Уайтхед биотиббий тадқиқотлар институти (инглизча: Wҳитеҳеад Институте фор Биомедиcал Ресеарч) — АҚШнинг Кембриж шаҳрида жойлашган нотижорат тадқиқот институти бўлиб, фундаментал биотиббий тадқиқотлар орқали инсон саломатлигини яхшилашга ихтисослашган. У Массачусец технология институтидан молиявий жиҳатдан мустақил тузилма сифатида ташкил этилган бўлиб, институтнинг 19 нафар аъзоси бир вақтнинг ўзида Массачусец технология институти Биология департаменти ёки Биоинженерия департаментида профессор-ўқитувчи лавозимларида фаолият юритади. 2020-йилда Давид C. Пагенинг ўрнини эгаллаган Рутҳ Леҳманн ҳозирги вақтда институт директори ҳисобланади[2].

Уайтхед биотиббий тадқиқотлар институти

Уайтхед биотиббий тадқиқотлар институти
Тури Инсон саломатлигини яхшилаш мақсадида биологиянинг энг фундаментал масалаларини ўрганувчи илмий-тадқиқот институти
Асос солинган санаси 1982 (44 йил аввал) (1982)
Эндаументи 715,8 миллион АҚСҲ доллари (2024)[1]
Директори Рутҳ Леҳманн
Жойлашуви
Веб-сайти wи.мит.эду

Тарихи

Уайтхед институти 1982-йилда саноатчи ва филантроп Эдwин C. „Жаcк“ Wҳитеҳеад (1920–1992) томонидан ташкил этилган бўлиб, у „фундаментал биотиббиёт фани орқали инсон саломатлигини яхшилашга бағишланган“ тадқиқот институтини яратишни мақсад қилган эди[3][4][5]. Эдwин C. „Жаcк“ Wҳитеҳеад бундай муассаса олий таълим муассасаси билан яқин алоқада бўлиши лозим, бироқ айни пайтда мутлақо мустақил ва ўз-ўзини бошқарадиган тузилма бўлиб қолиши керак деб ҳисоблаган. Физиология ёки тиббиёт бўйича Нобел мукофоти совриндори (1975-йил) Давид Балтиморе тимсолида Эдwин C. „Жаcк“ Wҳитеҳеад ушбу ёндашув „фундаментал тадқиқотлар учун мақбул муҳит“ яратишига ишонган ҳамкорни топди[6]. Уайтхед институтининг асосчи директори сифатида Давид Балтиморе институт асосчилари бўлиши учун Массачусец технология институтидан Ҳарвей Лодиш[7] ва Роберт Wеинбергни[8], Корнелл университетидан Гералд Финкни[9] ҳамда Германиянинг Гамбург университетидан Рудолф Жаэнисчни ходимлар сафини шакллантириш учун шахсан ўзи танлаб олди[10]. Шундан сўнг, ушбу гуруҳ Уайтхед аъзоларининг биринчи авлоди бўлиши учун келажаги порлоқ ёш олимларни аниқлади ва истиқболли ёш тадқиқотчиларнинг фаолиятини жадаллаштириш воситаси сифатида „Уайтхед илмий ходимлар дастури“ни (Wҳитеҳеад Феллоwс Програм) таъсис этди.

Профессор-ўқитувчилар таркиби

Уайтхед институтининг профессор-ўқитувчилар таркиби ҳозирги кунда 19 нафар аъзодан иборат бўлиб, уларнинг лабораториялари биологиянинг энг фундаментал муаммоларини ўрганишга ихтисослашган[11]. Бир вақтнинг ўзида Массачусец технология институти ўқитувчилари ҳам ҳисобланган ушбу аъзолар қуйидагилардир:

  • Давид Бартел
  • Иаин Чеэсеман
  • Оливиа Cоррадин
  • Гералд Р. Финк
  • Марй Геҳринг
  • Рудолф Жаэнисч
  • Анкур Жаин
  • Рутҳ Леҳманн
  • Пулин Ли
  • Ҳарвей Ф. Лодиш
  • Себастиан Лоуридо
  • Давид C. Паге
  • Петер W. Реддиэн
  • Роберт А. Wеинберг
  • Жонатҳан Wеиссман
  • Жинг-Ке Wенг
  • Юкико Ямашита
  • Ричард А. Ёунг

Илмий ходимлар дастури

Профессор-ўқитувчилар раҳбарлигидаги лабораториялардан ташқари, 1984-йилда ташкил этилган „Уайтхед илмий ходимлар дастури“ фалсафа доктори (ПҳД) ёки тиббиёт доктори (МД) илмий даражасини яқинда олган юқори малакали ёш мутахассисларга анъанавий докторантурадан кейинги тадқиқотчи сифатида катта илмий ходим лабораториясида ишлаш ўрнига[12], етакчи тадқиқотчи сифатида ўз шахсий лабораторияларига раҳбарлик қилиш имкониятини беради[13]. Дастур иштирокчиларига алоҳида лаборатория майдони ҳамда асбоб-ускуналар, лаборатория фаолияти, иш ҳақи ва асосий ходимлар таъминоти учун махсус маблағлар ажратилади. Шундан бери мамлакат бўйлаб ўндан ортиқ шунга ўхшаш дастурлар ташкил этилди, жумладан, Калифорния университети (Сан-Франсиско), Карнеги институти ҳамда Колд-Спринг-Харбор лабораториясидаги дастурлар шулар жумласидандир[14][15].

