Turkum:2026-yil dissertatsiyalari
2026-yilda eʼlon qilingan va himoya qilinadigan ilmiy dissertatsiyalar.
„2026-yil dissertatsiyalari“ turkumidagi sahifalar
Quyida ushbu turkumga kiruvchi 4275 ta sahifadan 200 tasi koʻrsatilgan.
1
- 10-11 sinf oʻquvchilarida hayotiy koʻnikmalarni rivojlantirishning raqamli taʼlim resurslarini takomillashtirish
- 10-11 sinf oʻquvchilarida tayanch kompetensiyalarni raqamli platformalar asosida rivojlantirish metodikasi
- 10-11-sinf ona tili darslarida oʻquvchilarning funksional savodxonligini oshirish metodikasini takomillashtirish
- 10-11-sinf oʻquvchilarida axborot madaniyatini rivojlantirishning dasturiy taʼminotini takomillashtirish
- 110G13L markali poʻlatning gaz gʻovaklarini kamaytirish texnologiyasini takomillashtirish
- 1917-1941-yillarda sovet hokimiyatining Oʻzbekiston SSRda madaniyat siyosati
- 1950-1980-yillarda Surxondaryo viloyati hunarmandchiligi tarixi
- 1H-1,2,3-triazol hosilalari va ularning tanlangan 3d-elementlar bilan koordinatsion birikmalarining strukturaviy xususiyatlari: rentgen strukturaviy va kvant kimyoviy tahlillar asosida
2
- 2-brommetiloksiran bilan azot saqlagan birikmalar asosida koʻp funksional oligomer kation sirt-faol moddalar sintezi va xossalari
- 2-gidroksi 1-naftaldegidning ayrim 3d-metallar bilan kompleks birikmalari sintezi, tuzilishi va xossalari
- 2-MBF chiqindilarini qayta ishlab tarkibidan temir oksidli pigment ajratib olish texnologiyasini ishlab chiqish
- 2-tip qandli diabet bilan ogʻrigan bemorlarda ishemik insultning klinik-prognostik asoratlarini baholash (ishemik insultning patogenetik tiplari asosida)
- 2-toifali qandli diabeti bor bemorlarda stomatologik kasalliklarini aniqlashga klinik yondashuv
3
- 3.25 A GeV/c impulsli 16Op-toʻqnashuvlarda hosil boʻluvchi parchalar xarakteristikalarining yadro uygʻonish darajalariga bogʻliqligi
- 300X28N2L markali choʻyanning yeyilishbardoshligi va yuza qattiqligini oshirish texnologiyasini takomillashtirish
- 3d-metallar atomlari kirishma toʻplamlarining kremniy elektrofizik xususiyatlariga taʼsiri
4
- 4-aminobenzoy kislota va tiadiazol hosilalari asosida Zn2+, Cd2+ metallokomplekslar sintezi, tuzilishi, biologik faolligi
- 4K tamoyili asosida 5-6 sinf oʻquvchilarining shaxslararo muloqot koʻnikmalarini rivojlantirish texnologiyalari (Tarbiyaviy soatlar misolida)
- 4K tamoyili asosida boshlangʻich sinf oʻquvchilarining imloviy savodxonligini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish
- 4n-tartibli xususiy hosilali buziladigan differensial tenglamalar uchun boshlangʻich-chegaraviy masalalar
5
A
- Abdulla Oripov lirikasida madaniy konseptlarning pragmatik tahlili
- Abdulla Oripov publitsistikasining gʻoyaviy-badiiy xususiyatlari
- Abdulla Qahhor asarlari onomastikasining lingvopoetik va lingvomadaniy xususiyatlari (Qissa va hikoyalari aosida)
- Abdulla Qahhor uslubida kinoya fenomeni: lingvostilistik va lingvomadaniy aspektlari
- Abdulla Qodiriyning qahramon badiiy nutqini individuallashtirish mahorati (“Mehrobdan chayon” romani misolida)
- Abdulla Qodiriyning “Oʻtkan kunlar” romani onomastikasi
- Abdulla Qodiriyning “Oʻtkan kunlar” romanida milliy ruh va epik tasvir mutanosibligi
- Abdurahmon Jomiyning maʼnaviy-axloqiy tarbiyaga oid qarashlari
- Abdurashid Nurmurodov romanlarida urush tasviri
