Turkiyada turizm
Туризм Туркия иқтисодиётининг муҳим таркибий қисмларидан бири бўлиб, сўнгги ўн йилликларда тобора муҳим рол ўйнамоқда. Унда икки миллионга яқин киши ишлайди (510 минг бевосита, яна 1,5 миллиони турдош тармоқларда).

Мамлакат машҳур сайёҳлик йўналишлари рўйхатида дунёда олтинчи ўринни эгаллайди.
Тавсифи
Туркияда ушбу хизмат кўрсатиш соҳасини ривожлантириш учун барча шарт-шароитлар мавжуд: уни тўртта денгиз (О'рта ер денгизи, Эгей, Мармара ва Қора) ювиб туради, соҳилида субтропик О'рта ер денгизи иқлими (соҳил чизиғи узунлиги 7200 км, 355 та пляж мавжуд)); 700 минг ўринга мўлжалланган 2870 та меҳмонхона[1], термал булоқлар сони бўйича Европада иккинчи ва дунёда еттинчи ўринда туради (1300 та), кўплаб диққатга сазовор жойларга эга (қадимги Юнонистон ва Рим шаҳарлари харобалари, жумладан, афсонавий Троя, Византия ва Усмонли империялари давридаги ёдгорликлар).

Туркия Миср билан бирга диққатга сазовор жойлардаги бахциз ҳодисалар сони бўйича етакчи ҳисобланади.[3]
Сайёҳлик марказлари
Сайёҳлар томонидан мамлакатнинг энг кўп ташриф буюрилган ҳудудлар:
Истанбул - Ислом ва Византия ме'морий ёдгорликлари.

Каппадокия - вулқон натижасидаги г'ор шаҳарлар ажойиб табиий ҳосилалар. Туркия Ривиэра - Туркия жанубий қирг'ог'ида денгиз дам олиш. Қадимий маданият ёдгорликлари, қадимий юнон ва Рим шаҳарлари харобалари.
Ликия ё'ли, Помуққал'адаги Кариан ё'ли.

Машҳур саёҳат марказлари:
- Анталия
- Ён
- Мармарис
- Алания
- Каш
- Кемер
- Бодрум
Қиш даври Тоғ-чанғи курортлари, жумладан Карталкая, Эржиес, Паландўкен.[5]
Тиббиёт туризми, хусусан, стоматология, онкологик даволаш, эстетик операциялар соҳалари ривожланмоқда[6]. 2012-йилда Туркияга ташриф буюрган авиакомпания йўловчилари сони 130 миллион кишини ташкил этди, улардан 45 миллиони Истанбул Отатурк аэропортида ва 25 миллиони Анталя аэропортида бўлган.[7]
2014-йилда Туркияга 41,4 миллион хорижий сайёҳ ташриф буюрди. Сайёҳларнинг асосий қисми Германия, Болгария, Эрон, Россия, Греция, Грузия, Озарбайжондан келган. Туркия Статистика бошқармаси маълумотларига кўра, хорижлик сайёҳлар 2014-йилда давлат бюджетига 34,3 миллиард доллар ҳисса қўшган.

2015-2016-йиллар
2015-йилда (ва кейинги 2016-йилда) Туркиянинг Ф-16 қирувчиси Сурияда Россиянинг Су-24 самолётини уриб туширгач, турк туризм соҳасидаги вазият кескин ўзгарди ва шундан кейин Россия-Туркия муносабатлари ёмонлашди [6]. Феврал ойида маълум бўлишича, россиялик сайёҳларнинг йўқлиги ва Европадан келаётган сайёҳлар сонининг сезиларли даражада камайгани турк меҳмонхоначиларини 1300 га яқин меҳмонхонани сотувга қўйишга мажбур қилган (уларнинг умумий қиймати 10 миллиард еврога яқинлашмоқда). Кичик оилавий меҳмонхоналар ва улкан ҳашаматли меҳмонхоналар ҳам сотилди. 2016-йилнинг баҳорида меҳмонхона нархлари тушиб кетди.

