Uşak
Уşак (турк тилида изоҳланиши: [ˈуʃак]) – Туркиянинг Эгей минтақаси ички қисмидаги шаҳар. Шаҳар Уşак вилояти ва Уşак тумани маркази ҳисобланади[2]. Шаҳарнинг аҳолиси 2022-йил ҳолатига кўра 236 366 кишини ташкил этган[1].
Уşак | |
|---|---|
 | |
  Туркиядаги жойлашуви  Уşак (Туркия Аэгеан) | |
| Координаталари: 38°40′40″Н 29°24′15″Э / 38.67778°Н 29.40417°Э | |
| Давлат | Туркия |
| Вилоят | Уşак |
| Туман | Уşак |
| Ҳукумат | |
| • Маёр | Öзкан Ялıм |
| Баландлиги | 906 м (2 972 фт) |
| Аҳолиси (2022)[1] |
236 366 |
| Вақт минтақаси | ТРТ (УТC+3) |
| Почта индекси |
64000 |
| Ҳудуд коди | 0276 |
| Веб-сайт | усак.бел.тр |
Уşак шаҳри минтақанинг асосий пойтахти ва порт шаҳри ҳисобланган Измирдан 210 км (130 ми) узоқликдаги масофада жойлашган. Марказий Анадолу платолари ва Эгей қирғоқ минтақаси бўйлаб жойлашуви, иқлими ва бу икки ҳудуд элементларини ўз ичига олган қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариши туфайли Уşак ҳам анъанавий шаклдаги кучли саноат базасига эга. Уşак Туркиянинг шаҳар электр тармоғига эга бўлган биринчи шаҳар ва Усмонли турклар даврида чарм саноатида ходимлар ва ишчилар ўртасида жамоавий меҳнат муносабатлари шартномаси имзоланган биринчи шаҳар эди. Бу ерда маҳаллий тадбиркорлар ва хусусий сектор ўртасидаги ташаббус билан Туркия Республикасидаги биринчи завод, яъни шакарни қайта ишлаш заводи ташкил этилди. Бугун ҳам икки саноат зонаси бўйлаб меҳнацеварлик анъанаси давом этмоқда.
Тарихи
Бугунги Уşак ҳудудида ҳукмронлик қилган биринчи уюшган давлатлар – шарқий қисмдаги Фригияликлар ва милоддан аввалги ВИИ асрда ғарбдаги Лидияликлар эди. 1965-йилда Уşакда яширин хазина овловчилар томонидан топилган Карун хазинаси, унинг Туркиядан ташқаридаги контрабандаси ва Ню-Ёрк шаҳридаги Метрополитен Санъат музейи кейинги ўн йилликдаги қайта тикланишидан сўнг халқаро сарлавҳаларга айланди, бу Анадолу давлатларининг юксак сивилизация даражасидан далолат беради. Лидия ҳудуди кейинчалик милоддан аввалги ВИ асрда Форс империяси ва ИВ асрдан бошлаб Буюк Александр ва унинг авлодлари томонидан эгаллаб олинди. Кейин Уşак Рим империяси, Византия империяси, Салжуқийлар, Гермиянидлар ва ниҳоят Усмонийлар империяси томонидан (1429-йилдан бошлаб) кетма-кет ҳукмронлик қилинган.
Кейинчалик, туркларнинг босиб олиши ва бу ҳудудда ҳукмронлик ўрнатганидан сўнг, шаҳар турк тилида „хизматкор“ маъносини англатувчи Уşак номи билан машҳур бўлди. 1867-йилдан 1922-йилгача Уşак Ҳüдавендигâр вилояти бир қисми эди.
Уşак 1920-йил 28-августдан 1922-йил 1-сентабргача Юнон армияси томонидан эгаллаб олинган. Юнонларнинг чекиниш пайтида, юнон генерали Николаос Трикоупис Уşак яқинидаги Гöğэм қишлоғида қўлга олинган, бугунги кунда тўғон сув омбори остига кўмилган.
Уşак 1953-йилгача Кüтаҳя вилояти тумани маркази бўлган, шу йили Уşак вилояти ташкил этилган ва Уşак вилоят марказига айланган.
Иқтисодий тарихи
ХВИИ асрдан бошлаб Уşак ва Голландия Республикаси ўртасида савдо-сотиқ мавжуд бўлган, бу Вермеэрнинг „Тҳе Проcуресс“ картинасида баннистердан устига ташланган гиламда акс эттирилган[3]. Тахминларга кўра, гилам Уşакда ишлаб чиқарилган бўлиб, расмнинг учдан бир қисмини қоплайди, медалён ва баргларни кўрсатади.
