Туризм Туркия иқтисодиётининг муҳим таркибий қисмларидан бири бўлиб, сўнгги ўн йилликларда тобора муҳим рол ўйнамоқда. Унда икки миллионга яқин киши ишлайди (510 минг бевосита, яна 1,5 миллиони турдош тармоқларда).

Қиз қал'аси. Ускудар. Истанбул

Мамлакат машҳур сайёҳлик йўналишлари рўйхатида дунёда олтинчи ўринни эгаллайди.

Тавсифи

Туркияда ушбу хизмат кўрсатиш соҳасини ривожлантириш учун барча шарт-шароитлар мавжуд: уни тўртта денгиз (О'рта ер денгизи, Эгей, Мармара ва Қора) ювиб туради, соҳилида субтропик О'рта ер денгизи иқлими (соҳил чизиғи узунлиги 7200 км, 355 та пляж мавжуд)); 700 минг ўринга мўлжалланган 2870 та меҳмонхона[1], термал булоқлар сони бўйича Европада иккинчи ва дунёда еттинчи ўринда туради (1300 та), кўплаб диққатга сазовор жойларга эга (қадимги Юнонистон ва Рим шаҳарлари харобалари, жумладан, афсонавий Троя, Византия ва Усмонли империялари давридаги ёдгорликлар).

Халқаро сайёҳлар ташрифи

[2]

Туркия Миср билан бирга диққатга сазовор жойлардаги бахциз ҳодисалар сони бўйича етакчи ҳисобланади.[3]

Сайёҳлик марказлари

Сайёҳлар томонидан мамлакатнинг энг кўп ташриф буюрилган ҳудудлар:

Истанбул - Ислом ва Византия ме'морий ёдгорликлари.

До'лмабог'ча саройи. Истанбулдаги энг машҳур сайёҳлик маркази

[4]

Каппадокия - вулқон натижасидаги г'ор шаҳарлар ажойиб табиий ҳосилалар. Туркия Ривиэра - Туркия жанубий қирг'ог'ида денгиз дам олиш. Қадимий маданият ёдгорликлари, қадимий юнон ва Рим шаҳарлари харобалари.

Ликия ё'ли, Помуққал'адаги Кариан ё'ли.

Памуққал'а
Машҳур саёҳат марказлари:
  • Анталия
  • Ён
  • Мармарис
  • Алания
  • Каш
  • Кемер
  • Бодрум

Қиш даври Тоғ-чанғи курортлари, жумладан Карталкая, Эржиес, Паландўкен.[5]

Тиббиёт туризми, хусусан, стоматология, онкологик даволаш, эстетик операциялар соҳалари ривожланмоқда[6]. 2012-йилда Туркияга ташриф буюрган авиакомпания йўловчилари сони 130 миллион кишини ташкил этди, улардан 45 миллиони Истанбул Отатурк аэропортида ва 25 миллиони Анталя аэропортида бўлган.[7]

2014-йилда Туркияга 41,4 миллион хорижий сайёҳ ташриф буюрди. Сайёҳларнинг асосий қисми Германия, Болгария, Эрон, Россия, Греция, Грузия, Озарбайжондан келган. Туркия Статистика бошқармаси маълумотларига кўра, хорижлик сайёҳлар 2014-йилда давлат бюджетига 34,3 миллиард доллар ҳисса қўшган.

Ўртакўй масжиди ва Босфор бўғози

2015-2016-йиллар

2015-йилда (ва кейинги 2016-йилда) Туркиянинг Ф-16 қирувчиси Сурияда Россиянинг Су-24 самолётини уриб туширгач, турк туризм соҳасидаги вазият кескин ўзгарди ва шундан кейин Россия-Туркия муносабатлари ёмонлашди [6]. Феврал ойида маълум бўлишича, россиялик сайёҳларнинг йўқлиги ва Европадан келаётган сайёҳлар сонининг сезиларли даражада камайгани турк меҳмонхоначиларини 1300 га яқин меҳмонхонани сотувга қўйишга мажбур қилган (уларнинг умумий қиймати 10 миллиард еврога яқинлашмоқда). Кичик оилавий меҳмонхоналар ва улкан ҳашаматли меҳмонхоналар ҳам сотилди. 2016-йилнинг баҳорида меҳмонхона нархлари тушиб кетди.

