Ziyosfera

Turkmanistonda islom

Туркманистонда ислом динига мамлакат аҳолисининг асосий қисми э’тиқод қилишади. 90 фоиздан ортиғи сунний мусулмонлар, тахминан 9 фоизи христианлар ( РОC ).

Этно-конфессионал композиция

Ислом динига э’тиқод қилувчиларнинг 80 фоизга яқини туркманлар, 10 фоизга яқини ўзбеклар, 3 фоизи қозоқлар, қолганлари озарбайжонлар, балужлар ва бошқа миллат вакилларидир. Эрон билан чегарадош кичик ҳудудларда ва Туркманбоши шаҳрида шиа мусулмонлари истиқомат қилади, улар эронликлар, озарбайжонлар ёки курдлардир[1].

Исломлаштириш

Ҳозирги Туркманистон ҳудудида илк мусулмонлар ВИ асрда араблар истилолари пайтида пайдо бо'лишган. Салжуқийлар даврида кенг исломлаштириш бошланган.

Бугунги вазият

Мамлакатнинг СССР таркибидаги ва мустақил республика сифатидаги даври исломнинг халқ ҳаётидаги о`рнини қаттиқ назоратга олиш билан ажралиб туради.

Мамлакатда ислом динини ривожлантириш, уламоларни тайёрлаш ва тайинлаш, шунингдек, масжидлар қурилиши давлат назорати остида. Ҳамма имомлар давлатдан маош олади. Мамлакатда амалдаги ҳукуматга қандайдир тарзда қаршилик кўрсата оладиган жиддий сиёсий кучлар йўқ. Туркманистонда қўшни давлатлардан фарқли ўлароқ, ҳеч қачон “ваҳҳобий” гуруҳлар ва уларнинг та’сири бўлмаган. Ўзбекистон билан чегарада сўфийлик (тариқат) тариқатининг ўзига хос шакли Нақшбандия мавжуд. Аксарият туркманлар сунний ҳанафийларидир[2].

1991-йилда Туркманистон мустақилликка эришгандан со`нгСапармурод Ниёзов (Туркманбоши) ислом динидан фойдаланиб янги миллий ғояни қуради. 1993-йилда у Туркманистон исломга догматик тамойилларга эга дин сифатида эмас, балки миллий маданиятнинг бир қисми сифатида қайтаётганини айтади. 1994-йилда диний ташкилотлар фаолиятини назорат қилиш мақсадида Президентга то'лиқ бо'йсунувчи Дин ишлари бо'йича Генгеши (кенгаши) тузилади[2].

2000-йилда экстремизмга қарши кураш шиори остида ҳукумат диссидентларга қарши ҳаракат бошлади. Туркман тилига о`гирилган 40 мингга яқин Қур'он нусхаси ёқиб юборилади. Таржима Хаджааҳмет Оразклйчев томонидан қилинган[2].

Ҳукумат чекловлари, 70 йиллик совет бошқаруви ва маҳаллий мусулмон маданияти натижасида ислом жамиятда устун рол ўйнамай қолди[1].

Рухнамизация

О`з қудрати ошгани сайин Ниёзов ислом рамзийлигини тортиб олишга ҳаракат қилади. У о'зининг "Руҳнома" асарини Қур'он билан бирга келтиришни талаб қилади. Кўпгина масжидларнинг деворларига “Руҳнома”дан иқтибослар ўйиб ёзилган бўлиб, масжидларнинг ўзлари китобнинг камида 2 та нусхасини сақлашлари шарт эди[2].

2003-йилда Туркманистон муфтийси Насруллоҳ ибн Ибодуллоҳ масжидларни Қур'он матнлари билан бирга "Руҳнома"дан иқтибослар билан бо'яш буйруг'ига салбий муносабатда бо'лгани учун ва С.Ниёзовни Худонинг ердаги сояси [2] деб тан олмагани учун 22 йилга қамалган эди[2].

2006-йилда Наврўз байрамига бағишланган байрам тантаналарида Ниёзов шундай деган эди: “Менинг “Руҳнома” асаримни уч марта ўқиган киши ақлли бўлади, табиатни, қонунларни, инсоний қадриятларни тушунади. Ва шундан кейин у то'г'ридан-то'г'ри жаннатга боради[3].

Диний кадрлар тайёрлаш

Диний та'лим олиш ҳокимиятнинг қаттиқ назорати остида. 1990-йиллардан буён мамлакатга деярли диний адабиётлар кирмаган. 2000-йилда Туркманбоши барча диний мактаб ва мадрасаларни ёпиш кераклигини э'лон қилади. Ниёзовнинг фикрига кўра, муфтийлик тасарруфида битта мадрасанинг фаолият юритиши етарли эди. 300 нафар хорижлик (асосан эронлик) воизлар мамлакатдан чиқариб юборилади[2].

2005-йилда Туркманистондаги ягона Илоҳиёт факултети Тарих факултетининг илоҳиёт бўлимига айлантирилди[2].

Масжидлар

[[Файл:Марй мосқуэ.жпг|тҳумб|200х200пх| ГурбангулиҲожи (Марям) масжиди .]] 2010-йилда Дин ишлари бўйича кенгаш (ДИК) маълумотларига кўра, масжидлар сони 398 тани ташкил этган[1]. .

С.Ниёзов даврида ҳашаматли масжидлар қурилган[2].

Эслатмалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 РЕГНУМ.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Нурыев А.
  3. ↑ Кирюнин, Виталий „Рай за "Рухнаму"“. Российская газета (2006-йил 21-март). 2014-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 19-август.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Turkmanistonda_islom" dan olindi