ХХ асрнинг бошларида Уşакда меркурий кимёвий элементи кашф этилди[5]. Шаҳар шунингдек, гилам ҳам ишлаб чиқарган[6].
Уşак вилоятидаги бошқа туман марказлари орасида Баназ энг катта ва турли хил қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ва шу билан бирга ўрмонлари билан танилган, Улубей канёни эса кўплаб ташриф буюрувчиларни жалб қилувчи табиий жой.
Географияси
Уşак шаҳри 29 та маҳалладан иборат, шу жумладан Курşунлук ва Муҳарремşаҳ[7].
Иқлими
Уşакда Ўрта ер денгиз иқлими (Кöппен: Cса)[8] ёки океаник иқлим (Треwартҳа: Доак)[9] бўлиб, совуқ, нам, мунтазам равишда қорли қишлари ва иссиқ, қуруқ ёзлари мавжуд.
| Уşак (1991–2020, эхтремес 1939–2020) иқлим кўрсаткичлари | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ой | Январ | Феврал | Март | Апрел | Май | Июн | Июл | Август | Сентябр | Октябр | Ноябр | Декабр | Йил |
| Юқори ҳарорат °C (°Ф) | 18.3 (64.9) |
23.6 (74.5) |
27.0 (80.6) |
30.0 (86.0) |
34.5 (94.1) |
36.6 (97.9) |
40.2 (104.4) |
38.2 (100.8) |
36.6 (97.9) |
32.6 (90.7) |
26.0 (78.8) |
21.8 (71.2) |
40.2 (104.4) |
| Ўртача юқори ҳарорат °C (°Ф) | 7.3 (45.1) |
8.9 (48.0) |
12.5 (54.5) |
17.0 (62.6) |
22.5 (72.5) |
27.3 (81.1) |
31.2 (88.2) |
31.5 (88.7) |
26.8 (80.2) |
20.9 (69.6) |
14.6 (58.3) |
9.2 (48.6) |
19.1 (66.4) |
| Кунлик ўртача ҳарорат °C (°Ф) | 2.6 (36.7) |
3.7 (38.7) |
6.7 (44.1) |
11.0 (51.8) |
15.9 (60.6) |
20.4 (68.7) |
24.0 (75.2) |
24.2 (75.6) |
19.5 (67.1) |
14.2 (57.6) |
8.4 (47.1) |
4.3 (39.7) |
12.9 (55.2) |
| Ўртача паст ҳарорат °C (°Ф) | −1.1 (30.0) |
−0.3 (31.5) |
1.8 (35.2) |
5.4 (41.7) |
9.6 (49.3) |
13.2 (55.8) |
16.3 (61.3) |
16.6 (61.9) |
12.5 (54.5) |
8.5 (47.3) |
3.8 (38.8) |
0.7 (33.3) |
7.3 (45.1) |
| Минимум паст ҳарорат °C (°Ф) | −19.9 (−3.8) |
−15.0 (5.0) |
−12.5 (9.5) |
−6.2 (20.8) |
−1.0 (30.2) |
2.9 (37.2) |
7.4 (45.3) |
6.8 (44.2) |
2.0 (35.6) |
−4.8 (23.4) |
−11.8 (10.8) |
−18.9 (−2.0) |
−19.9 (−3.8) |
| Ўртача ёғингарчилик см (дюйм) | 64.3 (2.53) |
65.2 (2.57) |
55.9 (2.20) |
65.6 (2.58) |
48.7 (1.92) |
27.5 (1.08) |
17.7 (0.70) |
12.4 (0.49) |
20.7 (0.81) |
50.2 (1.98) |
59.0 (2.32) |
77.3 (3.04) |
564.5 (22.22) |
| Ёғингарчилик кузатиладиган ўртача кунлар | 8.83 | 9.20 | 9.47 | 9.97 | 8.53 | 4.73 | 2.77 | 2.50 | 3.50 | 6.23 | 6.90 | 10.57 | 83.2 |
| Авераге релативе ҳумидитй (%) | 74.1 | 70.6 | 66.3 | 62.9 | 60.5 | 55.3 | 47.8 | 47.6 | 52.5 | 62.0 | 67.5 | 75.1 | 61.8 |
| Ойлик ўртача қуёшли соатлар | 111.6 | 107.4 | 145.7 | 177.0 | 232.5 | 282.0 | 297.6 | 282.1 | 243.0 | 189.1 | 120.0 | 99.2 | 2 287,2 |
| Меан даилй суншине ҳоурс | 3.6 | 3.8 | 4.7 | 5.9 | 7.5 | 9.4 | 9.6 | 9.1 | 8.1 | 6.1 | 4.0 | 3.2 | 6.3 |