- Abdurauf Fitrat asarlari korpusi strukturasi, lingvistik va dasturiy taʼminoti
- Abdurauf Fitratning “Oila” asarining maʼrifiy ahamiyati
- Abduvali Qutbiddin sheʼriyati poetikasi
- Abu Rayhon Beruniyning maʼrifiy gʻoyalaridan oliy pedagogik taʼlim jarayonida samarali foydalanish texnologiyasi
- Abul Barakot Nasafiyning “al-Mustasfo” asari manbalari va matniy tadqiqi
- Abul Yusr Pazdaviyning “Usul” asaridagi maʼnaviy-axloqiy masalalarning falsafiy jihatlari
- Adabiy taʼlimda nazariy maʼlumotlardan foydalanishning metodik asoslarini takomillashtirish (umumtaʼlim maktablarining 5-6-sinflari misolida)
- Adabiy taʼlimda talabalarning 4K koʻnikmalarini rivojlantirish metodikasi
- Adabiy taʼlimni evristik yondashuv asosida tashkil etishning nazariy-metodik asoslari
- Adabiyot taʼlimini xalqaro baholash dastur talablari asosida rivojlantirish texnologiyalari
- Adabiyotshunos Matyoqub Qoʻshjonovning tadqiqotchilik mahorati
- Adir yerlarida eroziyaga qarshi suvtejamkor texnologiyalarning samaradorligini tadqiq qilish
- Advokatlik xizmatlari samaradorligini oshirish va buxgalteriya hisobini takomillashtirish yoʻllari
- Afgʻonistonlik oʻzbek va tojiklar etnomadaniy hayotidagi oʻzgarishlarning etnolokal xususiyatlari
- Agrar sektorda moliyaviy risklarni baholash usullarini takomillashtirish (Qoraqalpogʻiston Respublikasi misolida)
- Agrar soha korxonalarida aylanma mablagʻlar va ulardan samarali foydalanish yoʻllari (Qoraqalpogʻiston Respublikasi misolida)
- Agrar sohada ishlab chiqarish resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish yoʻllari (Qoraqalpogʻiston Respublikasi dehqonchiligi misolida)
- Agrar soxada paxta-toʻqimachilik klasterlari samaradorligini oshirish mexanizmini takomillashtirish (Qoraqalpogʻiston Respublikasi misolida)
- Agrar tarmoqda kunjut yetishtirishning iqtisodiy samaradorligini oshirish (Qoraqalpogʻiston Respublikasi misolida)
- Agressivlik konseptining diskursiv-semantik tadqiqi (ingliz va oʻzbek badiiy asarlari misolida)
- Agroklasterlarning tashkiliy-iqtisodiy boshqaruvi samaradorligini takomillashtirish
- Agrosanoat hududlarining investitsion jozibadorligini shakllantirish va oshirish (Qoraqalpogʻiston Respublikasi misolida)
- Agrosanoat jozibadorligini oshirishda innovatsion marketing strategiyalarini qoʻllash (Buxoro viloyati misolida)
- Agrosanoat korxonalarida raqamli marketing texnologiyalaridan foydalanishni takomillashtirish
- Agrosanoat majmuasi korxonalari ishlab chiqarish salohiyatini samarali boshqarish
- Agrotadbirkorlik subʼektlarida innovatsion faoliyat samaradorligini oshirish
- Agroturizm faoliyatini agroklasterlar orqali rivojlantirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish
- Ahmad Aʼzam asarlarining til xususiyatlari
- Ahmad Aʼzam qissalari semantikasi va poetik strukturasi
- Ahmad Donish asarlarida XIX asr ijtimoiy-maʼnaviy muhit muammolarining yoritilishi
- Ahmad Donishning taʼlim-tarbiyaviy qarashlari va maʼrifiy faoliyati
- Ahmad Tabibiy musammatlari badiiyati
- Aholi bandligini taʼminlashda fiskal siyosat instrumentlaridan foydalanish
- Aholi elektr isteʼmolini qisqa muddatli bashoratlash algoritmlari va dasturiy majmuasi
- Aholi ijtimoiy himoyasini moliyalashtirish amaliyotini takomillashtirish
- Aholi oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlash maqsadida non mahsulotlarini ishlab chiqarish texnologiyasini takomillashtirish