Қора денгиз соҳили

Туркия 17 йил ичида (1999-йилдан бери) илк шундай ҳолатни бошдан ўтказган. Шундай қилиб, 2016-йилнинг тўрт ой давомида Анталядаги россиялик сайёҳлар сони ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 90 % га камайди. Германиядан тўрт ой ичида 30 % га, Буюк Британиядан — 36 % га, Даниядан — 15 % га камайди. Шу билан бирга, Исроилдан келган сайёҳлар оқими 73 % га ошди ва Украинадан келган сайёҳлар сони ҳам юқори эди. Август ойида Туркияга ташриф буюрган хорижлик сайёҳлар сони 38 фоизга камайди (Финанcиал Тимес маълумотларига кўра, бунга мамлакатдаги муваффақияциз ҳарбий тўнтаришга уриниши сабаб бўлган). 2016-йилда Туркияга жами 25 миллион хорижий сайёҳ ташриф буюрган (2015-йилга нисбатан 31 фоизга кам). Йил охирида Туркия, турли манбаларга кўра, чет элликларнинг Туркияда анча кам пул сарфлай бошлаганлиги сабабли, чет элликларнинг чиқиб кетиши туфайли тахминан 15 миллиард доллар йўқотди.

Капалак водийси

Кейинги 2017-йилда эса тескари жараён бошланди ва туристлар оқими амалда тикланди. Туркияга келган хорижликлар сони 27,8 фоиз ортиб 32,4 миллион кишига етди. Россия 2017-йилда жами кирувчи трафикдаги 14,6 % улуш билан Туркиянинг энг йирик туристик бозорига айланди. Германия деярли 3,6 миллион киши билан сайёҳлар сони бўйича иккинчи ўринда туради (келганлар умумий сонининг 11,1 %). Эрон учинчи энг муҳим бозорга айланди (2,5 миллион киши, 7,7 %). Энг яхши 5 та бозорга Грузия (2,4 миллион киши, 7,52 %) ва Болгария (1,85 миллион киши, 5,72 %) киради. Туркия туризм индустрияси вакиллари 2018-йилда мамлакатга 35 миллиондан ортиқ хорижлик меҳмон келишини тахмин қилишган эди.

2019-йилда Истанбулга 15 миллион турист ташриф буюрган бўлса, 2020-йилда — 5 миллион, яъни Туркияга келаётган жами туристлар оқимининг учдан бир қисмга камайди.

Каппадокия

2020-йил бошидан — коронавирус пандемиясининг салбий таъсири (2021-йил охиридан — „омикрон“ штамми) сезиларли бўлди.

2020-йил 1-ноябрдан Туркияда меҳмонхонада жойлаштириш учун солиқ кучга кирди.

2021-йилда Туркиянинг туризмдан тушган даромади 2020-йилга нисбатан 2,3 баробар ортиб, 24 482,3 миллион долларга етди.

Рус йўналиши

Россия сайёҳлик компаниялари асосан Анталя, шунингдек, унинг атрофидаги шаҳарлар йўналишида ишлайди: Кемер, Алания, Белек ва бошқалар; Мерсин лойлари ҳам сўнгги йилларда тобора оммалашиб бормоқда. Бундан ташқари, Туркияда кўплаб сайёҳлик агентликлари мавжуд бўлиб, улар деярли ҳар қандай дидга мос келадиган тур ва турар жойни брон қилиш имконини беради.

Қора денгиз ҳудудидаги Узункўл
Шарқий Туркиядаги Немрут тоғи
Истанбулдаги Авлиё София ибодатхонаси. Йилига 3 млндан ортиқ сайёҳ ташриф буюради
Трабзондаги Сумела водийси
Термоссос қадимги театр қолдиқлари. Анталя
Мармарис-Туркиядаги ёзги дам олиш ҳудуди
Бейдоғлари қирғоғи. Анталя
Селсус кутубхонаси

2015-йилнинг 24-ноябр куни Сурияда Россиянинг Су-24 самолёти турк қирувчиси томонидан йўқ қилиниши билан боғлиқ ҳодиса юз берди. Бу норозиликка сабаб бўлди.<рефҳттпс://www.wсж.cом/артиcлес/туркейс-эcономй-cонтраcц-фор-фирст-тиме-ин-севен-еарс-1481529814></реф>[8]

