Ukraina va NATO
Украина ва НАТО ўртасидаги муносабатлар 1992-йилда, Украина мустақилликка эришгач, Шимолий Атлантика Ҳамкорлик Кенгашига қўшилгандан сўнг бошланган. Бир неча йил ўтгач, 1994-йил феврал ойида Украина „Тинчлик йўлида шериклик“ ташаббуси доирасида НАТО билан, 2002-йилда эса НАТОнинг индивидуал шериклик режасини иккала тамондан ишлаб чиқилган ҳолатда тузилди.
|
| |
Украина |
НАТО |
2005-йилда, тўқ сариқ инқилобдан ва президент Виктор Юшченко ҳокимиятга келганидан сўнг, НАТО билан ҳамкорлик Украинанинг Шимолий Атлантика Шартномаси Ташкилотига кириши йўлидаги биринчи қадам бўлиши керак бўлган „Тезлаштирилган диалог“ форматига эга бўлди. 2008-йил бошида алянс Украина президенти Виктор Юшченко, Бош вазир Юлия Тимошенко ва парламент спикери Арсений Яценюкдан Украинани „НАТОга аъзолик бўйича ҳаракатлар режаси“га қўшилиш илтимоси билан мурожаат қилди, лекин НАТО га аъзо Франсия ва германия позиция орқали ушбу таклиф рад этилди. Шу билан бирга, НАТОга аъзо мамлакатларнинг давлат ва ҳукумат раҳбарлари Бухарестда Грузия ва Украина ушбу ташкилотга аъзо бўлиш учун қўйилган талабларга жавоб берса[1] НАТОга аъзо бўлишларини таъкидладилар[2].
2010-йилда Украина президенти Виктор Янукович ҳокимиятга келиши билан Украина ташқи сиёсатининг устувор йўналиши да о;згаришлар кузатила бошланди.
Евромайдон ва 2014-йил февралида ҳокимият алмашгандан сўнг, Украина НАТОга қўшилиш йўлини тиклади. 2014-йил декабр ойида Украина Олий Радаси президент Пётр Порошенко томонидан тақдим этилган қонун лойиҳасини қабул қилди, унда Украинанинг қўшилмаслик мақомини[3] „давлат хавфсизлигини ташқи тажовуз ва босимдан таъминлаш контекстида самарасиз“ деб бекор қилди[4] ва 2017-йил июн ойида у қонунчиликка ўзгартиришлар киритди: НАТОга аъзолик Украина ташқи сиёсатининг устувор йўналишларидан бири деб эълон қилинди[5]. 2019-йилда конституциявий ўзгартиришлар кучга кирди, бу Украинанинг Европа Иттифоқи ва НАТОга тўлиқ аъзолигини олишнинг стратегик йўналишини конституциявий норма даражасида белгилаб берди[6][7].
2020-йил 12-июн куни Шимолий Атлантика кенгаши Украинага Кенгайтирилган Имкониятлар Ҳамкори (ЭОП) мақомини берди[8]. 2021-йил июн ойида бўлиб ўтган Брюссел саммитида НАТО етакчилари 2008-йилги Бухарест саммитида Украинага НАТОга аъзолик бўйича ҳаракатлар режаси берилиши ва Украина ташқи сиёсатини белгилаш ҳуқуқига эга эканлиги ҳақидаги қарорини имзолади[9][10].
Украина, Австралия, Грузия, Иордания, Финландия ва Швеция билан бир қаторда НАТОнинг кенгайтирилган имкониятлар бўйича олтита ҳамкорларидан бири саналади.
2022-йил 30-сентабрда Украина президенти Владимир Зеленский Украинанинг босиб олинган ҳудудлари Россия томонидан аннексия қилиниши фонида Украинанинг тезлаштирилган асосда НАТОга аъзо бўлиш тўғрисидаги шартномага имзо қўйди[11].