- Aholi real daromadlari va turmush farovonligi oʻzgarish tendensiylarini ekonometrik modellashtirish
- Aholi salomatligini tadqiq etishning tibbiy geografik asoslari: prognozlashtirish va kartalashtirish (Qashqadaryo viloyati misolida)
- Aholi turar joylarila elektr uskunalari bilan bogʻliq boʻlgan yongʻinlarni oldini olishning usullarini takomillashtirish
- Aholi turmush farovonligini oshirishning ekonometrik modellari
- Aholi va hududlarni tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilishni takomillashtirish
- Aholiga davlat xizmatlarini koʻrsatish milliy tizimini takomillashtirish yoʻllari
- Aholiga psixologik xizmat koʻrsatish mexanizmlarini takomillashtirish (harbiy xizmatchilar oilalari misolida)
- Aholiga savdo xizmatlari koʻrsatish sohasini raqamlashtirishning iqtisodiy samaradorligi va uni rivojlantirish mexanizmlari (Qashqadaryo viloyati misolida)
- Aholini ijtimoiy himoya qilish tizimining iqtisodiy mexanizmini takomillashtirish yoʻnalishlari
- Aholini qishloq xoʻjaligi mahsulotlari bilan taʼminlashning samaradorligini oshirish
- Aholini zilzilaga tayyorlash jarayonlarini raqamlashtirish
- Aholining tabiiy va mexanik harakatlarini kartaga olishni takomillashtirish
- Ajdodlar maʼnaviy merosining yoshlar kasbiy madanyatini takomillashtirishga taʼsiri
- Aka-uka Grimm ertaklarining poetik xususiyatlari
- Akademik Boʻriboy Ahmedov tadqiqotlarining Buxoro tarixini oʻrganishdagi ilmiy-metodologik ahamiyati
- Akademik Jumanazar Bazarbayevning pedagogik faoliyati va taʼlim-tarbiyaviy qarashlari
- Akademik litsey oʻquvchilarida umuminsoniy qadriyatlarni rivojlantirish metodikasini takomillashtirish
- Akademik litseylarda molekulyar fizika va termodinamika boʻlimini oʻqitishning raqamli dasturiy taʼminotini takomillashtirish
- Akademik litseylarda morfologiya boʻlimini oʻqitish metodikasini raqamli texnologiyalar asosida takomillashtirish
- Akmeologik yondashuv asosida boʻlajak chet tili oʻqituvchilarida lingvistik kompetentlikni rivojlantirish texnologiyasi
- Akmeologik yondashuv asosida boʻlajak mutaxassislarning ekologik kompetentligini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish
- Akmeologik yondashuv asosida boʻlajak oʻqituvchilarda kognitiv kompetentlikni rivojlantirish texnologiyasi
- Akmeologik yondashuv asosida boʻlajak oʻqituvchilarning ijodkorlik qobiliyatini rivojlantirish
- Akmeologik yondashuv asosida pedagoglarning kasbiy intellektual salohiyatini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish
- Aksial spondiloartritda umurtqa pogʻonasidagi tuzilmaviy buzilishlarida anneksin A1 oʻzgarishini ahamiyati
- Aksiologik yondashuv asosida adabiyot darslarini tashkil etish metodikasini takomillashtirish
- Aksiologik yondashuv asosida boʻlajak boshlangʻich sinf oʻqituvchilarida ijtimoiy-madaniy kompetentlikni rivojlantirish texnologiyasi
- Aksiologik yondashuv asosida boʻlajak boshlangʻich sinf oʻqituvchisining kasbiy kompetentligini ribojlantirish
- Aksiologik yondashuv asosida boʻlajak oʻqituvchilarda milliy gʻurur va iftixor tuygʻularini rivojlantirish
- Aksiologik yondashuv asosida boʻlajak oʻqituvchilarda raqamli mediakompetentlikni rivojlantirishning dasturiy taʼminotini takomillashtirish
- Aksiologik yondashuv asosida boʻlajak pedagoglarning harakatli oʻyinlarga metodik tayyorgarligini takomillashtirish
