Tushita

Тушита жаннатининг тош релеф ўймаси, Кушон подшолиги даврида ўйилган

Тўшита жаннатидаги Маитрея бодҳисаттва. Палмалеаф қўлёзма. Наланда, Биҳар, Ҳиндистон

Туṣита (санскрит ва пали) ёки Тушита – Буддизмнинг хоҳишлар олами (Кāмадҳāту)даги олти дева дунёсидан биридир. У Йāма жаннати ва Нирмāṇарати жаннати орасида жойлашган. Бошқа жаннатлар каби, Тушитага ҳам медитация орқали етиб бориш мумкинлиги айтилади. Бу – тарихий тўртинчи Будда Гаутама Будда сифатида ерга қайта туғилмасидан олдин Śветакету („Оқ байроқ“) номли бодҳисаттва яшаган жаннатдир. Худди шунингдек, келажакда бешинчи Будда – Маитрея сифатида туғиладиган ҳозирги Нāтҳа („Ҳимоячи“) бодҳисаттва ҳам айнан шу ерда истиқомат қилади.

Кўпчилик Буддист матнларида айтилишича, қиролича Маядеви Лумбинида ўғли – шаҳзода Сиддҳартҳа (кейинчалик Гаутама Будда) туғилгач, етти кундан кейин вафот этган ва Тушита жаннатида қайта туғилган. Будда маърифатга эришганидан етти йил ўтгач, Маядеви Тāватимса жаннатига тушган ва у ерда Будда унга махсус Абҳидҳармани ўқиган, шунингдек, ўша ҳудудда яшовчи бошқа худоларга ҳам таълим берган.

Ҳиндуизмда эса, тушиталар тўққизта гана илоҳий гуруҳлардан бири сифатида тилга олинади: адитялар, висведевалар, васулар, тушиталар, абҳасваралар, анилалар, маҳаражикалар, садҳялар ва рудралар.

Тавсифлар

Буддизмда барча жаннат оламлари каби, Туṣита жаннати ҳам илоҳий мавжудотлар – деваларнинг яшаш жойи ҳисобланади. Пали канонидаги Висакҳупосатҳа Суттага кўра, у ерда вақт Ерга нисбатан анча бошқача ўтади:

Висаха, одамлар орасида тўрт юз йил бўладиган нарса — Тушита девалари учун бир кун ва тун ҳисобланади. Уларнинг ойи ўша кундан ўттиз кун давом этади, йили эса ўн икки ойга тенг; Тушита деваларининг умри тўрт мингта шундай самовий йилга тенг...

Буддист қарашлари

Маҳаяна буддист тафаккурига кўра, Туṣита жаннати – бу келгуси ҳаётида тўлиқ маърифатга эришишга тайёр бўлган барча бодҳисаттвалар вақтинча яшайдиган жойдир. Бунга Чексиз ҳаётнинг катта сутраси (Маҳаяна матни)да мисол келтирилади:

Ушбу бодҳисаттваларнинг ҳар бири, Маҳасаттва Самантабҳадранинг фазилатларини давом эттириб, Бодҳисаттва йўлининг беҳисоб амалиётлари ва қасамёдларини қилгач, барча эзгу ишларда мустаҳкам туради. У ўн йўналишнинг ҳаммасида эркин сайр қилади ва озодликнинг моҳирона йўлларидан фойдаланади. У Буддаларнинг Дҳарма хазинасига киради ва „У бошқа даражага етади“ (я’ни, қирғоқдан ўтади). У беҳисоб дунёларда маърифатга эришади. Аввало, Тушита жаннатида туриб, у ҳақиқий Дҳармани тарғиб қилади. Кейин, осмон саройини тарк этиб, онасининг бачадонига тушади.

Шу сабабли, Туṣита жаннати Маитрея билан чамбарчас боғланган, ва кўплаб Маҳаяна буддистлари айнан шу ерда қайта туғилиш учун қасам ичишади, шунда улар Бодҳисаттванинг таълимотларини тинглаб, охир-оқибат Будда бўлганларида бирга қайта туғилишади. Бошқа бодҳисаттвалар ҳам вақти-вақти билан ушбу жаннат оламида яшашади. Туṣита ер билан бир хил дунё тизимига киради, шунинг учун у нисбатан яқин ҳисобланади; ҳолбуки, Амитабҳа Будданинг олами эса бутунлай алоҳида дунё тизими сифатида қаралади.