Россиянинг Украинанинг НАТОга потенсиал аъзолигига муносабати
Россия ҳар доим НАТОнинг шарққа кенгайишига[12][13], жумладан, Украинанинг НАТОга киришига[14] кескин қарши бўлган. 2008-йилда Бухарестда бўлиб ўтган НАТО саммитидан сўнг, Россия Федерацияси Бош штаб бошлиғи, генерал Юрий Балуевский агар Грузия ва Украина НАТОга қўшилса, Россия ўзини таъминлаш учун „ҳарбий ва бошқа чоралар“ кўришга мажбур бўлишини айтди[15]. НАТО Россиянинг бу талабини рад этади. 2014-йил ноябр ойида НАТО Бош котиби Енс Столтенберг Украинанинг НАТОга қўшилиши тақиқланиши „Украина суверенитетини ҳурмат қилишнинг асосий ғоясини бузади“ деб таъкидлади[16][17].
2021-йил 1-декабрда Енс Столтенберг ҳатто Россиянинг таъсир доирасига эга бўлиши мумкинлиги ҳақидаги ғояни ҳам қабул қилиб бўлмайдиган деб атади, чунки унинг қўшнилари суверен давлатлардир[18]: „Алянс бир кун келиб Украина НАТОга аъзо бўлади, деган қарорга келди. Бу қачон содир бўлишини НАТОга аъзо 30 давлат ва Украина ҳал қилади. Россия бу масалада вето ҳуқуқига эга эмас, унинг фикри инобатга олинмайди. У таъсир доиралари тамойилини тиклашга ва бу орқали қўшни давлатларга таъсир ўтказишга ҳақли эмас“[19]. Россия президенти Владимир Путин Россия Ғарб давлатлари билан мулоқотда НАТОнинг шарққа кенгайиш ва Россия чегаралари яқинида қурол жойлаштиришдан бош тортиши бўйича келишувларга эришишга ҳаракат қилишини айтди. „Бизнинг дипломатиямиз олдида асосий вазифа турибди — кучли, ишончли ва узоқ муддатли хавфсизлик кафолатларини таъминлашга эришиш. Америка Қўшма Штатлар ва унинг иттифоқчилари билан мулоқотда биз НАТОнинг Шарққа ҳар қандай кейинги юришларини ва Россия ҳудуди яқинида бизга таҳдид солувчи қурол тизимларини жойлаштиришни истисно қилувчи аниқ келишувларни ишлаб чиқишни талаб қиламиз“[20].
Украинанинг НАТОга қўшилмаслик кафолатларини талаб қилиш
2021-йил 7-декабр куни Россия ва АҚШ президентлари Владимир Путин ва Жо Байден видеоалоқа орқали музокара ўтказдилар. Музокаралар давомида Путин, НАТОни „Украина ҳудудини ривожлантириш ва Россия чегараси яқинида ҳарбий салоҳиятни оширишга қаратилган хавфли уринишларда“ айблади — бу борада унинг сўзларига кўра, „Россия ишончли, қонуний кафолатлар олишдан жиддий манфаатдор. Бу НАТОнинг шарққа кенгайишини ва Россияга қўшни давлатларда зарба берувчи ҳужум қуролларини жойлаштиришни истисно қилади“[21]. АҚШ миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчиси Жейк Салливан матбуот учун брифингда НАТОни Шарққа кўчириш мавзуси муҳокама қилинганми деган саволга жавоб берар экан, Байден „бундай мажбуриятлар ёки ён босмаган“ деб жавоб берди: „У давлатлар ўз фикрини қўллаб-қувватлайди“[22].
9-декабр куни Жо Байден Владимир Зеленский билан телефон орқали суҳбатда „АҚШнинг Украина суверенитети ва ҳудудий яхлитлигига содиқлигини яна бир бор тасдиқлади“, Россиянинг ҳаракатларини тажовузкор деб атади ва унга ҳарбий аралашув бўлса, иқтисодий чоралар кўриш билан таҳдид қилди. Байден АҚШ Украина билан зиддиятли вазиятда ҳарбий куч ишлатишни кўриб чиқмаслигини аниқ таъкидлади. 9-декабр куни АҚШ Давлат департаментидаги юқори мартабали амалдорлар Украина раҳбариятини Украина яқин 10 йил ичида НАТО аъзолигига ишонмаслиги мумкинлиги ҳақида хабардор қилгани ҳақида хабар берди[23].
Декабр ойи ўрталарида Россия раҳбарияти АҚШ ва НАТОга "АҚШ ва НАТОнинг давом этаётган уринишлари нуқтаи назаридан хавфсизлик кафолатлари тўғрисидаги шартнома лойиҳасини, шунингдек Россия, НАТО мамлакатлари хавфсизлигини таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисидаги битимни топширди.