- Aksiologik yondashuv asosida talabalarda milliy musiqiy merosni asrashga doir bilimlarni rivojlantirish metodikasini takomillashtirish
- Aksiologik yondashuv asosida talabalarda tadqiqotchilik kompetensiyalarini rivojlantirish mexanizmlarini takomillashtirish
- Aksiologik yondashuvlar asosida migrant talabalarda shaxsiy qadriyatlarni shakllantirishning pedagogik asoslari
- Aksiyadorlar bilan moliyaviy munosabatlarni takomillashtirish
- Aksiyadorlik jamiyatini kapital tarkibini shakllantirish amaliyotini takomillashtirish
- Aksiyadorlik jamiyatlari boshqaruv tizimida korporativ madaniyatni takomillashtirish
- Aksiyadorlik jamiyatlarida ichki moliyaviy nazorat tizimini tashkil etish va uni baholashni takomillashtirish
- Aksiyadorlik jamiyatlarida kapital bahosini minimallashtirish
- Aksiyadorlik jamiyatlarida qimmatli qogʻozlar hisobi va auditini takomillashtirish
- Aksiyadorlik jamiyatlarini qarz instrumentlari orqali moliyalashtirish amaliyotini rivojlantirish
- Aksiyadorlik jamiyatlarini rivojlantirishda strategik boshqaruvdan samarali foydalanish istiqbollari (“Oʻzagrolizing” AJ misolida)
- Aksiyadorlik jamiyatlarining yemission faoliyatini rivojlantirish
- AKT terminlarining funksional xususiyatlari va leksikografik talqini (ingliz va oʻzbek tillari materiallari asosida)
- Aktivatsiя voyennoy rekreatsii kak faktor povisheniя effektivnosti sferi uslug tila
- Aktivlar qadrsizlanishining buxgalteriya hisobini takomillashtirish
- Akusherlik patologiyasi tufayli oʻtkir buyrak shikastlanishi boʻlgan bemorlarda jigar shikastlanishining intensiv terapiyasi
- Akusherlik qon ketishida Blood Stop vositasining morfologik va klinik taʼsir parallelari
- Akusherlik va ginekologiya
- Akvakulturada baliqlar uchun yoʻnaltirilgan taʼsirga ega probiotiklar
- Alaliyali bolalarda dastlabki nutqiy koʻnikmalarni shakllantirish texnologiyalari
- Algoritmi obrabotki znaniy
- Alimentar semizlik fonida rivojlangan metabolik sindrom modelida ingichka ichak morfologiyasi va uning korreksiyasi
- Alisher Navoiy asarlaridagi juft, takroriy soʻzlarning leksik-semantik, grammatik va uslubiy xususiyatlari
- Alisher Navoiy ijodida hakim obrazi talqinlari
- Alisher Navoiy ijodida ijtimoiy faol ayollar obrazi
- Alisher Navoiy ijodida nafs mavzusi badiiyati
- Alisher Navoiy ijodida naqshbandiya shayxlari talqini (Xoja Muhammad Porso va Xoja Ubaydulloh Ahror misolida)
- Alisher Navoiy ijodida viloyat talqinlari
- Alisher Navoiy ijodiga turkigoʻy salaflarining taʼsiri
- Alisher Navoiy va Bobur ijodida diniy-maʼrifiy mavzuning badiiy talqini
- Alisher Navoiy va Lomeʼiy Chalabiy “Farhod va Shirin” dostonlarining qiyosiy tahlili
- Alisher Navoiy “Gʻaroyib us-sigʻar” devoni kontekstining nazariy masalalari
- Alisher Navoiy “Xamsa” dostonlaridagi anʼanaviy boblarning manbalari va qiyosiy tahlili
- Alisher Navoiy “Xamsa” si XIX asr qoʻlyozmalarining matn xususiyatlari (Davlat adabiyot muzeyi fondi misolida)
- Alisher Navoiyning “Layli va Majnun” dostoni syujeti, obrazlari genezisi va takomil bosqichlari
- Alkogolli mastlik fonida sirka kislotasi bilan oʻtkir zaharlanishlarni toksikometrik baholash
- Alliteratsiya va epitet vositalarini ingliz tilidan oʻzbek tiliga tarjimada berilishi (Joan Rouling asarlari misolida)
- Alloksanli oksidativ stressda antioksidant tizimni biokimyoviy oʻzgarishlari va uni korreksiya qilish yoʻllari