Қатор Мамлакатлар 2019 2018 2017 2016 2015
1 Rossiya bayrogʻi Россия 7,017,657 5,964,631 4,715,438 Decrease 866,256 3,649,003
2 Olmoniya bayrogʻi Германия 5,027,472 4,512,360 Decrease 3,584,653 Decrease 3,890,074 5,580,792
3 Bolgariya bayrogʻi Болгария 2,713,464 2,386,885 1,852,867 Decrease 1,690,766 1,821,480
4 Buyuk Britaniya bayrogʻi Буюк Британия 2,562,064 2,254,871 Decrease 1,658,715 Decrease 1,711,481 2,512,139
5 Eron bayrogʻi Эрон 2,102,890 Decrease 2,001,744 2,501,948 Decrease 1,665,160 1,700,385
6 Gruziya bayrogʻi Грузия Decrease 1,995,254 Decrease 2,069,392 2,438,730 2,206,266 1,911,832
7 Ukraina bayrogʻi Украина 1,547,996 1,386,934 1,284,735 1,045,043 706,551
8 Iroq bayrogʻi Ироқ 1,374,896 1,172,896 896,876 Decrease 420,831 1,094,144
9 Niderlandlar bayrogʻi Нидерландия 1,117,290 1,013,642 Decrease 799,006 Decrease 906,336 1,232,487
10 Ozarbayjon bayrogʻi Озарбайжон 901,723 858,506 765,514 606,223 602,488
11 Polsha bayrogʻi Полша 880,839 646,365 296,120 Decrease 205,701 550,779
12 Fransiya bayrogʻi Франсия 875,957 731,379 578,524 Decrease 555,151 847,259
13 Yunoniston bayrogʻi Греция 836,882 686,891 623,705 Decrease 593,150 755,414
14 Ruminiya bayrogʻi Руминия 763,320 641,484 423,868 Decrease 357,473 441,097
15 AQSH bayrogʻi АҚСҲ 578,074 448,327 Decrease 329,257 Decrease 459,493 798,787
16 Isroil bayrogʻi Исроил 569,368 443,732 380,415 293,988 224,568
17 Saudiya Arabistoni bayrogʻi Саудия Арабистони Decrease 564,816 747,233 651,170 530,410 450,674
18 Belgiya bayrogʻi Белгия 557,435 511,559 419,998 Decrease 413,614 617,406
19 Iordaniya bayrogʻi Иордания 474,874 406,469 277,729 203,179 162,866
20 Qozogʻiston bayrogʻi Қозоғистон 455,724 426,916 402,830 Decrease 240,188 423,744
21 Shvetsiya bayrogʻi Швеция 444,285 384,397 289,134 Decrease 320,580 624,649
22 Xitoy bayrogʻi Хитой 426,344 394,109 247,277 Decrease 167,570 313,704
23 Avstriya bayrogʻi Австрия 401,475 353,628 Decrease 287,746 Decrease 310,946 486,044
24 Italiya bayrogʻi Италия 377,011 284,195 Decrease 205,788 Decrease 213,227 507,897
25 Livan bayrogʻi Ливан 376,721 338,837 237,476 Decrease 191,642 197,552
26 Quvayt bayrogʻi Қувайт 374,191 298,620 255,644 179,938 174,486
27 Daniya bayrogʻi Дания 335,877 326,278 Decrease 269,026 Decrease 329,618 408,841
28 Chexiya bayrogʻi Чехия 311,359 228,251 126,567 Decrease 87,328 212,464
29 Shveytsariya bayrogʻi Швейсария 311,107 Decrease 269,649 Decrease 206,479 Decrease 215,194 380,338
30 Turkmaniston bayrogʻi Туркманистон 297,706 252,911 230,881 Decrease 165,762 174,330
31 Jazoir bayrogʻi Жазоир 295,512 288,207 213,333 176,233 171,873
32 Serbiya bayrogʻi Сербия 282,347 225,312 146,852 Decrease 110,594 178,997
33 Kipr bayrogʻi Кипр 268,341 266,859 256,059 Decrease 233,181 246,245
34 Liviya bayrogʻi Ливия 259,243 188,312 99,395 Decrease 72,014 234,762
35 Belorussiya bayrogʻi Беларус 258,419 245,254 229,229 Decrease 113,793 204,355
36 Ispaniya bayrogʻi Испания 257,342 178,018 106,757 Decrease 106,582 236,063
37 Oʻzbekiston bayrogʻi Ўзбекистон 252,138 241,235 195,745 Decrease 134,330 143,331
38 Marokash bayrogʻi Марокаш 234,264 176,538 114,155 Decrease 87,660 109,775
39 Hindiston bayrogʻi Ҳиндистон 230,131 147,127 86,996 Decrease 79,316 131,869
40 Litva bayrogʻi Литва 229,704 199,371 134,264 Decrease 109,749 112,654
Умумий 51,747,198 46,112,592 37,969,824 Decrease 30,906,680 41,114,069

Россиядан Туркияга ташриф буюрган сайёҳлар:

Саёҳатлар
Йиллар Сайёҳлар сони
2010-йил 3,1 млн
2011-йил 3,4 миллион
2012-йил 3,6 миллион
2013-йил 4,3 миллион
2014-йил 4,26 миллиондан ортиқ
2015-йил 3,44 миллион
2016-йил 860 минг
2017-йил 4,7 миллион
2018-йил 5,986 миллион

Миллий боғлар

Эдиголлер миллий бог'и Валлей Натионал Парк Мунзур

Тарихий жойлар Кападокия

Қизиқ фактлар

Коронавирус пандемияси шароитида Туркиянинг диққатга сазовор жойларига виртуал саёҳатлар уюштириш учун “Виртуал музей” иловаси ишлаб чиқилди. Ко'пгина музейларда виртуал саёҳатлар мавжуд.

Манбалар

Ҳаволалар