| Манба 1: Туркиш Стате Метеорологиcал Сервиcе[10] | |||||||||||||
| Соурcе 2: НОАА (ҳумидитй)[11] | |||||||||||||
Уşак гиламлари
Саноатга қадар, Уşак аллақачон ишлаб чиқариш ва экспорт маркази эди, айниқса, Ушак гиламлари. Ушак гиламлари ўзининг картиналарида уларни батафсил тасвирлаб, Европа бозорларида машҳурлигини акс эттирганига ишора қилиб ХВИ асрдаги рассом кичик Ҳанс Ҳолбейннинг номи билан ҳам аталади. Уşак гиламлари халқаро машҳурлиги даражаси шунчалик катта бўлдики, „Ушак“ сўзи келиб чиқиши туркча бўлган инглизча сўз деб ҳисобланади[12].
Ўша пайтдан бери Уşакнинг гилам нақшлари ривожланган бўлса-да, кенг кўламли тўқимачилик ҳали ҳам давом этмоқда ва шаҳарнинг исми ҳали ҳам иккала қўлда тўқилган ва саноат гиламлари бозорида муҳим аҳамиятга эга. Бошқа томондан, Уşак вилоятидаги Эşме тумани ўз гиламлари билан машҳур.
Эгизак шаҳарлари
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Аддресс-басед популатион регистратион сйстем (АДНКС) ресулц датед 31 Деcембер 2022, Фаворите Репорц“ (эн) (ХЛС). ТÜİК. Қаралди: 2023-йил 22-май.
- ↑ İл Беледиеси (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-07-06 санасида архивланган), Туркей Cивил Администратион Департменц Инвенторй. Ретриэвед 22 Май 2023.
- ↑ Онно Йдема (1991) Cарпец анд тҳеир Датингс ин Нетҳерландиш Паинтингс, 1540 – 1700, п. 43, 44, 145. ИСБН 90-6011-710-7
- ↑ Онно Йдема (1991) Cарпец анд тҳеир Датингс ин Нетҳерландиш Паинтингс, 1540 – 1700, п. 43, 44, 145. ИСБН 90-6011-710-7
- ↑ Протҳеро, Г. W.. Анатолиа. Лондон: Ҳ.М. Статионерй Оффиcе, 1920 — 106-бет.
- ↑ Протҳеро, Г.W.. Анатолиа. Лондон: Ҳ.М. Статионерй Оффиcе, 1920 — 110-бет.
- ↑ Маҳалле (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-07-06 санасида архивланган), Туркей Cивил Администратион Департменц Инвенторй. Ретриэвед 7 Жуне 2023.
- ↑ Метеоcорне (Кöппен Cлимате Cлассифиcатион)
- ↑ Метеоcорне (Треwартҳа Cлимате Cлассифиcатион)
- ↑ „Ресми İстатистиклер: İллеримизе Аит Мевисм Нормаллери (1991–2020)“ (тр). Туркиш Стате Метеорологиcал Сервиcе. Қаралди: 2021-йил 1-май.
- ↑ „Wорлд Метеорологиcал Организатион Cлимате Нормалс фор 1991-2020 — Усак“. Натионал Оcеаниc анд Атмоспҳериc Администратион. Қаралди: 2024-йил 17-январ.
- ↑ Мерриам-Wебстер Унабридгед – Ушак А ҳеавй wоолен ориэнтал руг тиэд ин Гҳиордес кноц анд чараcтеризед бй бригҳт примарй cолорс анд ан элаборате медаллион паттерн.
Ҳаволалар
- Уşак аҳолиси кўпаймоқда: ТÜİКнинг 2023 йил март ойидаги ҳисоботига эътибор беринг Уşак туманида аҳоли сони кўпайди. Туркия статистика институти маълумотларини ўртоқлашди.
- Ушак аҳолиси ортиб бормоқда (Wайбаcк Мачине сайтида 2024-09-26 санасида архивланган)