- Almashlab ekish tizimidagi ekinlarni parvarishlashda begona oʻtlarga qarshi uygʻunlashgan kurash choralarini takomillashtirish
- Alohida taʼlim ehtiyojlari boʻlgan oʻquvchilar ijtimoiylashuvining psixologik xususiyatlari (Inklyuziv taʼlim sinflari misolida)
- Aloqa korxonalarining moliyaviy barqarorligini oshirish
- Alternaria solani zamburugʻi populyatsiyasining biologik xususiyatlari hamda kartoshkani alternariozdan himoya qilish tizimini takomillashtirish
- Alyuminiy qotishmalarining mexanik xossalarini oshirishda tantal oksidlarini qoʻllash texnologiyasini ishlab chiqish
- Alyuminiy qotishmalarining yeyilish bardoshliligini oshirish texnologiyasini takomillashtirish
- Alyuminiy-kremniy qotishmasidan yeyilishbardoshligi yuqori boʻlgan quyma mahsulotlar olishda matematik model asosidagi resurs tejamkor texnologiyani takomillashtirish
- Amaliy faoliyat asosida talabalarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish
- Amaliy mashgʻulotlar asosida boʻlajak mutaxassislarning kasbiy kompetentligini rivojlantirish metodikasini takomillashtirish
- Amaranthaceae oilasining beshta tur galofit oʻsimliklari lipidlarining tarkibi va biologik faolligi
- Amerika va oʻzbek milliy madaniyatida “erkinlik” konseptining lingvokognitiv xususiyatlari
- Amerika va oʻzbek milliy madaniyatida “xunuklik” konseptining lingvokognitiv xususiyatlari
- Amerika va oʻzbek nasrida urush obrazining badiiy talqini (N.Meyler va Shuhrat asarlari misolida)
- Amfetamin guruhi moddalarining kimyo-toksikologik tadqiqotlari
- Amin guruhlari tutgan inulin hosilalari sintezi va fizik-kimyoviy xossalari
- Amir Haydar davrida Buxoro amirligidagi ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy ahvol (1800-1826 y)
- Amir Temur boshqaruvi davrida Markaziy Erondagi siyosiy jarayonlar
- Amir Temur va Temuriylar davrida bogʻlar barpo etilishi tarixi
- Amir Temurning ijtimoiy faoliyatida ratsionallik va huquqiy ong sintezi
- Amudaryo gidrologik rejimining daryo uzunligi va vaqt boʻyicha oʻzgarishlarini baholash
- Amudaryo quyi oqimida oʻzanning morfologik parametrlarini hisoblash usullarini takomillashtirish
- Amudaryoning rostlangan oʻzanidagi gidravlik qarshiliklarni hisoblash usullarini takomillashtirish
- Anal kanalining amaliyotdan keyingi strikturalarini tashxislash va davolashni takomillashtirish
- Analitik kimyo fani kompetensiyalarini rivojlantirish asosida talabalarni kasbiy tayyorlash metodikasi (biologiya yoʻnalishi talabalarini oʻqitish misolida)
- Analitik kimyo fani oʻqitish metodikasini raqamli taʼlim texnologiyalari vositasida takomillashtirish (oliy taʼlim muassasalari misolida)
- Analitik sinov laboratoriyalarida xavflarni boshqarishga asoslangan sifat tizimini takomillashtirish
- Analitik tafakkur asosida talabalarning kitobxonlik madaniyatini rivojlantirish metodikasi (Ona tili – oʻqish savodxonligi va uni oʻqitish metodikasi fani misolida)
- Andijon viloyati sharoitida shaftoli (Persica vulgaris Mill.) navlarining agrobiologik xususiyatlari va koʻchat yetishtirishning ayrim elementlarini ishlab chiqish
- Androgen alopetsiya hujayra terapiyasini ishlab chiqish
- Anglo-amerikanizmlarning tipologik va funksional-pragmatik tadqiqi (oʻzbek va koreys internet diskursi misolida)
- Angren koʻmir konining ikkilamchi kaolin xomashyosidan kislotagabardosh materiallarni presslash usulida olish texnologiyasini ishlab chiqish va tadqiq qilish
