Turkmanistonning tabiati
Туркманистоннинг табиати бой ва бетакрор. Туркманистон қуёшли мамлакат деб аталади. Йил давомида у 250 кун давомида мовий осмонимизда порлайди. Туркманистон ноёб экотизимларга, фауна ва флоранинг минглаб турларига эга, уларнинг аксарияти фақат туркман заминида учрайди.
Айни пайтда мамлакатда 9 та давлат қўриқхонаси фаолият кўрсатиб, улар биологик хилма-хилликни, айниқса Туркманистон Қизил китобига киритилган ноёб ўсимлик ва ҳайвонлар турларини тиклаш бўйича ишлар олиб бормоқда. Ҳимоя қилинадиган ҳудудларнинг умумий майдони 2 миллион гектардан ошади.
Туркманистон флораси 3000 дан ортиқ турга эга ва бу о'симликларнинг 13% фақат Туркманистонда учрайди. Шунингдек, Туркманистонда 4000 турдаги паст даражадаги о'симликлар ва замбуруг'лар мавжуд. Мамлакатда ёввойи ҳолда ўсадиган мева-сабзавот, хушбўй, мазали ва асал ўсимликларидан аҳолини қимматли озиқ-овқат маҳсулотлари билан та’минлаш учун озиқ-овқат саноати ва фармацевтика саноатида хомашё сифатида фойдаланиш мумкин.
Ёввойи мевали ва ёнғоқли ўрмонлар, дунёнинг энг қимматли ўрмонларидан бири ҳисобланган тоғ ёнбағирларидаги арча ўрмонлари, саваннага ўхшаш селси ўрмонлари, чўл қамиш ўрмонлари, дарё бўйидаги ўрмонлар каби ноёб табиий хусусиятларни санаб ўтишдан кўра кўпроқ. Туркманистон.
Туркманистон фаунаси ҳам хилма-хилдир. Мамлакат фаунаси умуртқали ҳайвонларнинг 700 дан ортиқ тури ва умуртқасизларнинг камида 12 минг туридан иборат. Копетдоғда минтақадаги энг кўп подалар яшайди, у ерда тоғ довонларида пода ва чўчқалар юради. Бу нафақат денгизда ҳалок бо'лганларнинг ё'қ бо'либ кетишининг олдини олиш, балки уларнинг сонини ко'пайтириш ҳам мумкин эди . Шунингдек, бу ерда сиз буғу ва буғуларнинг кўплаб подалари, йиртқич ҳайвонлар, думғаза ва тулпорлар, бургут, калхат, кал бургут каби йиртқич қушларнинг ҳар хил турларини топишингиз мумкин. Денгизнинг табиий экотизимлари Қўйтендағ давлат қўриқхонаси билан бир қаторда чўл ва тоғ экотизимларининг гўзал ҳудудларини ўз ичига олган табиий мажмуа сифатида ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон табиий мероси рўйхатига киритиш учун номзод бўлган.
Мамлакат ҳудудининг 80% ни эгаллаган чўлларда биологик мувозанатнинг тўғри уйғунлиги туфайли кўплаб ҳайвонлар турлари кўпаяди. Иссиқ ва қуруқ иқлим шароитида тупроқнинг чуқур қатламларидан ҳаёт сақловчи намликни тортиб олишга, ёзнинг салқин кунларида ўсишини вақтинча тўхтатишга ва қисқа ёмғирда тўхтовсиз ўсиб, гуллашга қодир бўлган ўзига хос ўсимликлар турлари шаклланади. баҳор.
Бироқ Туркманистон табиатининг гўзал ранг-баранглиги сув ҳаётнинг асоси бўлган ҳудудларда, салқин тоғ ёнбағирларида, дарё водийларида, турли табиат зоналари кесишган жойларда кенгроқ ва тўлиқ очилади.
Туркманистоннинг тоғ ва тоғ этаклари бутун мамлакат ҳудудининг 20% ни эгаллайди. Туркманистоннинг жанубий, шарқий ва ғарбида Копетдаг, Койтендаг ва Болқон тоғлари жойлашган. Агар сиз қийшайган тоғ йўлларидан ўцангиз, ҳар қадамда, ҳар бир янги қадамда сойлар, тоғ ёнбағирлари, тоғ ўтлоқлари, ариқлар ва шаршараларнинг такрорланмас гўзаллигига дуч келасиз.
Каспий денгизи - дунё океанлари билан бог'лиқ бо'лмаган Ердаги энг катта шо'р сувли ко'л. Бу ерда Каспий денгизига хос бўлган хазар денгиз тошбақалари яшайди. Пляжда қизил г'озлар, чо'чқалар, о'рдаклар, қушлар ва бошқа ко'плаб қушларни ко'риш мумкин.
Табиатнинг бу ажойиб манзараларини 1932 йилда ташкил этилган Хазар давлат қо'риқхонасида кузатиш мумкин . Қо'риқхонада 300 дан ортиқ қуш турлари мавжуд. Каспий денгизи қирг'оқлари ко'плаб ко'чманчи қушлар учун қишлаш жойлари сифатида танилган. Шунингдек, денгизнинг Туркманистон қисми қушларнинг дунёдаги энг муҳим миграция йўлларидан бири бўлиб, бу ерда Марказий Осиё ва Шарқий Африка миграция йўллари кесиб ўтади. Қишлайдиган қушларнинг умумий сони 200 мингдан ошади. Шу боис 2009 йилда қўриқхона таркибига кирувчи Туркманбоши кўрфази Рамсар конвенциясига мувофиқ халқаро аҳамиятга эга бўлган сув-ботқоқ эрлар рўйхатига киритилган.
