Украина Бесида театри (украинча: Театр Української Бесіди; 1916-йилгача:[1][2] украинча: Театр Руської Бесіди)[3]) – 1864-йилдан 1924-йилгача фаолият кўрсатган биринчи профессионал украин театри. Илк спектакли Лвовдаги Украина Миллий уйининг (Народний Дім) биносида бўлиб ўтган. Театр Лвовдаги „Руска Бесида“ жамияти субсидия ажратган ва вақти-вақти билан Галисия диэти томонидан қўллаб-қувватланган[4].

Ташкил этилиши

Украина Бесида театр компанияси, 1864

Руска Бесида („Рутения суҳбатлари“) – адабий, мусиқий ва рақс кечалари, консертлар, балолар ва нутқлар ташкил этилган жамият. Унинг вазифаларидан бири театр ташкил этиш бўлган. 1861-йилда Юлиян Григорович Лавривский газетада ёзган мақолада: „Агар биз тилимизнинг ривожланишини истасак… биз унинг жамоатчилик фойдасига кўпроқ жалб қилинишимиз керак ва… биз бу ерда энг яхши ёрдам Лвов театрни ташкил этиш бўлиши мумкин деб ўйлаймиз… театр бизга тарихимизни ўргатади, келажакни белгилайди ва бу буюк юртни севишга ёрдам беради, шеърият ва санъатимизга нисбатан ҳайрат уйғотади“[5].

1864-йил Украина Бесида театри январ ойида янги ташкил этилган театрга директор этиб аввал Житомирда театр директори вазифасида ишлаган Омелиан Василович Бачинский тайинлаган. 1864-йил 29-март куни Лвовдаги Украина миллий уйида (Народий дим) биринчи профессионал театр очилишида иштирок этган. Премерада Григорий Квитка-Основяненко романидан асосланган „Марусия“ драмаси қўйилган[6].

Ўсиши

Кост Левицкий шундай ёзган: „Ранк ва талабалар театрга қўшилиш учун шошилишди, ўзларини она драмаларини ривожлантиришга бағишладилар“.[5] Бу ерда катта ҳаяжон бўлган, чунки украинлар ўз тилини очиқчасига ташлаб қўйишганида, халқнинг руҳини тиклаш мумкинлигини тушунишган. Театр Коломия, Станиславов ва Чернивци шаҳарларига саёҳат қилиш учун Лвив ташқарида қўшинларни юборди. 1864-йил охирида компания Самбир ва Прземйśл орқали саёҳат қилган. Уларнинг репертуарлари янги асарлар ва таржималар билан бойиган. Театрнинг баъзи актёрлари Полша саҳнасида ҳам роллар ижро этганлар ва саҳна тажрибаларининг ушбу алмашинувдан кейин Галисия саҳнасида маҳаллий репертуарнинг санъат даражаси ошган[5].

Олтин даври

Директор Теофила Федоривна Романович учун театр яхши актёрлик тузилмаси ва репертуарнинг кўпайиши билан бошқарилади. „Галисия театрининг олтин даври“ деб номланган Иван Биберович ва Иван Мйколаиович Ҳрйневецкий учун йўл тайёрлади. Улар Павло Якович Барвинскийнинг украин тарихий драмаси, Михайло Старицкий драмасини ва Григорий Иванович Цеглинскийнинг буржоса драмасини; Николай Лисенко ва Семён Гулак-Артемовский операларини тақдим этадилар; ва Фриэдрич Счиллер, Эугèне Сcрибе, Ҳеинрич вон Клеист, Карло Голдони ва Жаcқуэс Оффенбач ҳамда Жоҳанн Страусс ИИ нинг Ғарбий Европа драмалари, шунингдек, оперетталарини қўшади.

Украина Бесида театри, 1908

Мероси

Театр украинлар учун миллий онг уйғонишининг бир қисми бўлган ва нафақат Галисия тарихида доимий ўринни эгаллаган, балки Марказий ва Шарқий Украинада замонавий украин театрининг ўсишига ҳам катта ҳисса қўшган[7].

Театр режиссёрлари

Режиссёрлар Йиллар
Омелян Василович Бачинский 1864 – 1867
Антон Матвиёвич Моленский 1869 – 1873
Марко Лукич Кропивницкий 1875
Теофила Федоровна Романович 1874 – 1880
Иван Миколаёвич Гриневеский 1881 – 1889
Іван Біберович [8] 1881-1889 (Гриневецкй билан); 1889 – 1892 (ўзи)
Михило Игнатович Губчак 1901 – 1904
Микола Садовский [9] (1905–6)
Ёсип Дмитрович Стадник [10] 1906 – 1913
Роман Сиреский ва Степан Чарнеский [11] (1913–14)

Таниқли битирувчилари

  • Амвросий Бучма (1891–1957), украйинлик актёр ва режиссёр
  • Иван Франко (1856-1916), украин шоири, ёзувчи, ижтимоий ва адабий танқидчи, журналист, таржимон
  • Марко Кропйвнйцкий (1840–1910), украин ёзувчи, драматург, композитор, театр актёр ва режиссёр
  • Лес Курбас (1887-1937), кўпчилик томонидан ХХ асрнинг энг муҳим украин театр режиссёри деб ҳисобланган
  • Ирена Туркевич-Мартинес (1899–1983), Лвов Опера ва балет театрида примадонна
  • Микола Вороний, (1871–1938), украин ёзувчи, шоир, актёр, режиссёр ва сиёсий фаол
  • Александр Загаров, (1877–1941), рус ва украин, совет актёр ва театр режиссори, ўзининг санъат номи билан машҳур Загаров (Загаров)

Адабиётлар

  • Чарнеский С. Нарис історії українского театру в Галичині. Лвів, 1934.
  • Лужницкий Г. З історії українского театру. – Київ, ч. 2 – 4 і 2. Філаделфія 1953. – С. 54.
  • Лужницкий Г. Зах.-євр. репертуар в українскому театрі.
  • Лвівский театр товариства „Українска Бесіда“. 1915—1924 / О. О. Бонковска; Наук. т-во ім. Шевченка в Америці, НАН України. Ін-т народознав., Ін-т мистествознав., фолклористики та этнології ім. М. Т. Рилского. – Л. : Літопис, 2003. – 340 c. – (Мистес. театру). – Бібліогр.: с. 310—325.
  • Алманах „Гомону України“ на 1959. – Торонто, 1958.
  • Проскуряков В., Ямаш Ю. Архітектура українских театрів. Простір і дія. – Друге видання, виправлене і доповнене. – Лвів: Видавництво Лвівскої політехніки; Видавництво „Срібне слово“, 2004. – 584 с.

Манбалар

Ҳаволалар