- Anklavlik sharoitida Soʻx tumanining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish muammolari va istiqbollari
- Anor tuplarini koʻmadigan mashina uyumlagich-yotqizgichining parametrlarini asoslash
- Anorning (Punica granatum L.) istiqbolli shakllarini tanlash asosida yangi navini yaratish
- Anorzorlarni oʻgʻitlashda qoʻllaniladigan mashina egat ochkichlarining turi va parametrlarini asoslash
- Antik davrda Xitoyning Buyuk ipak yoʻlidagi chegara siyosati tarixi (miloddan avvalgi 206-yildan milodiy 220-yilgacha)
- Antik va ilk oʻrta asrlarda Janubiy Sugʻddagi ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy jarayonlar
- Antik va oʻrta asrlarda Oʻzbekiston va Koreya tarixidagi iqtisodiy, diplomatik va madaniy aloqalar (yozma va arxeologik maʼlumotlar asosida)
- Antikoagulyant faollikka ega boʻlgan polisaxarid hosilalarini molekulyar konstruksiyalash
- Antioksidantlarga boy boʻlgan ozuqa mahsulotlarni xususiyatlarini saqlagan holda quritish uchun kombinatsiyalangan quritish qurilmasini takomillashtirish
- Antraxinon sintezi va u asosida boʻyoqlar olish texnologiyasi
- Antrop tamoyil namoyon boʻlishining falsafiy metodologik jihatlari
- Anvar Obidjonning prozaik mahorati
- Aorta koronar shuntlash operatsiyasidan keyingi ogʻriqsizlantirishni optimallashtirish
- Aortokoronar shuntlashdan keyingi bemorlarda intensiv terapiyani takomillashtirish
- Apellyativ leksikaning lingvomadaniy tadqiqi (oʻzbek va rus tillari tibbiyot reklama matnlari misolida)
- Aqlli issiqxonalardagi jarayonlarni boshqarishning intellektual tizimi va qaror qabul qilish
- Arab xalifaligi davrida Fargʻona vodiysidagi siyosiy jarayonlar
- Aralash ligandli metall koordinatsion polimerlarning sintezi, kristall tuzilishi, fizik-kimyoviy va biologik xossalari
- Aralash tarkibli pishitilgan iplar asosida resurstejamkor kostyumbop matolar loyihalash
- Aralash xomashyodan mayda naqshli oʻrilishdagi kostyumbop toʻqimalarni olish texnologiyasini ishlab chiqish
- Arid hududda subirrigatsiya texnologiyasini ekologik-meliorativ-gidrologik asoslash va takomillashtirish (Qashqadaryo daryosi havzasi misolida)
- Aromatik birikmalar asosida yangi sirt-faol moddalar sintezi va kolloid-kimyoviy xossalari
- Aromatik karboksilat va geterotsiklik ligandlar asosida Cu(II), Co(II), Ni(II) va Zn(II) kompleks birikmalarining sintezi, tuzilishi va biologik xususiyatlari
- Arrali jin havoli tola ajratuvchi qurilmasini takomillashtirish
- Arrali jinning taʼminlagich konstruksiyasini takomillashtirish va parametrlarini asoslash
- Arrali tola ajratish jarayoni parametrlarini optimallashtirish yoʻli bilan mahsulot sifatini yaxshilash
- Art pedagogikasi vositasida maktabgacha taʼlim tashkiloti bolalari ijodkorligini rivojlantirish
- Artemisia porrecta va Artemisia persica oʻsimliklarining ikkilamchi metabolitlari tuzilishi va stereokimyosini YAMR spektroskopiyasi usulida tadqiq qilish
- Arterial gipertenziya bilan ogʻrigan bemorlarda antigipertenziv terapiyaning chap qorincha miokardining deformatsion xususiyatlariga taʼsiri
- Arterial gipertenziya rivojlanishida molekulyar-genetik markerlarning ahamiyatini baholash
- Arterial gipertenziya va surunkali buyrak kasalligi boʻlgan bemorlarda arterial qattiqlikning klinik va diagnostik ahamiyati