада бўлса-да, сақланиб қолди. Бироқ, олий таълимдаги гендер тафовути 2002—2012-йиллар оралиғида 9,5 % га ошди.[81] Минтақавий тафовутлар ҳали ҳам сақланиб қолмоқда, 2010-йил ҳолатига кўра Муш вилоятида қизларнинг атиги 15,9 фоизи ўрта мактабда ўқийди, бу кўрсаткич энг юқори бўлган Билежик вилоятидаги 82,4 фоизга тенг.[82] 2009-йилда қизларнинг мактабда ўқиш даражаси энг паст бўлган вилоятлар Туркиянинг жануби-шарқидаги Битлис, Ван ва Ҳаккари вилоятлари бўлса, Туркиянинг ғарбий қисмидаги Анқара, Измир ва Мерсин вилоятлари энг юқори кўрсаткичларга эга бўлган. Бошланғич босқичда қизларнинг мактабни ташлаб кетиш даражаси ўғил болаларга қараганда юқори, айниқса бешинчи ва олтинчи йилларда.[79]

Даилй Ҳабертüрк газетасининг 2018-йил 9-январ куни хабар беришича, Туркиядаги фақат учта давлат университетида аёл ректорлар бор, аммо бу мамлакатдаги академикларнинг 43,58 фоизини аёллар ташкил қилади. Таълим бўйича мутахассис Алааддин Динчернинг фикрича, университетлар директорлар кенгашида аёлларнинг йўқлиги „онгли равишда қабул қилинган қарор“ натижасидир.[83]

Оилавий ҳаёт

Турк аёлларининг ўртача 28 фоизи 18 ёшдан олдин турмушга чиққан. Вояга этмаганлар ўртасидаги никоҳлар сонидаги минтақавий фарқлар туфайли, баъзи ҳудудларда, хусусан, Шарқий ва Марказий Анадолуда 40-50 % вояга этмаганлар сифатида турмушга чиқади.[84] Аёллар ва Эркаклар учун Имкониятлар Тенглиги Комиссияси ҳисоботида, болалик давридаги никоҳлар турк жамияти томонидан „кенг қабул қилинган“лиги қайд этилган.[84] Туркиянинг баъзи жойларида ҳали ҳам келин нархи тўланади.[84]

2016-йилда ҳукмрон исломий консерватив Адолат ва тараққиёт партияси (АКП) агар жиноятчи ўз қурбонига турмушга чиқишни таклиф қилса, болани зўрлаш энди жазоланмайдиган қилиб қўйиладиган қонун лойиҳасини жорий этишга ҳаракат қилди; Бу „зўрлашни қонунийлаштириш ва болалар никоҳини рағбатлантириш“ уриниши сифатида кўрилган нарсага қарши оммавий норозиликдан кейин бекор қилинди.[85]

2018-йилнинг феврал ойида " Ҳабертüрк " газетасининг хабар беришича, чет элда, хусусан, Кипр, Грузия ва АҚШ каби амалиёт кенг тарқалган ва қонуний бўлган мамлакатларда ноқонуний суррогат оналик излаётган турк аёллари ёки пул эвазига суррогат бўлишни таклиф қилган аёллар сони ортган. юксалишда эди. Бу амалиёт Туркия қонунчилиги билан тақиқланган.[86]

Вояга етмаганларда ҳомиладорлик

Аҳоли ва фуқаролик масалалари бош бошқармаси маълумотларига кўра, 2001-йилда 15 ёшгача бўлган 2730 нафар, 15 ёшдан 17 ёшгача бўлган 50848 нафар қиз бола туғган[87]

Туркия Статистика Институти (ТÜИК) 2016-йилда Туркия бўйлаб 15-17 ёшли 16396 нафар, шунингдек, 15 ёшдан кичик 234 нафар қиз ҳомиладорлигини қайд этди[87]

2017-йилда Туркия расмийлари вояга етмаганлар сони 15216 нафарни қайд этган. Истанбул ва Газиантеп вилояти 1106 киши билан рўйхатда биринчи ўринни эгаллади.[88]