Туркия 17 йил ичида (1999-йилдан бери) илк шундай ҳолатни бошдан ўтказган. Шундай қилиб, 2016-йилнинг тўрт ой давомида Анталядаги россиялик сайёҳлар сони ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 90 % га камайди. Германиядан тўрт ой ичида 30 % га, Буюк Британиядан — 36 % га, Даниядан — 15 % га камайди. Шу билан бирга, Исроилдан келган сайёҳлар оқими 73 % га ошди ва Украинадан келган сайёҳлар сони ҳам юқори эди. Август ойида Туркияга ташриф буюрган хорижлик сайёҳлар сони 38 фоизга камайди (Финанcиал Тимес маълумотларига кўра, бунга мамлакатдаги муваффақияциз ҳарбий тўнтаришга уриниши сабаб бўлган). 2016-йилда Туркияга жами 25 миллион хорижий сайёҳ ташриф буюрган (2015-йилга нисбатан 31 фоизга кам). Йил охирида Туркия, турли манбаларга кўра, чет элликларнинг Туркияда анча кам пул сарфлай бошлаганлиги сабабли, чет элликларнинг чиқиб кетиши туфайли тахминан 15 миллиард доллар йўқотди.

Кейинги 2017-йилда эса тескари жараён бошланди ва туристлар оқими амалда тикланди. Туркияга келган хорижликлар сони 27,8 фоиз ортиб 32,4 миллион кишига етди. Россия 2017-йилда жами кирувчи трафикдаги 14,6 % улуш билан Туркиянинг энг йирик туристик бозорига айланди. Германия деярли 3,6 миллион киши билан сайёҳлар сони бўйича иккинчи ўринда туради (келганлар умумий сонининг 11,1 %). Эрон учинчи энг муҳим бозорга айланди (2,5 миллион киши, 7,7 %). Энг яхши 5 та бозорга Грузия (2,4 миллион киши, 7,52 %) ва Болгария (1,85 миллион киши, 5,72 %) киради. Туркия туризм индустрияси вакиллари 2018-йилда мамлакатга 35 миллиондан ортиқ хорижлик меҳмон келишини тахмин қилишган эди.
2019-йилда Истанбулга 15 миллион турист ташриф буюрган бўлса, 2020-йилда — 5 миллион, яъни Туркияга келаётган жами туристлар оқимининг учдан бир қисмга камайди.

2020-йил бошидан — коронавирус пандемиясининг салбий таъсири (2021-йил охиридан — „омикрон“ штамми) сезиларли бўлди.
2020-йил 1-ноябрдан Туркияда меҳмонхонада жойлаштириш учун солиқ кучга кирди.
2021-йилда Туркиянинг туризмдан тушган даромади 2020-йилга нисбатан 2,3 баробар ортиб, 24 482,3 миллион долларга етди.
Рус йўналиши
Россия сайёҳлик компаниялари асосан Анталя, шунингдек, унинг атрофидаги шаҳарлар йўналишида ишлайди: Кемер, Алания, Белек ва бошқалар; Мерсин лойлари ҳам сўнгги йилларда тобора оммалашиб бормоқда. Бундан ташқари, Туркияда кўплаб сайёҳлик агентликлари мавжуд бўлиб, улар деярли ҳар қандай дидга мос келадиган тур ва турар жойни брон қилиш имконини беради.