- НАТОнинг шарққа ҳар қандай кейинги юришини ва Россиянинг ғарбий чегараларида таҳдид солувчи қурол тизимларини жойлаштиришни истисно қиладиган узоқ муддатли ҳуқуқий кафолатларни ишлаб чиқиш;
- 2008-йилда Бухарестда бўлиб ўтган НАТО саммитида Украина ва Грузиянинг НАТОга аъзо бўлиши ҳақидаги қарорларини рад этиш[24].
АҚШ билан тузилган шартнома лойиҳасида Россия, хусусан, Америка Қўшма Штатлар НАТОнинг шарқ томон кенгайишини истисно қилиш ва илгари СССР таркибига кирган давлатларни НАТОга қабул қилишдан бош тортиш мажбуриятини ўз зиммасига олишини таклиф қилди. Россия НАТО блокига НАТОнинг янада кенгайишини, шу жумладан Украинанинг қўшилишини истисно қилишни таклиф қилди, шунингдек, бошқа давлатлар Украина ҳудудида, шунингдек, Шарқий Европа, Кавказ орти ва Марказий Осиё бошқа давлатларда ҳар қандай ҳарбий ҳаракатларни ўтказишдан бош тортишни таклиф қилди[25].
Диэ Wелт нашрининг 22-декабрдаги хабарига кўра, НАТО Украина чегаралари яқинида Россия қўшинлари тўпланиши ҳақидаги хабарларга жавобан НАТОнинг 40 000 кишилик жавоб кучлари (НРФ) тайёргарлигини оширган.
Россия таклифлари 2022-йил январ ойида муҳокама қилинди[26][27][28]. Россиянинг асосий талабларидан ҳеч бири қабул қилинмади. НАТО Бош котиби Енс Столтенберг, НАТО Украинанинг аъзолиги масаласида Россия билан муросага бормаслигини ва Украинанинг НАТОга аъзо бўлиш масаласини Киев ва НАТО иттифоқчилари ҳал қилишини айтди[29]. Россия томони бунга жавобан агар Россия ўз хавфсизлигига таҳдидларни сиёсий чоралар билан бартараф эта олмаса, ҳарбий чоралар қўллашини маълум қилди[30][31].
НАТОнинг Шарқий Европадаги ҳарбий иштирокини ошириш. Қурол ва ҳарбий техникани етказиб бериш
24-январ куни НАТО сайтида эълон қилинган маълумотларда Россия кучларининг Украина яқинида тўпланиши муносабати билан НАТО Шарқий Европадаги ҳарбий иштирокини кенгайтиришга қарор қилган. Бир қанча НАТО давлатлари ўз қуролли кучларини шай ҳолатга келтирганликларини эълон қилишди ва Шарқий Европага қўшимча кучлар жўнатишди[32][33].
Пентагон матбуот котиби Жон Кирби шу куни АҚШ Мудофаа вазири Ллойд Остин 8,5 минг кишининг тайёрлик даражасини оширганини айтди. Тайёрлик даражасининг ўзгариши, Кирбининг сўзларига кўра, Қўшма Штатларга „Европада қўшимча жанговар, логистика, тиббий, авиация гуруҳлари, кузатув ва разведкаларни тезда жойлаштириш“ имконини беради[34].
Кейинроқ Тҳе Неw Ёрк Тимес газетаси АҚШ президенти Жо Байден Болтиқбўйи мамлакатлари ва Шарқий Европага қўшимча қўшинлар юбориш имкониятини кўриб чиқаётгани ҳақида хабар берди. Америка Қўшма Штатлардан Украинага „фавқулодда ҳарбий ёрдам“, хусусан, мустаҳкамланган қутилар ва бункерларга қарши курашиш учун мўлжалланган бир марталик СМАW-Д граната отиш мосламалари ва Жавелин танкга қарши ракеталари юборилди. 28-январ куни РБК-Украина Украина мудофаа вазирлигидаги манбасига таяниб, Қўшма Штатлар Украинага 200 миллион доллар миқдорида қўшимча ҳарбий ёрдам беришини, бунинг учун ташиш учун 45 га яқин парвоз зарурлигини хабар қилди.