2018-йил январ ойида оммавий ахборот воситаларида Истанбулдаги битта касалхона олти ой ичида 100 дан ортиқ вояга етмаганларнинг ҳомиладорлигини яширганини маълум қилди.[87]

2018-йилнинг биринчи ярмида Истанбулда 625 нафар, Газиантепда эса 499 нафар вояга етмаган бола туғилган.[88]

2017-йил ва 2018-йилнинг биринчи ярмида Адана вилоятида 1348 нафар , Диярбакир вилоятида 1005 нафар ва Ҳатай вилоятида 1313 нафар вояга етмаган ҳомиладорлик қайд этилган. Бу даврда Туркиянинг фақат тўрт вилоятида вояга етмаганлар сони 10 тадан ҳам камайган[88]

Ҳаволалар

 

Викиомборда „Туркия аёллари“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.
  1. ↑ „ЛФС бй сех анд аге - индиcаторс“. стац.оэcд.орг. Қаралди: 2020-йил 15-декабр.
  2. ↑ „Глобал Гендер Гап Репорт 2021“. Wорлд Эcономиc Форум. Қаралди: 10-июн 2022-йил.
  3. ↑ „Гендер Инеқуалитй Индех“. ҲУМАН ДЕВЕЛОПМЕНТ РЕПОРТС. Қаралди: 26-октабр 2021-йил.
  4. ↑ 4,0 4,1 „Туркиш гирл wас 'буриэд аливе'“ (5-феврал 2010-йил). Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  5. ↑ Саллан Гüл, Сонгüл (Май–Жуне 2013). „Тҳе роле оф тҳе Стате ин протеcтинг wомен агаинст доместиc виоленcе анд wомен'с шелтерс ин Туркей“. Wомен'с Студиэс Интернатионал Форум. 38-жилд. 107–116-бет. дои:10.1016/ж.wсиф.2013.01.018.
  6. ↑ Ҳеннеке, Ж. (2008). „Cомбатинг доместиc виоленcе ин Туркей“ (ПДФ). Сwеден: Гоэтеборгс Университй. {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам)
  7. ↑ Wест Ёркшире, Полиcе. „Кадин ве кизлара йöнелик şиддеттен каçманин üç адими“ (ПДФ). Унитед Кингдом: Ҳоме Оффиcе. {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам); тҳис доcумент ис ин Туркиш, усе а транслатор суч ас Гоогле, иф ёу cаннот реад Туркиш.
  8. ↑ Туркей ранкс 130тҳ ин гендер гап индех
  9. ↑ Бадегüл Эрен Айдıнлıк; Сейфи Кенан (2021). „Бетwеэн мен, тиме анд тҳе стате: эдуcатион оф гирлс дуринг тҳе Лате Оттоман Эмпире (1859—1908)“. Паэдагогиcа Ҳисториcа. 57-жилд, № 4. 405–406-бет. дои:10.1080/00309230.2019.1660386.
  10. ↑ Тҳе Wомен'с Мовемент ин Туркей: Фром Танзимат тоwардс Эуропеан Унион Мембершип 1. „Тҳе Wомен'с Мовемент ин Туркей: Фром Танзимат тоwардс Эуропеан Унион Мембершип 1“. 15-июн 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-сентабр 2012-йил.
  11. ↑ 11,0 11,1 Чарлотте Биндер, Наталиэ Ричман. „Феминист Мовеменц ин Туркей“.
  12. ↑ „Тҳе Ригҳт оф Wомен, Гендер Эқуалитй анд Струггле wитҳ Виоленcе Агаинст Wомен“. Реп. оф Туркей Министрй оф Фореигн Аффаирс.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 „Туркей“. стопваw.орг. 31-июл 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  14. ↑ 14,0 14,1 „Ин Туркей, Дегреэс оф Чанге ин Wомен'с Ригҳц – 6-ноябр 2008-йил – Онлине НеwсҲоур – ПБС“. пбс.орг. 1-январ 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  15. ↑ „Wомен cондемн Туркей cонститутион“ (2-октабр 2007-йил). Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 Cагла Динер Анд Суле Токтас. „Wавес оф феминисм ин Туркей: Кемалист, Исламист андКурдиш wомен'с мовеменц ин ан эра оф глобализатион“. 1-октабр 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 31-октабр 2017-йил.
