Ziyosfera

Tyavan

Тенмоку услубидаги тяван, Хитой, ХИИ аср

Тяван (японча: 茶碗, — чой пиёласи) — япон халқида чой маросими учун ишлатиладиган идиш - пиёла ҳисобланади. Пиёлалар маросимнинг муҳим элементи ҳисобланади. Хусусан, чой ичгандан сўнг, унинг ичига назар ташлаш ва уни кейинги меҳмонга топшириш одат тусига кирган. Кўпчилик тяванлар япон кулолчилик асарлари ва баъзи миллий хазиналар мақоми билан тенг туради. Машҳур чой идишлари ўз номларига эга бўлиб, кўпинча улар музейларда сақланиши билан бирга маиший ҳаётда қўлланилишда ҳам давом этмоқда.

Тарихи ва тузилмаси

ХВИ асрдаги кулоллар чой маросими учун махсус тяванларни ишлаб чиқара бошлашган[1]. Айниқса раку, сето, ҳаги, карацу, сигараки ва орибе[1] услубларида ишлаб чиқарилган тяванлар машҳур.

Тяванлардан енгил ва силлиқ ички юзага эга бўлиши талаб этилади. Шу билан бирга, тяванларда „номукаммаллик“ муҳим жиҳат сифатида баҳоланади: кулол бармоқларининг излари, сиртдаги нотекис нақшлар ва бошқалар [2]. Тяваннинг ўлчами айлантиришга, қошиқ ва салфетка жойлашишига имкон бериши керак, аммо айни пайтда кафтларда қулай жойлашиши ҳам керак. Пиёлага қараб, томошабин унинг юқори қирраси, тузилиши ва асоси уйғунлигига баҳо беради[2].

Маросимдаги роли

Тяван чой маросимида бошқа идишлар каби алоҳида ўрин тутади. У теран рамзий ма'ноларга ҳам эгаː яъни чашкага бўлган муносабат — чой зиёфатида иштирок этаётган кишиларга бо'лган муносабатини эслатади. Энг машҳур чашкаларга ном берилган[1][2].

Тяван махсус қутида сақланади ва махсус ипак билан ўралади ва чашканинг тарихи деворларга ёзиб қўйилади. Шунингдек, улар орасида, дизайни хусусиятлари билан белгиланадиган иэрархия ҳам мавжуд: услубнинг қатъийлиги, ўзига хос кулолчилик устахоналари анъаналари билан боғлиқлиги, келиб чиқиш жойи ва бошқалар. Баъзи усталар биринчи ўринни корейс идо (японча: 井戸型?) услубидагиларга беришади („қудуқ“ деган маънони англатади, бу чашкага қараганида чуқурлик ҳиссини акс эттиради[3]), бошқалари раку чашкалари бўлиб, Карацу кулоллари ҳам уни юқори баҳолашади[2]. Иэрархия бўйича бошқалардан устун турадиган чашка энг муҳим меҳмонга берилади, алоҳида ҳолларда эса чойдан [4] кейин у ёдгорликка айланади ва ўз мақсадига кўра бошқа ишлатилмайди[2].

Чойни татиб кўргандан сўнг, тяван саломдан бошлаб текширилади; идиш бир меҳмондан иккинчи меҳмон қўлига узатилади[2].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Эдмондс 2008.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Чу Фэн Лей 2007.
  3. ↑ Со-Оку 2010.
  4. ↑ Жумабоева, Маҳлиё (2023-03-23). „"О'қитувчиларнинг ҳиссий чарчаш синдроми" – о'қитувчиларнинг ҳиссий чарчашининг олдини олиш“. Современные тенденции инновационного развития науки и образования в глобальном мире. 1-жилд, № 3. 237–240-бет. дои:10.47689/.старс.университй-пп237-240. ИССН 2250-3811.


Адабиётлар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Tyavan" dan olindi