29-январ куни Буюк Британия бош вазири Борис Жонсон Эстония ва НАТОнинг шарқий қанотидаги бошқа мамлакатларга қўшимча қўшин ва ҳарбий техника жўнатишга тайёрлигини маълум қилди. Аввалроқ Буюк Британия Украинага 2000 га яқин маҳсулот етказиб берган бир марталик портатив НЛАW танкга қарши тизимлари ва бу қуроллардан фойдаланишни ўргатиш учун у ерга ҳарбий инструкторларни юборди[35][36]. 8-феврал куни Буюк Британия Жануби-Шарқий Европани ҳимоя қилиш учун Тайфун қирувчи самолётлари ва кемаларини юбориш имкониятларини ўрганаётганини маълум қилди[37].
НАТОнинг бошқа давлатлари ҳам Украинага қурол етказиб беришини эълон қилди. Эстония илгари АҚШдан олинган Жавелин тизимларини Киевга, Латвия ва Литвага портатив Стингер ҳаво мудофаа тизимларини ўтказиш ниятида эканлиги ҳақида ханар берди. Чехия Украинага 152 мм калибрли 4000 дан ортиқ артиллерия снарядларини юборди[38].
Умуман олганда, Германия биринчи навбатда Эстонияга Украинага ГДР армиясида хизмат қилган. 20-январ куни Германия ташқи ишлар вазири Анналена Бурбок АҚСҲ Давлат котиби Энтони Блинкен билан учрашувдан сўнг шундай таъкидлади: „Германия анъанавий равишда можароли ҳудудларга қурол сотиш масаласида паст даражадаги позицияни эгаллайди“. Украина ҳукумати Берлиннинг бу позициясидан бир неча бор ҳафсаласи пир бўлган[39][40].
Германия мудофаа вазири Кристина Ламбречтнинг сўзларига кўра, Литвада „НАТО жанговар гуруҳи“ таркибида қўшимча ҳарбий контингентни жойлаштириш имкониятини муҳокама қилди[41].
30-январ куни ББCга берган интервюсида НАТО бош котиби Енс Столтенберг Киев ва Москва ўртасида ҳарбий можаро юзага келган тақдирда алянс Украинага қўшин юборишни режалаштирмаётганини таъкидлади. НАТО Украинага қурол етказиб бериш ва Россия Федерациясига қарши санксиялар чораларини ишлаб чиқишга қаратилади[42].
2-феврал куни Пентагон матбуот котиби Жон Кирби Руминия, Полша ва Германияга қўшимча кучлар юборилишини маълум қилди. 4-феврал куни Полша миллий мудофаа вазири Мариуш Блашчак Полша АҚШ армиясининг 82-ҳаво-десант дивизиясидан бригада жанговар гуруҳининг асосий кучларини қабул қилишга тайёрланаётганини айтди. АҚШ армиясини кучайтириш доирасида Полшага 1700 аскар юборилади.
Германиянинг ДПА агентлигининг 11-феврал куни хабар беришича, НАТО Полша, Эстония, Латвия ва Литвада жойлашган жанговар гуруҳлардан ташқари Европанинг 30 та давлатида, биринчи навбатда Болгария, Словакия, Руминияда кўп миллатли ҳарбий контингентлар сонини кенгайтиришга қарор қилди[43].
2022-йил 24-март куни Брюсселда Украинага Россия билан қарама-қаршиликда ёрдам беришга бағишланган НАТО саммити бўлиб ўтди. Владимир Зеленский НАТО саммити иштирокчиларига видеоалоқа орқали мурожаат қилиб, ўз мамлакатига қурол-яроғ билан — умумий танклар сонининг 1 фоизи (яъни 200 та машина), мавжуд самолётларнинг 1 фоизи (тахминан 500), бир неча марта учирилиши билан ёрдам беришга чақирди. НАТОдан Украина узра парвозлар тақиқланган ҳудуд яратишни сўради. Зеленскийга, Украинага халқаро тинчликпарвар кучларни юборишни таклиф қилган Полша бош вазири ўринбосари Ярослав Качинскийга жавобни НАТО бош котиби Енс Столтенбергнинг саммит олдидан ва унинг бошида айтган баёнотлари деб ҳисоблаш мумкин. У алянснинг ҳар қандай қўшинлари Украина ҳудудига киришини аниқ рад этди. „НАТО Украинага ёрдам беради, аммо можаро тарафи эмас. НАТО Украинага қўшин юбормайди“, — дея таъкидлади Столтенберг[44].