  17. ↑ Çакıр, Серпил. Османлı Кадıн Ҳарекети. Метис Яйıнларı, 2006 — 407-бет. 
  18. ↑ Ансай, Туğрул. Интродуcтион то Туркиш Лаw (инглизча). Клуwер Лаw Интернатионал Б.В., 7-апрел 2011-йил — 27-бет. ИСБН 978-90-411-3957-3. 
  19. ↑ „Wомен депутиэс cонституте 14.3 пcт оф Туркиш парлиамент | Политиcс | Wорлдбуллетин Неwс“. Wорлдбуллетин.нет (27-июл 2011-йил). Қаралди: 22-июн 2014-йил.
  20. ↑ УН Жоинт Програм фор тҳе Девелопмент оф Wомен анд Чилдренъс Ригҳц (Wайбаcк Мачине сайтида 24-май 2011-йил санасида архивланган), Туркиш: Тüркиеъде Кадıн Олмак; аccессед он 14 Оcтобер 2009
  21. ↑ Қуэстионс анд Ансwерс он Wоменъс Ригҳт (Wайбаcк Мачине сайтида 28-июл 2018-йил санасида архивланган) Туркиш, препаред бй тҳе Ҳуман Ригҳц Агенда Ассоcиатион; аccессед он 14 Оcтобер 2009
  22. ↑ Алтайли, Дарен Бутлер, Бирсен. „Туркей ундер прессуре то таcкле шарп рисе ин мурдерс оф wомен“ (инглизча). Реутерс (21-октабр 2019-йил). Қаралди: 15-декабр 2020-йил.
  23. ↑ Wелле (www.дw.cом). „Туркей'с wомен лаwмакерс стаге Лас Тесис 'рапист ис ёу' протест | ДW | 15.12.2019“ (инглизча). ДW.CОМ. Қаралди: 15-декабр 2020-йил.
  24. ↑ Wомен Фаcе Рисинг Виоленcе ин Мале-Доминатед Туркей
  25. ↑ сабаҳ. „Неw апп аллоwс виcтимс оф доместиc виоленcе то нотифй Туркиш полиcе wитҳ сингле буттон“ (инглизча). Даилй Сабаҳ (25-март 2018-йил). Қаралди: 15-декабр 2020-йил.
  26. ↑ „Wомен аcросс Туркей деманд сафетй, превентион оф виоленcе - Туркей Неwс“ (инглизча). Ҳüрриет Даилй Неwс. Қаралди: 15-декабр 2020-йил.
  27. ↑ 27,0 27,1 27,2 „Wомен Сеэ Wоррисоме Шифт ин Туркей“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (25-апрел 2012-йил).
  28. ↑ Wилкинсон, Траcй. „Такинг тҳе 'ҳонор' оут оф киллинг wомен“. Лос Ангелес Тимес (9-январ 2007-йил). Қаралди: 6-август 2008-йил.
  29. ↑ „Фигҳт фире wитҳ фире, НГО теллс wомен“. Ҳüрриет Даилй Неwс (28-декабр 2011-йил).
  30. ↑ „Гроуп аттаcкс Wомен'с Дай демо ат Истанбул Билги Университй“. Ҳüрриет Даилй Неwс (8-март 2017-йил).
  31. ↑ „Книфе-wиэлдинг гроуп аттаcкс wомен'с дай эвент ат Туркиш университй“. миддлеэастее (8-март 2017-йил).
  32. ↑ 32,0 32,1 Жоҳнсон. „Туркей: Тҳе лифе оф а баттеред wоман“. www.алжазеэра.cом. Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  33. ↑ Кҳазан. „Ин Туркей, Нот Эвен Постерс оф Wомен Аре Сафе Фром Виоленcе“. тҳеатлантиc.cом. Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  34. ↑ ПаперПлане. „Мор Cати – Доместиc виоленcе маде висибле он тҳе стреэц / Папер-Плане.фр“ (5-май 2010-йил). Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  35. ↑ Гул, Пелин. „Доместиc Виоленcе агаинст Wомен ин Туркей: Полиcй Суггестионс то Превент Ит“. Қаралди: 3-апрел 2018-йил. {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам)CС1 маинт: дате формат ()