Каспий денгизининг Туркманистон соҳиллари нафақат фойдали қазилмалари, балки экологик тоза денгиз суви, дам олиш учун қулай шароитлари билан ҳам машҳур. Каспий денгизи соҳилида “Аваза” миллий туристик зонасини ташкил этиш.Ушбу зонада амалга оширилаётган кенг кўламли лойиҳалар одамларнинг дам олиши учун қулай шарт-шароитлар яратиш, ноёб денгиз экотизимини сақлашга қаратилган.
Фауна
Туркманистон турли хил яшаш жойларига эга ва ко'плаб ҳайвонлар турларини қо'ллаб-қувватлайди. Мамлакатда сут эмизувчиларнинг 83 тури рўйхатга олинган, уларнинг баъзилари йўқолиб кетиш хавфи остида. Ғорларда йўлбарс, айиқ, тоғ қўйлари, тоғларда ёввойи эшак ва жайрон, Каспий денгизида эса муҳрлар бор. Чўлларда узун қулоқли типратикан, Брандт типратикан ва курка, гербил, эрбоа ва бошқа кемирувчилар яшайди.[1] Йўқолиб кетиш арафасида турган сутемизувчиларга Евроосиё қўнғир айиғининг икки тури, Евроосиё силовсиси, қоплон, йўл-йўл сиртлон, Паллас мушуги, қум мушуги, каракал, қизил самур, туркман ёввойи эчкиси, марҳор, туркман тоғ қўйлари киради.[2] Судралиб юрувчилар жуда ко'п, 82 тури қайд этилган. Амфибиялар сони камроқ, 5 тури қайд этилган, шу жумладан Европа яшил товуқи ва ботқоқ қурбақаси. Каспий денгизида асосан эндемик балиқларнинг 124 тури, жумладан, дарёлар, дарёлар ва ко'ллардаги чучук сув балиқлари яшайди. Мамлакатда қушларнинг 400 га яқин тури қайд этилган. Уларнинг аксарияти доимий турлар, бошқалари ко'чиб юрувчи ва фақат о'тади, бошқалари эса Туркманистонда қишлайди. Улардан ба'зилари йилнинг шу даврида Каспий денгизи соҳилларида яшайдиган о'рдак, г'оз ва қушлардир.[3] Мамлакатнинг Ўзбекистон билан чегарадош энг катта кўли – Сариғамиш кўли ҳозирда қўриқхонага айланиб, қушлар, қутинлар ва оспиринлар каби ёввойи қушларни ўзига тортади. Орол 300 квадрат километр (120 квадрат миля) табиий депрессия бо'либ, у ҳар йили сув босади ва пеликанлар, фламинголар ва бошқа қушларни о'зига тортади.
Туркманистон давлат қо'риқхоналари
Репетек қўриқхонаси, Ҳазар қўриқхонаси, Батҳиз қўриқхонаси, Копетдоғ қўриқхонаси, Сунт-Ҳасардаг қўриқхонаси, Амидеря қўриқхонаси, Қўйтендағ қўриқхонаси, Каплангир қўриқхонаси ва 16 та чекланган қўриқхоналар мавжуд.
Туркманистоннинг ҳайвонот бог'лари
Тирик табиат миллий музейи
Тирик табиат миллий музейи - ҳайвонот бог'и.
У 2010 йилда қурилиб, фойдаланишга топширилган. Ҳайвонот бог'и Копетдог' этакларида 40 гектар майдонда жойлашган. Турли иқлим зоналарига мансуб ҳайвонларни сақлаш учун қулай иқлим, фауна ва флора мавжуд. Музейда ёввойи ва уй ҳайвонлари, қушлар, судралиб юрувчилар ва балиқларнинг 250 дан ортиқ турлари намойиш этилган. Уларнинг аксарияти Халқаро табиатни муҳофаза қилиш иттифоқи ва Туркманистоннинг Қизил китобларига киритилган.
Ҳайвонот боғи “Африка саваннаси”, “Йиртқичлар”, “Туёқли ҳайвонлар”, “Қуш бозори”, “Ҳайвонот боғи музейи” каби зоналарга бўлинган. Туркманистоннинг тог'ли, чо'л, сув ва о'рмонли ҳудудларида Жанубий Африка фаунасининг ко'плаб турлари, миллий қо'риқхоналар ва қо'риқхоналарнинг қимматли генофондини ташкил этувчи ҳайвонларнинг турли вакиллари яшайди.
Манбалар
 | Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |
- туркман-табиати-ҳақида
- ҳттпс://тк.м.wикипедиа.орг/wики/Т%C3%БCркменистанй%C5%88_г%C3%Б6зел_тебигатй[сайт ишламайди]
- ҳттпс://www.ткамм.гов.тм/тм/cонтент/5904 (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-08-26 санасида архивланган)
- ↑ „Cентрал Асиа: Cентрал Туркменистан стретчинг инто Узбекистан анд Казакҳстан“. Десерц анд хериc шрубландс. WWФ. Қаралди: 2017-йил 31-июл.
- ↑ Аннабайрамов, Б.: „Волуме 2: Инвертебрате анд Вертебрате Анималс“. Тҳе Ред Боок оф Туркменистан (тҳирд эдитион). Министрй оф Натуре Протеcтион оф Туркменистан (2011). 2017-йил 17-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 30-июл.
- ↑ „Туркменистан флора анд фауна“. БТCИC. Қаралди: 2017-йил 31-июл.