Уайтхед дастурининг собиқ иштирокчилари орасида Ҳарвард тиббиёт мактаби декани Георге Қ. Далей[16]; марҳум Массачусец технология институти профессори ва саратон касаллиги бўйича тадқиқотчи Ангелика Амон[17]; НАСА астронавти ва космик биолог Катҳлеэн Рубинс[18] ҳамда „Мерcк Ресеарч Лабораториэс“ тадқиқот лабораториясининг собиқ президенти[19], ҳозирда Стенфорд университети профессори Петер С. Ким каби таниқли олимлар бор. Дастурнинг ҳозирги аъзолари қаторига инсон микробиомини ўрганувчи Линдсей Баcкман, меъда ости бези саратони бўйича тадқиқот олиб борувчи Тобилоба Они ҳамда саратонни даволашда ўсмалардаги миэлоид ҳужайраларининг фаоллашувини ўрганаётган Кипп Wеископф кабилар киради[20].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „У.С. анд Cанадиан 2024 НCСЕ Партиcипатинг Институтионс Листед бй Фисcал Еар 2024 Эндоwмент Маркет Валуэ, Чанге ин Маркет Валуэ фром ФЙ23 то ФЙ24, анд ФЙ24 Эндоwмент Маркет Валуэс Пер Фулл-тиме Эқуивалент Студент“ (ХЛСХ). Натионал Ассоcиатион оф Cоллеге анд Университй Бусинесс Оффиcерс (НАCУБО) (2025-йил 12-феврал). 2025-йил 12-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 12-феврал.
  2. ↑ „Wҳитеҳеад Институте оф МИТ“ (эн). Леадершип. Қаралди: 2025-йил 29-июн.
  3. ↑ Телцч, Катҳлеэн. „Эдwин C. Wҳитеҳеад, 72, Диэс; Финанcед Биомедиcал Ресеарч“ (эн-УС). Тҳе Неw Ёрк Тимес (1992-йил 4-феврал). Қаралди: 2023-йил 31-январ.
  4. ↑ „Wҳитеҳеад Институте – Ҳисторй“. wи.мит.эду. Қаралди: 2019-йил 22-феврал.
  5. ↑ „Абоут Ус“. Wҳитеҳеад Институте фор Биомедиcал Ресеарч. Қаралди: 2018-йил 3-июл.
  6. ↑ „Wҳитеҳеад Институте – Ҳисторй – Пионеэринг Висион“. wи.мит.эду. Қаралди: 2019-йил 22-феврал.[сайт ишламайди]
  7. ↑ Ҳарвей Ф. Лодиш
  8. ↑ „Тҳе Деадлй Сиде оф Cанcер: Ҳоw Cанcер Спреадс wитҳ Роберт Wеинберг“. 2021-йил 15-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 24-январ.
  9. ↑ Финк, Гералд, Натионал Ресеарч Cоунcил (УС) Cоммиттеэ он Ресеарч Стандардс анд Праcтиcес то Превент тҳе Деструcтиве Апплиcатион оф „Биограпҳиcал Скетчес оф Cоммиттеэ Мемберс“ (эн). Натионал Аcадемиэс Пресс (УС) (2004).
  10. ↑ „Фоундерс“. 2020-йил 25-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 24-январ.
  11. ↑ „Wҳитеҳеад Институте оф МИТ“.
  12. ↑ „Гале - Продуcт Логин“. галеаппс.гале.cом. Қаралди: 2023-йил 1-феврал.
  13. ↑ „Wҳитеҳеад Институте оф МИТ“ (ЭН). Wҳитеҳеад Институте оф МИТ. Қаралди: 2023-йил 1-феврал.
  14. ↑ „Абоут тҳе Програм“ (эн). Сандлер Феллоwс Програм. Қаралди: 2023-йил 1-феврал.
  15. ↑ „Отҳер Програмс“ (эн). Сандлер Феллоwс Програм. Қаралди: 2023-йил 1-феврал.
  16. ↑ „Георге Қ. Далей“ (эн). ҳмс.ҳарвард.эду. Қаралди: 2023-йил 1-феврал.
  17. ↑ „Ангелика Амон, cелл биологист wҳо пионеэред ресеарч он чромосоме имбаланcе, диэс ат 53“ (эн). МИТ Неwс | Массачусетц Институте оф Течнологй (2020-йил 30-октябр). Қаралди: 2023-йил 1-феврал.
  18. ↑ Wҳитинг, Меланиэ „Катҳлеэн "Кате" Рубинс (ПҲ.Д.) НАСА Астронаут“. НАСА (2016-йил 21-феврал). Қаралди: 2023-йил 1-феврал.[сайт ишламайди]
  19. ↑ „CАП Профиле“ (см). CАП Профилес. Қаралди: 2023-йил 1-феврал.
  20. ↑ „Wҳитеҳеад Институте оф МИТ“ (ЭН). Wҳитеҳеад Институте оф МИТ. Қаралди: 2023-йил 1-феврал.