Саммитдан уч кун олдин Wалл Стреэт Жоурнал АҚШ аллақачон Украинага Совет Иттифоқида ишлаб чиқарилган Оса ҳаво мудофаа тизимларини етказиб беришни бошлагани ҳақида хабар берди.
Украинанинг Брюсселдаги доимий ваколатхонаси раҳбарлари
| # | Исм | Туғилган кун | Таълим | Ваколатларнинг бошланиши | Ваколатларнинг тугаши |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Владимир Василенко | 1937-йил 1-январ | Т. Г. Шевченко номидаги Ленин давлат университетининг Киэв ордени (1959) Халқаро ҳуқуқ факултети | 1992-йил | 1997-йил |
| 2. | Борис Тарасюк | 1949-йил 1-январ | Т. Г. Шевченко номидаги Ленин давлат университетининг Киэв ордени (1975) Халқаро ҳуқуқ факултети | 1997-йил | 1998-йил |
| 3. | Константин Гришченко | 1953-йил 28-октябр | МГИМО (1975) Халқаро ҳуқуқ факултети | 1998-йил | 2000-йил |
| тўртта. | Владимир Хандогий | 1953-йил 21-феврал | Т. Г. Шевченко номидаги Ленин давлат университетининг Киэв ордени (1975) Халқаро ҳуқуқ факултети | 2000-йил | 2005-йил |
| 5. | Константин Морозов | 1944-йил 3-июн | К. Э. Ворошилов номидаги CCCП Қуролли Кучлари Бош штабининг Ҳарбий академияси (1986) генерал- полковник (1991) | 2005-йил | 2007-йил |
| 6. | Игор Сагач | 1956-йил 19-май | Т. Г. Шевченко номидаги Ленин давлат университетининг Киэв ордени (1978) Халқаро ҳуқуқ факултети | 2007-йил | 2010-йил |
| 7. | Игор Долгов | 1957-йил 6-июн | Т. Г. Шевченко номидаги Ленин давлат университетининг Киэв ордени (1980) филология факултети. | 2010 йил | 2015-йил |
| саккиз. | Эгор Божок | 1980-йил 6-сентябр | Тарас Шевченко номидаги Киэв миллий университети (2002) Халқаро муносабатлар факултети | 2015-йил | 2017-йил |
| 9. | Вадим Пристайко | 1970-йил 20-феврал | Киэв политехника институти (1994) Ахборот технологиялари факултети |
2017-йил | 2019-йил |
| 10 | Георгий Толкачев | 2019-йил | 2021-йил | ||
| 11 | Наталя Галибаренко | 1978-йил 12-май | Тарас Шевченко номидаги Киэв Миллий университети (2000) Халқаро муносабатлар факултети | 2021-йил |
Социологик сўровлар

Ғарбий Украиналиклар НАТОга мамлакатнинг қолган аҳолисига қараганда анча ижобий муносабатда бўлган . Шарқий Украина аҳолиси, Украинанинг қолган қисмига қараганда НАТОга нисбатан анча салбий муносабатда эди.
2008-йил октябр ойида ўтказилган Галлуп сўрови бўйича украиналикларнинг 43% НАТОни „таҳдид“ билан деб билади. Фақат 15% НАТОни „ҳимоя“ деб қараган.
2009-йил ноябр ойида „Украина Прожеcт Сйстем“ компанияси томонидан ўтказилган сўровда сўралган украиналикларнинг 40,1% Коллектив Хавфсизлик Шартномаси Ташкилотини (ОДКБ) Украина учун энг яхши мудофаа ташкилоти деб атади ва респондентларнинг 33,9% Украинанинг КХШТга тўлиқ аъзо бўлишини қўллаб-қувватлади; сўровда қатнашганларнинг 36% дан ортиғи Украина нейтрал бўлиб қолиши кераклигини айтди ва фақат 12,5% Украинанинг НАТОга киришини қўллаб-қувватлади.
2009-йилда Галлуп сўрови шуни кўрсатдики, катталар украиналикларининг 40% НАТОни „таҳдид“ деб билади, 17% эса „ҳимоя“ деб қараган.