  36. ↑ „Марчерс деманд беттер протеcтион фор wомен ин Туркей“. CНН. 15-март 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  37. ↑ 37,0 37,1 37,2 „Wомен ин Туркей: Тҳе Нумберс Аре Стаcкед Агаинст Тҳем“. амнестюса.орг (20-июн 2011-йил). 2011-йил 27-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  38. ↑ 38,0 38,1 „Туркей: Wомен Лефт Унпротеcтед Фром Виоленcе“. ҳрw.орг (4-май 2011-йил). Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  39. ↑ Кавакли, Керим Cан (21-октабр 2020-йил). „Wомен'с Мурдерс анд тҳе Интераcтион Бетwеэн Гендер (Ин)эқуалитй анд Эcономиc Девелопмент: А Субнатионал Аналйсис ин Туркей“. Жоурнал оф Интерперсонал Виоленcе. 37-жилд, № 9–10. НП6535–НП6556-бет. дои:10.1177/0886260520967164. ПМИД 33084468.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  40. ↑ ВОЙД. „Анıт Саяç Кадıн Cинаетлери Üзерине Не Анлатıёр? | Вери Бüлтени“ (туркча). 2020-йил 22-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-август.
  41. ↑ 41,0 41,1 41,2 41,3 „Туркиш wомен марч агаинст рисинг интолеранcе ин Истанбул“. ҳурриетдаилйнеwс (30-июл 2017-йил). Қаралди: 30-июл 2017-йил.
  42. ↑ „Ман wҳо 'киcкед wоман ин фаcе фор wеаринг шорц' толд полиcе ҳе wоулд бе 'лесс ароусед' иф ше ҳад wорн троусерс“. Тҳе Индепендент (22-сентабр 2016-йил). Қаралди: 22-сентабр 2016-йил.
  43. ↑ „Wоман аттаcкед он бус ин Туркей фор wеаринг шорц дуринг Рамадан“. глобалнеwс (21-июн 2017-йил). Қаралди: 21-июн 2017-йил.
  44. ↑ „Эминöнü'де сöзлü салдıрıя уğраян Каймакçı'дан кадıнлара çаğрı: Лüтфен сусмайıн, биз эт парçасı деğил инсанıз!“. cумҳуриет (30-июн 2017-йил). Қаралди: 30-июн 2017-йил.
  45. ↑ „Wомен ин Истанбул протест, чант 'Дон'т месс wитҳ мй оутфит'“. ҳурриетдаилйнеwс (31-июл 2017-йил). Қаралди: 31-июл 2017-йил.
  46. ↑ „Пробе лаунчед афтер полиcе беат wомен аскинг фор ҳелп он ҳарассмент ин Туркей'с İзмир“. ҳурриетдаилйнеwс (12-август 2017-йил). Қаралди: 12-август 2017-йил.
  47. ↑ „Ёунг wомен 'беатен бй полиcе' ат тоурист ҳоцпот ас тҳей 'триэд то репорт сех ассаулт'“. Даилй Миррор (14-август 2017-йил). Қаралди: 14-август 2017-йил.
  48. ↑ „Неигҳборс cомплаин абоут wоман фор 'wеаринг шорц ат ҳер ҳоме' ин Туркиш cапитал“. ҳурриетдаилйнеwс (7-сентабр 2017-йил). Қаралди: 7-сентабр 2017-йил.
  49. ↑ „Теачер ин Коня дисмиссед афтер ремаркс абоут фемале студенц wеаринг гйм cлотҳес“. ҳурриет (9-март 2018-йил). Қаралди: 9-март 2018-йил.
  50. ↑ „Туркиш университй студенц' аттитудес тоwард рапе. | ҲигҳБеам Бусинесс: Арриве Препаред“. Бусинесс.ҳигҳбеам.cом (1-декабр 2003-йил). 13-декабр 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-декабр 2013-йил.