2015-йилнинг 24-ноябр куни Сурияда Россиянинг Су-24 самолёти турк қирувчиси томонидан йўқ қилиниши билан боғлиқ ҳодиса юз берди. Бу норозиликка сабаб бўлди.<рефҳттпс://www.wсж.cом/артиcлес/туркейс-эcономй-cонтраcц-фор-фирст-тиме-ин-севен-еарс-1481529814></реф>[8]
| Қатор | Мамлакатлар | 2019 | 2018 | 2017 | 2016 | 2015 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 3,649,003 | |||||
| 2 | 5,580,792 | |||||
| 3 | 1,821,480 | |||||
| 4 | 2,512,139 | |||||
| 5 | 1,700,385 | |||||
| 6 | 1,911,832 | |||||
| 7 | 706,551 | |||||
| 8 | 1,094,144 | |||||
| 9 | 1,232,487 | |||||
| 10 | 602,488 | |||||
| 11 | 550,779 | |||||
| 12 | 847,259 | |||||
| 13 | 755,414 | |||||
| 14 | 441,097 | |||||
| 15 | 798,787 | |||||
| 16 | 224,568 | |||||
| 17 | 450,674 | |||||
| 18 | 617,406 | |||||
| 19 | 162,866 | |||||
| 20 | 423,744 | |||||
| 21 | 624,649 | |||||
| 22 | 313,704 | |||||
| 23 | 486,044 | |||||
| 24 | 507,897 | |||||
| 25 | 197,552 | |||||
| 26 | 174,486 | |||||
| 27 | 408,841 | |||||
| 28 | 212,464 | |||||
| 29 | 380,338 | |||||
| 30 | 174,330 | |||||
| 31 | 171,873 | |||||
| 32 | 178,997 | |||||
| 33 | 246,245 | |||||
| 34 | 234,762 | |||||
| 35 | 204,355 | |||||
| 36 | 236,063 | |||||
| 37 | 143,331 | |||||
| 38 | 109,775 | |||||
| 39 | 131,869 | |||||
| 40 | 112,654 | |||||
| Умумий | 41,114,069 |
Россиядан Туркияга ташриф буюрган сайёҳлар:
| Йиллар | Сайёҳлар сони |
|---|---|
| 2010-йил | 3,1 млн |
| 2011-йил | 3,4 миллион |
| 2012-йил | 3,6 миллион |
| 2013-йил | 4,3 миллион |
| 2014-йил | 4,26 миллиондан ортиқ |
| 2015-йил | 3,44 миллион |
| 2016-йил | 860 минг |
| 2017-йил | 4,7 миллион |
| 2018-йил | 5,986 миллион |
Миллий боғлар
Эдиголлер миллий бог'и Валлей Натионал Парк Мунзур
Тарихий жойлар Кападокия
Қизиқ фактлар
Коронавирус пандемияси шароитида Туркиянинг диққатга сазовор жойларига виртуал саёҳатлар уюштириш учун “Виртуал музей” иловаси ишлаб чиқилди. Ко'пгина музейларда виртуал саёҳатлар мавжуд.
Манбалар
- ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20200218191248/ҳттпс://www.ҳурриет.де/неwс_рекорд-51-9-миллионен-урлаубер-бесучтен-диэ-туэркеи-2019_143532281.ҳтмл
- ↑ ҳттпс://плай.гоогле.cом/сторе/аппс/детаилс?ид=cом.несрат02.фаcцтуркей
- ↑ ҳттпс://www.тҳегуардиан.cом/травел/2016/оcт/05/туркей-тоурисм-индустрй-реэлс-еар-то-форгет-истанбул-анталя
- ↑ ҳттпс://www.ҳурриетдаилйнеwс.cом/32-4-млн-фореигнерс-висит-туркей-ин-2017-тоурисм-министрй-126559
- ↑ „архив нусхаси“. 2019-йил 22-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 30-май.
- ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20191216172808/ҳттп://www.ҳурриетдаилйнеwс.cом/туркишгерман-тиэс-ат-ҳисториc-лоw-сайс-счолар-фарук-сен-106324
- ↑ ҳттпс://www.ҳурриетдаилйнеwс.cом/туркей-рич-ин-блуэ-флагс--81420
- ↑ ҳттпс://www.фвw.де/интернатионал/травел-неwс/виситор-фигурес-туркей-ҳопес-фор-герман-cомебаcк-183518?cрефреш=1
Ҳаволалар
- ҳттпс://готуркие.cом/
- ҳттпс://тундратаблоидс.cом/2012/11/04/финниш-тоурист-рапед-ин-туркей-cоммиц-суиcиде/ (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-12-08 санасида архивланган)
- ҳттпс://www.миррор.cо.ук/неwс/ук-неwс/тwо-бритиш-систерс-ин-ҳоррифиc-ҳолидай-427304
- ҳттпс://www.феатуреwорлд.cо.ук/рапед-анд-беатен-он-ҳолидай-то-туркей/ (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-12-02 санасида архивланган)