2011-йил март ойида Разумков маркази сўровига кўра, Украинада ўртача 20,6% респондент НАТОни таҳдид деб ҳисоблаган; Қримда бу кўрсаткич 51% эди.
2013-йилда Галлуп сўрови шуни кўрсатдики, сўралганларнинг 29% НАТОни „таҳдид“ ва 17% „ҳимоя“ деб қараган; 44% НАТО ҳақида иккала вариандга ҳам тўхталмаган.
2014-йилда Россиянинг ҳарбий аралашуви , Қримнинг Россия Федерациясига қўшилиши ва Украина шарқида қуролли можаро бошланганидан сўнг, кўплаб украиналиклар НАТОга муносабатини ўзгартирди.
2015-йилнинг 29-август куни Украина президенти Пётр Порошенко номига НАТОга аъзо бўлиш бўйича референдум ўтказиш талаби билан электрон петисия топширилди ва у кўриб чиқиш учун зарур бўлган 25 минг овозни олди. Президентнинг жавобида айтилишича, „Украина ташқи сиёсатининг асосий устувор йўналишларидан бири бу ташкилотга аъзо бўлиш учун зарур бўлган мезонларга эришиш учун НАТО билан ҳамкорликни чуқурлаштиришдан иборат. Ушбу муҳим масала бўйича якуний қарор Украина халқи томонидан референдумда тасдиқланади“[45]. 2017-йилнинг февралида Порошенко шундай референдум ўтказиш нияти борлигини маълум қилди[46].
2022-йил январ ойида Украина келажак институти Неw Имаге Маркетинг Гроуп социологик компанияси билан биргаликда ўтказган социологик сўров натижаларига кўра, украиналикларнинг 64%и Украинанинг НАТОга киришини қўллаб-қувватласа, 17%и қўллаб-қувватламайди, 13%и эса аниқ фикр билдирмайди. Украинанинг ғарбий қисмида, Киев шаҳрида ва Украина жанубида НАТОга қўшилиш тарафдорлари энг кўп — 73%, 71% ва 59% кўрсатгичларни ташкил этди. Энг ками, бу ғоя Украина шарқида қўллаб-қувватланди — 47%[47].
2022-йил октабр ойида Рейтинг социологик гуруҳи томонидан ўтказилган социологик тадқиқотга кўра, Украинанинг Шимолий Атлантика алянсига киришини қўллаб-қувватлаш даражаси кузатувлар тарихидаги энг юқори даражага етди, чунки украиналикларнинг 83%и НАТОга қўшилиш тарафдори, 4 фоизи. қўллаб-қувватламайди ва 13% бу масала бўйича аниқ фикрга эга эмас[48].
Манбалар
- ↑ „Заявление по итогам встречи в верхах в Бухаресте, 3 апреля 2008 г.“. 2021-йил 16-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 12-октябр.
- ↑ „Украина и Грузия в конечном счёте присоединятся к союзу“. 2017-йил 14-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 12-октябр.
- ↑ „Рада отменила внеблоковый статус Украины“. 2020-йил 4-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 11-март.
- ↑ „Порошенко внес в Раду законопроект об отказе от внеблокового статуса“ (ру). РБК. 2022-йил 30-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 30-январ.
- ↑ „Рада провозгласила вступление в НАТО внешнеполитическим приоритетом Украины“. 2021-йил 19-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 8-июн.
- ↑ „Рада поддержала в первом чтении изменения в конституцию о курсе Украины на ЕС и НАТО // Известия, 22.11.2018“. 2019-йил 2-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 8-январ.
- ↑ „Закон об интеграции Украины в Евросоюз и НАТО вступил в силу“. ЗН.уа. 2019-йил 1-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 1-март.
- ↑ „НАТО предоставило Украине статус партнёра с расширенными возможностями (Энҳанcед Оппортунитиэс Партнер, ЭОП).“. 2021-йил 23-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 13-июн.
- ↑ „НАТО — Неwс: Брусселс Суммит Cоммуниқуé иссуэд бй тҳе Ҳеадс оф Стате анд Говернмент партиcипатинг ин тҳе меэтинг оф тҳе Нортҳ Атлантиc Cоунcил ин Брусселс 14 Жуне 2021, 14-Жун.-2021“. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 14-июн.