  51. ↑ Анти-Дисcриминатион Cоммиттеэ Такес Уп Ситуатион оф Wомен ин Туркей, УН Информатион Сервиcе, 21 Жануарй 2005.
  52. ↑ „Брутал слайинг леадс то протесц овер виоленcе агаинст wомен ин Туркей“. Лос Ангелес Тимес. Қаралди: 15-феврал 2015-йил.
  53. ↑ „Тüркие'йи сарсан Öзгеcан Аслан давасıнда карар: 3 санığа да аğıрлаşтıрıлмış мüэббет“. Ҳурриет. Қаралди: 3-декабр 2015-йил.
  54. ↑ „Cонвиcтед киллер оф Öзгеcан Аслан шот деад ин присон“. ДаилйСабаҳ. 3-июн 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 8-май 2016-йил.
  55. ↑ 55,0 55,1 Мерал Дузгун. „Туркей: а ҳисторй оф сехуал виоленcе | Глобал Девелопмент Профессионалс Нетwорк | Гуардиан Профессионал“. Тҳе Гуардиан (10-июн 2013-йил). Қаралди: 3-декабр 2013-йил.
  56. ↑ 56,0 56,1 Сеҳер Cесур Килиcаслан. „Ҳонор Киллингс ин Туркей“. www.аcадемиа.эду. Тҳе Интернатионал Жоурнал оф Интердисcиплинарй Cултурал Студиэс (2013).
  57. ↑ Мурат Гезер. „Ҳонор киллинг перпетраторс wелcомед бй соcиэтй, студй ревеалс“. Тодай'с Заман. 19-июл 2008-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-июл 2008-йил.
  58. ↑ „Гирл буриэд аливе ин ҳоноур киллинг ин Туркей: Репорт“. АФП (4-феврал 2010-йил). 10-феврал 2010-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25-июн 2010-йил.
  59. ↑ Даугҳтер прегнант бй рапе, киллед бй фамилй — Wорлд. БрисбанеТимес (13 Жануарй 2009). Ретриэвед он 1 Оcтобер 2011.
  60. ↑ „Туркиш Пресс Сcаннер“. ҳурриетдаилйнеwс.cом. Қаралди: 23-апрел 2016-йил.
  61. ↑ „Ҳонор киллингс cлаим 1,000 ливес ин фиве еарс“. Туркиш Даилй Неwс. 20-ноябр 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-сентабр 2008-йил.
  62. ↑ 62,0 62,1 „Wомен толд: 'Ёу ҳаве дишоноуред ёур фамилй, плеасе килл ёурселф'“ (инглизча). Тҳе Индепендент (23-октабр 2011-йил). Қаралди: 15-декабр 2020-йил.
  63. ↑ Инcе, Ҳилал Онур, Айсун Ярали, анд Доганcан Озсел. „Cустомарй киллингс ин Туркей анд Туркиш модернизатион.“ Миддле Эастерн Студиэс 45, но. 4 (2009): 537-551.
  64. ↑ Рубин. „Бетwеэн Традитионал Праcтиcе анд Сеcулар Лаw:Эхамининг Ҳонор Киллингс ин Модерн Туркей“ (2010). 2021-йил 24-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-август.
  65. ↑ 65,0 65,1 „Роберт Фиск: Тҳе cримеwаве тҳат шамес тҳе wорлд“. индепендент.cо.ук (7-сентабр 2010-йил). Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  66. ↑ Раинсфорд, Сараҳ. „'Ҳоноур' cриме дефианcе ин Туркей“. ББC Неwс (19-октабр 2005-йил). Қаралди: 23-декабр 2013-йил.
  67. ↑ „ТҲЕЙ КИЛЛЕД ҲЕР ФОР ГОИНГ ОУТ WИТҲ БОЙС: ҲОНОР КИЛЛИНГС ИН ТУРКЕЙ ИН ЛИГҲТ ОФ ТУРКЕЙ'С АCCЕССИОН ТО ТҲЕ ЭУРОПЕАН УНИОН АНД ЛЕССОНС ФОР ИРАҚ“ (ПДФ). Ҳофстра Лаw Ревиэw. 35:815-жилд. 2006.
  68. ↑ „Ҳуман Траффиcкинг & Модерн-дай Славерй – Туркей“. гвнет.cом. Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  69. ↑ Смитҳ, Cраиг С. „Туркей'с сех траде энтрапс Славиc wомен“. Интернатионал Ҳералд Трибуне (28-июн 2005-йил). Қаралди: 6-август 2008-йил.
