Туркияда балет -(лотинча: балло — рақсга тушаман) — асар мазмуни мусиқий хореографик образлар воситаси билан ифодаланадиган саҳна санъати тури) расман 1948-йилда инглиз балеринаси Нинетте де Валуа Истанбулда Яшилкўй балет мактабига асос солганида бошланган. Аммо, мамлакатда балет санъати тарихи 16-асрда Усмонли империяси даврида Истанбулдаги Венециялик Бале уйида ўтказилган балет шоусига бориб тақалади.

Тарихи

Усмонли империясида балет

Усмонлилар империясида балет санъати тарихи ХВИ асрга бориб тақалади. Инглиз рақс тарихчиси Cйрил W. Беаумонт томонидан топилган ва нашр этилган ҳужжатга кўра, 1524-йилда Истанбулдаги Венециялик италянлар балининг уйида балет спектакли бўлиб ўтади.[1][2][3] Италия давлатлари ўртасидаги тинчликни нишонлаш мақсадида уч кунлик фестивалда бўлиб ўтган ушбу балет спектаклида турклар нафақат томошабин, балки раққоса сифатида ҳам қатнашган.[1]

Усмонли султони 1582-йили Истанбулдаги Ат майдонида Мурат ИИИ. нинг болаларини суннат қилиш учун уюштирилган зиёфатдаги жойнинг номи мим ва рақс намойишлари ҳам бунга мисолдир.

Республика давридаги балет

Санъат соҳасидаги таълимни цивилизация масаласи деб билган республика маъмурлари Истанбулда балет дарслари берган Лидия Красса Арзумановани 1929-йилда Анқарага таклиф қилиб, балет таълими ҳақида фикр-мулоҳазаларини билдирадилар. Арзуманова Президент Мустафо Камол Пошо билан учрашгандан сўнг Истанбулга қайтди ва ўзининг балет мактабида талабалар тайёрлашни давом эттирди; 1931-йил 8-ноябрда Тепебашидаги Cаса д’Италиа Ҳаллда шогирдлари билан Туркиядаги илк спектаклини намойиш этди.

Истанбул шаҳар театри балет ансамбли

Балерина Гулжан Тунччекич, „Ухлаётган гўзал“ балети, 1961-йил

1960-йилда Истанбул муниципалитетига қарашли Истанбул шаҳар театри ташкил этилгандан сўнг, ушбу муассаса томонидан саҳналаштирилган асарлардаги рақс саҳналари учун консерватория талабаларидан иборат балет гуруҳи тузилди ва Реззан Абидинўғли унинг хореограф ва ўқитувчиси этиб тайинланди.[1] Ансамбл 1968-йилда операда эмас, биринчи балет спектаклини намойиш этди. 1969-йилда Маданият саройи очилиши билан ушбу бинога кўчиб ўтган ансамбл, қисқа вақт ўтмай ташкил этилган Анқара Давлат опера ва балетининг бўлимига айланди. 1970 йилда Маданият саройининг ёнғинда вайрон бўлиши Истанбулдаги балет ҳаракатига салбий таъсир кўрсатди. Шу сабали балет спектакллари 1973-йилгача намойиш этилмаган.[4]

Давлат опера ва балет

Давлат театрлари бош бошқармасига қарашли опера ва балет бўлимлари 1970 йилда Давлат опера ва балет бош бошқармаси номи остида ташкил этилган янги марказий ташкилот томи остига кўчирилди. Истанбулдаги шаҳар театри қошида ташкил этилган Опера ва балет ансамбли ушбу марказий тузилманинг бир бўлими сифатида Истанбул Давлат Опера ва Балет Дирексияси номини олди. Кейинги йилларда Измир (1982), Мерсин (1990), Анталия (1997) ва Самсун (2008) бошқармалари ташкил этилди.

Замонавий Балет гуруҳлари

Туркиянинг биринчи махсус балет ансамбли 1972-йилда Кадикўй халқ таълими марказида Жем Эртекин томонидан ташкил этилган. Замонавий рақс ансамбли деб номланган ансамбл бир мунча вақт ўтгач, шаҳар консерваториясига (ҳозирги Истанбул университети Давлат консерваторияси) топширилди.

1992-йилда Анқарада Бейҳан Мерфи томонидан Замонавий рақс ансамбли ташкил этилган. Гуруҳ Бейҳан Мерфи хореографияси бўлган Пост (1995), Афифе (1999) ва Сеяҳатнаме (2001) спектакллари билан катта дебют қилди.[5] Мерфи 2011-йилда Истанбулда МДТист (Замонавий рақс ансамбли Истанбул)га асос солган.[6]

Балет фестиваллари

Туркиядаги ягона балет фестивали 2002-йилдан бери Бодрум Давлат Опера ва Балети томонидан уюштирилаётган Халқаро Бодрум Балет Фестивалидир . Миллий ва халқаро балет ансамбллари иштирок этган фестивал Бодрум Минорасида бўлиб ўтади. Шунингдек, Туркияда ҳам опера ва балет асарлари намойиш этиладиган Аспендос, Эфес ва Газиантепда ҳар йили опера-балет фестиваллари ташкил этилади.

Балет мусобақалари

Туркияда ўтказилган биринчи халқаро балет танлови 2008-йилда Давлат опера ва балет театри томонидан уюштирилган Истанбул халқаро балет танловидир .[7]

2008-йилдаги биринчи танловдан сўнг, икки йилда бир марта ўтказиладиган бешинчи танлов 2016-йилда бўлиб ўтди.[8]

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 „Дüняда Кадıн Дансçıларıн Конуму“. İстанбул Üниверситеси Сосял Билимлер Энститüсü йüксек лисанс тези (1990). 14 теммуз 2022да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14 теммуз 2022.
  2. ↑ „Тüркие'де Бале Олуşуму Ве Политик Аçıдан Деğэрлендирилмеси“. 14 Оcак 2015. 14 Теммуз 2022да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 14 Теммуз 2022. {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам); Ункноwн параметер |деадурл= игноред (|урл-статус= суггестед) (ёрдам); сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |аccесс-дате=, |дате= ва |арчиведате= (ёрдам)
  3. ↑ „Тüркие'е Мüзикли Саҳне Санатларıнıн Гириşи, Дикран Çуҳаcıян Öнcеси ве Сонрасı“. 1 Оcак 2006. 22 Эким 2020да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 14 Теммуз 2022. {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам); Ункноwн параметер |деадурл= игноред (|урл-статус= суггестед) (ёрдам); сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |аccесс-дате=, |дате= ва |арчиведате= (ёрдам)
  4. ↑ „'Тüтü'лер 50 йıлдıр уçуşуёр“ (Тüркçэ). www.ҳурриет.cом.тр (7 оcак 1998). 19 теммуз 2022да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19 теммуз 2022.
  5. ↑ „МДТ доğуёр“. экитап.ктб.гов.тр. Қаралди: 14 теммуз 2022.
  6. ↑ „Модерн данса аданмış бир ҳаят: Бейҳан Мурпҳй“ (Тüркçэ). www.ҳурриет.cом.тр. 14 теммуз 2022да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 14 теммуз 2022.
  7. ↑ „Тüркие’де İлк Кез Бале Ярışмасı Дüзенленди… : Мусики Дергиси“. Мусикидергиси.нет (14 теммуз 2022). 23 март 2017да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16 теммуз 2022.
  8. ↑ „Улусларарасı İстанбул Бале Ярışмасı'на Гöркемли Финал“. Тüрксой.орг (14 теммуз 2016). 26 аğустос 2017да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16 теммуз 2022.