- ↑ „Эуропеан Трутҳ“. НАТО Сеcретарй Генерал: Ит ис нот уп то Руссиа то деcиде wҳетҳер Украине wилл бе а мембер оф тҳе Аллианcе. 2022-йил 2-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 14-июн.
- ↑ „Зеленский: Украина подает заявку на вступление в НАТО“ (ру). Медуза. Қаралди: 2022-йил 30-сентябр.
- ↑ „Буш баcкс Украине он Нато бид“. ББC Неwс (2008-йил 1-апрел). 2022-йил 16-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 4-апрел.
- ↑ „Украине Сайс 'Но' то НАТО“. Пеw Ресеарч Cентер (2010-йил 29-март). 2012-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
- ↑ „Руссиа ин Украине миссиле тҳреат“. ББC Неwс (2008-йил 12-феврал). 2014-йил 10-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
- ↑ „Российская армия угрожает военным вмешательством, если Грузия и Украина присоединяются к НАТО“. 2021-йил 14-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-март.
- ↑ „Украине cрисис: Руссиа демандс гуарантеэс фром Нато“. ББC Неwс (2014-йил 18-ноябр). 2022-йил 16-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
- ↑ „Столтенберг дисмиссес Кремлин'с реқуэст фор гуарантеэс овер Украине мембершип оф НАТО“. Тҳе Балтиc Тимес (2014-йил 20-ноябр). 2016-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
- ↑ „Генсек НАТО считает неприемлемой мысль о наличии у России сферы влияния“ (ру). «Коммерсантъ» (2021-йил 1-декабр). 2021-йил 1-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 1-декабр.
- ↑ „Юридически необязывающие предупреждения. Сергей Лавров предъявил США и их союзникам ультиматум России // Коммерсантъ, 02.12.2021“. 2021-йил 6-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-март.
- ↑ „Путин предложил начать переговоры по нерасширению НАТО на восток // Ведомости, 01.12.2021“. 2021-йил 3-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-март.
- ↑ „Кремль прокомментировал переговоры Путина и Байдена // Коммерсантъ, 07.12.21“. 2022-йил 27-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 22-декабр.
- ↑ „Между Киевом и наковальней. Владимир Путин и Джо Байден обсудили Украину без Украины // Коммерсантъ, 08.12.21“. 2022-йил 14-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 22-декабр.
- ↑ „Альянс на скаку остановят. Что происходит в отношениях Москвы и Запада после видеосаммита президентов России и США // Коммерсантъ, 10.12.21“. 2021-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 22-декабр.
- ↑ „Помощник Блинкена получила предложения России о гарантиях безопасности. Чем завершилось украино-российское турне помощника госсекретаря США Карен Донфрид // РБК, 15.12.21“. 2021-йил 17-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 22-декабр.
- ↑ „МИД раскрыл требования России к США по гарантиям безопасности // РБК, 17.12.2021“. 2022-йил 24-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 22-декабр.
- ↑ „Грубо выражаясь, к НАТО говоря. Россия и США не договорились ни о чём конкретно, но хоть не разругались совсем // Коммерсантъ, 11.01.2022“. 2022-йил 21-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-март.
- ↑ „Что и требовалось торговать. Россия добилась от США и НАТО важных уступок, но не по ключевым вопросам // Коммерсантъ, 13.01.2022“. 2022-йил 21-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-март.
- ↑ „Москва не сразу строила. НАТО оставили ещё пару шансов на исправление // Коммерсантъ, 14.01.2022“. 2022-йил 21-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-март.
- ↑ „Столтенберґ: НАТО не піде на компроміси з Росією щодо членства України | Новини — актуалні повідомлення про події в світі | ДW | 10.01.2022“. 2022-йил 4-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 10-январ.
- ↑ „Переговоры Россия — НАТО 12 января 2022 — все подробности саммита онлайн / НВ (нв.уа)“. 2022-йил 12-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
- ↑ „Россия примет меры, если не получит ответа по гарантиям, заявил Лукашевич — РИА Новости, 13.01.2022 (риа.ру)“. 2022-йил 16-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-январ.
- ↑ „НАТО на фоне наращивания РФ военной группировки возле Украины приводит войска в боеготовность“ (ру). Интерфакс-Украина. 2022-йил 2-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-феврал.