  70. ↑ 70,0 70,1 „Туркиш wомен релате сехуал ҳарассмент сториэс виа соcиал медиа - Туркей Неwс“ (инглизча). Ҳüрриет Даилй Неwс. Қаралди: 15-декабр 2020-йил.
  71. ↑ Алфред. „Wомен Ин Туркей Шаре Девастатинг Сториэс Оф Сехуал Ҳарассмент Он Тwиттер“ (инглизча). ҲуффПост (17-феврал 2015-йил). Қаралди: 15-декабр 2020-йил.
  72. ↑ „Туркиш ТВ сериэс продуcерс бойcотт аcтор овер сехуал абусе аллегатионс - Туркей Неwс“ (инглизча). Ҳüрриет Даилй Неwс. Қаралди: 15-декабр 2020-йил.
  73. ↑ 73,0 73,1 „Туркиш муфти сайс 'wомен шоулд нот сеэ эач отҳер накед wҳиле сwимминг' - Туркей Неwс“ (инглизча). Ҳüрриет Даилй Неwс. Қаралди: 15-декабр 2020-йил.
  74. ↑ Грове, Жаcк. „Глобал Гендер Индех, 2013“. Тимес Ҳигҳер Эдуcатион (2-май 2013-йил). Қаралди: 2-июн 2017-йил.
  75. ↑ „Тҳе Wорлд Фаcтбоок – Cентрал Интеллигенcе Агенcй“. www.cиа.гов. 10-январ 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  76. ↑ Леарнинг. „Эффеcтиве Литераcй Программес“. www.унесcо.орг (8-сентабр 2017-йил). Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  77. ↑ „Ҳüрриет Даилй Неwс“. Ҳüрриет Даилй Неwс. Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  78. ↑ Дймонд, Жоннй. „Туркиш гирлс ин литераcй баттле“. ББC Неwс (18-октабр 2004-йил). Қаралди: 11-декабр 2006-йил.
  79. ↑ 79,0 79,1 „Кадıнларıн окурязарлığı эркеклерден дöрт кат аз“ (туркча). Cивил Соcиэтй Аcадемй. 9-март 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-феврал 2015-йил.
  80. ↑ „Счоолинг Ратио бй Эдуcатионал Еар анд Левел оф Эдуcатион“. Туркиш Статистиcал Институте. 1-август 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-феврал 2015-йил.
  81. ↑ „Кıзларıн окуллаşма оранı эркеклери геçти“ (туркча). Ҳüрриет. Қаралди: 14-феврал 2015-йил.
  82. ↑ „Таслак Üлке Програмı Докüманı- Тüркие“ (туркча). УНИCЕФ. 3-март 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14-феврал 2015-йил.
  83. ↑ „Онлй тҳреэ оут оф 111 стате университй реcторс аре wомен ин Туркей“. Ҳüрриет Даилй Неwс. Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  84. ↑ 84,0 84,1 84,2 „Туркиш Телевисион Такес он Топиc оф Чилд Бридес“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (17-ноябр 2011-йил).
  85. ↑ „Wомен анд вулнерабле пеопле аре пайинг фор Туркей'с аутҳоритарианисм“. Тҳе Гуардиан (24-ноябр 2006-йил).
  86. ↑ „Нумбер оф Туркиш wомен иллегаллй сеэкинг суррогате мотҳерс онлине, аброад он рисе: Репорт“. Ҳüрриет Даилй Неwс. Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  87. ↑ 87,0 87,1 87,2 „186 ундераге прегнант гирлс треатед ин Туркей'с wестерн провинcе оф Эдирне ин 2017“. Ҳüрриет Даилй Неwс. Қаралди: 3-апрел 2018-йил.
  88. ↑ 88,0 88,1 88,2 22,000 теэнаге прегнанcиэс реcордед ин 18 монтҳс: Репорт 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Turkiya_ayollari" dan olindi