- ↑ „Столтенберг заявил о возможной отправке боевых групп НАТО в Причерноморье“ (ру). РБК. 2022-йил 11-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-феврал.
- ↑ „США привели 8,5 тыс. военных в состояние повышенной готовности к переброске в Европу“ (ру). www.коммерсант.ру (2022-йил 25-январ). 2022-йил 21-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-феврал.
- ↑ „Санкционное Королевство Великобритании и Северной Ирландии“ (ру). www.коммерсант.ру (2022-йил 31-январ). 2022-йил 25-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-феврал.
- ↑ „Тҳе Миррор: Британия отправила на Украину более 100 спецназовцев“ (ру). www.коммерсант.ру (2022-йил 6-феврал). 2022-йил 23-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-феврал.
- ↑ „Джонсон рассматривает отправку истребителей и кораблей в Юго-Восточную Европу“ (ру). www.коммерсант.ру (2022-йил 8-феврал). 2022-йил 26-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-феврал.
- ↑ „Премьер Чехии заявил, что власти не планируют передачу военного материала Украине“. ТАСС. 2022-йил 15-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-феврал.
- ↑ „Украину взяли на вооружение“ (ру). www.коммерсант.ру (2022-йил 20-январ). 2022-йил 18-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-феврал.
- ↑ „Германию склоняют к европейскому единству“ (ру). www.коммерсант.ру (2022-йил 31-январ). 2022-йил 19-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-феврал.
- ↑ „Минобороны ФРГ допустило возможность увеличения военных в Литве“ (ру). www.коммерсант.ру (2022-йил 6-феврал). 2022-йил 24-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-феврал.
- ↑ „Столтенберг заявил, что НАТО не знает истинные намерения РФ в отношении Украины“. ТАСС. 2022-йил 7-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-феврал.
- ↑ „ДПА узнало о решении НАТО разместить боевые группы в Восточной Европе“ (ру). РБК. 2022-йил 11-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-феврал.
- ↑ „Три саммита в Брюсселе положили начало новому мировому порядку // НГ, 24.03.2022“. 2022-йил 29-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 28-март.
- ↑ „Элеcтрониc петитионс то тҳе пресидент оф Украине. 'Жоининг НАТО референдум' (реплиэд). Пресидент'с реплй“ (2015-йил 29-август).[сайт ишламайди]
- ↑ „Украине'с Порошенко планс референдум он НАТО мембершип: Герман медиа“. Реутерс (2017-йил 1-феврал). 2022-йил 17-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 10-январ.„Украине'с Петро Порошенко 'wилл ҳолд референдум' он Нато мембершип“. Телеграпҳ (2017-йил 2-феврал). 2022-йил 11-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 10-январ.
- ↑ „Чи готові українці до великої війни: результати соціологічного дослідження | Українский інститут майбутного“ (ук). 2022-йил 25-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-январ.
- ↑ Соціологи зафіксували найвищу в історії України підтримку вступу до НАТО
Адабиётлар
- Тодоров И. И. Украина Европа ва Эвро-Атлантика ерларига йўлда : Монография / Игор Ярославович Тодоров. — Донецк: ДонНУ, 2006. — 268 п.
- Пивничноатлантичнй алянси: Украинанинг тарихи, функциялари, тузилиши, лойиҳалари: Тўғридан-тўғри „Давлат бошқаруви“ учун энг юқори бошланғич гаров ва аудиторлик магистратураси талабалари учун кириш қўлланма / Кол. аут.; заг учун. эд. проф. Д. И. Дзвинчук. — Ивано-Франкивск: Мисто НВ, 2012. — 604 п.
- Романенко Э. А. Украина Қуролли Кучларини НАТО стандартларига мувофиқ ислоҳ қилиш // Жамоат тартиби, № 3 (4) / 2016 йил
- Уильям Бёрнс. Невидимая сила. Как работает американская дипломатия. М.: Альпина Паблишер, 2020. ИСБН 978-5-9614-2828-5.
Ҳаволалар
- „НАТО Украиниан лангуаге модуле“ (ук). нато.инт. Қаралди: 2015-йил 28-сентябр.
- „Місія України при НАТО“ (ук). нато.мфа.гов.уа. 2015-йил 1-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 28-сентябр.