Ziyosfera

Ukraina ayollari: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Ukraina ayollari
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Ukraina ayollari]]
'''[[Ukraina|Ukrainada]] ayollar''' [[Ukraina iqtisodiyoti|iqtisodiy]], siyosiy, madaniy va ijtimoiy sohalarda, shuningdek, oilada erkaklar bilan teng konstitutsiyaviy huquqlarga ega.
 
Ukraina aholisining 45 foizga yaqini (45 million<ref>{{veb manbasi|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18018002|sarlavha=Ukraine country profile - Overview|ish=BBC News|kirish sanasi=23-mart 2015-yil}}</ref>) zoʻravonlikdan (jismoniy, jinsiy yoki ruhiy) aziyat chekayotganini ayollar tashkil qiladi.<ref name="KPWRU14213">[http://www.kyivpost.com/content/kyiv/kyivans-join-global-rally-to-end-violence-against-women-320424.html Kyivans join global rally to end violence against women], ''[[Kyiv Post]]'' (14 February 2013)</ref>
 
== Ukrainada feminizm tarixi ==
Ukrainaning soʻnggi ikki asrdagi tarixi [[Rossiya imperiyasi]] va keyinchalik [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] bilan chambarchas bogʻliq. Ukraina 1991-yilda mustaqillikka erishdi va hozirda 40 milliondan ortiq aholisi boʻlgan davlat boʻlib, ularning aksariyati xristian pravoslavlari va aholisining 70 foizi shaharliklardir.<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Europe :: Ukraine — The World Factbook - Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/|kirish sanasi=2020-12-15|ish=www.cia.gov|qaralgan sana=2022-08-18|arxivsana=2021-02-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210214235424/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/}}</ref>
 
[[Yevropa|Yevropadagi]] eng yirik feministik tashkilotlardan biri 1920-yillarda zamonaviy gʻarbiy [[Ukraina|Ukrainada]] yoki Galisiyada tashkil etilgan.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.istpravda.com.ua/articles/2010/12/29/11244/|sarlavha=Галицькі феміністки 1930-х: нацистське "Кухня-Церква-Діти" не для нас|ish=Історична правда|kirish sanasi=23-mart 2015-yil}}</ref> Tashkilot Ukraina ayollar ittifoqi deb nomlangan va unga Milena Rudnitska rahbarlik qilgan.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.gazeta.lviv.ua/articles/2005/03/04/3194/|sarlavha=Львівські феміністки. Мілена Рудницька|arxivurl=https://web.archive.org/web/20071209160508/http://www.gazeta.lviv.ua/articles/2005/03/04/3194/|arxivsana=2007-12-09}}</ref> Sovet davrida feminizm [[Burjuaziya|burjua]] mafkurasi, shuningdek, aksilinqilobiy va antisovet mafkurasi sifatida tasniflangan.<ref name="book" /> Sovet davrida fuqarolik jamiyati va feminizm deyarli yoʻq edi. 1991-yilda Ukraina mustaqillikka erishgach, feministik harakat ildiz ota boshladi.<ref name="book">[https://books.google.com/books?id=hsgQjbgBOAkC&pg=PA412&dq=Feminism+Ukrainian&hl=nl&ei=6smxS8mGO4Xa-QaBkdWJAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwADgK#v=onepage&q=Feminism%20Ukrainian&f=false A Biographical Dictionary of Womenʼs Movements and Feminisms: Central, Eastern and South Eastern Europe, 19th and 20th Centuries] by Francisca De Haan, Krasimira Daskalova and Anna Loutfi, [[Markaziy Yevropa universiteti|Central European University Press]], 2006, {{ISBN|978-963-7326-39-4}} (page 411 etc.)</ref>
 
 
2014-yilda boshlangan Donbasdagi urush davrida „Ayollarning insonparvarlik harakati va jamoat muloqotini tashkil etuvchi katta koʻngillilar harakati“ rivojlandi, deydi " ''Teatr for Dialogue'' " nodavlat tashkilotini yaratgan, feminist va tinchlik oʻrnatish boʻyicha tadqiqotchi va faol Oksana Potapova ayollar koʻngillilar harakatini qoʻllab-quvvatlagan.
 
== Ayollarga nisbatan zoʻravonlik ==
Ukraina aholisining (45 million) taxminan 45 foizi jismoniy, jinsiy yoki ruhiy zoʻravonlikdan aziyat chekmoqda va ularning aksariyati ayollardir.<ref name="KPWRU14213"/> Koʻcha ayollari eng zaif toifadir; ularning taxminan 40 foizi jinsiy zoʻravonlikdan aziyat chekmoqda, 25 foizi 18 yoshdan kichik.<ref name="KPWRU14213" /> 2001- yilda Ukraina " ''Oiladagi zoʻravonlik (oldini olish) toʻgʻrisida'' " gi qonunni qabul qildi. Ukraina Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 173-2-moddasida „oila ustidan zoʻravonlik“ ham koʻrsatilgan.<ref>{{veb manbasi|url=http://yurist-online.com/en/kodeks/001.php|sarlavha=Download, to load, read through the Code of Ukraine about administrative violations. Item of item 1-212|ish=yurist-online.com}}</ref> Birlashgan Millatlar Tashkilotining Aholi jamgʻarmasining Ukrainadagi vakili Nuzhat Ehson 2013-yil fevral oyida „Ukraina haqiqatan ham, asosan erkaklar tomonidan va asosan spirtli ichimliklarni yuqori darajada isteʼmol qilish tufayli qabul qilib boʻlmaydigan zoʻravonlik darajasiga ega“ dedi.<ref name="KPWRU14213" />
 
== Ishchi kuchidagi ayollar ==
Ayollar Ukraina aholisining 54 foizini va ishchi kuchining 47,4 foizini tashkil qiladi.<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Labor force, female (% of total labor force) {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.TLF.TOTL.FE.ZS|kirish sanasi=2020-12-15|ish=data.worldbank.org}}</ref> Barcha ukrainalik ayollarning 60 % dan ortigʻi oliy maʼlumotga ega (kollej darajasi va undan yuqori). Biroq, ayollarning ishsizlik darajasi bir xil maʼlumotga ega boʻlgan erkaklarga nisbatan juda yuqori (Ukrainadagi barcha ishsizlarning 80 foizi ayollar), ayollar oʻrtasida yashirin ishsizlik haqida gapirmasa ham boʻladi.
 
Mehnat toʻgʻrisidagi qonunlar erkaklar va ayollarning huquqiy tengligini, shu jumladan teng ish uchun teng haq toʻlashni belgilaydi. Biroq, ayol ishchilar hukmron boʻlgan tarmoqlar eng past nisbiy ish haqiga ega boʻlib, ish haqi boʻyicha qarzdorlikdan eng koʻp zarar koʻrganlar edi. Pensiya yoshi bosqichma-bosqich oshirilmoqda, 2021-yilga kelib ayollar uchun 60 yoshga, erkak-davlat xizmatchilari uchun 62 yoshga (asl yoshi ayollar uchun 55 yosh va erkaklar uchun 60 yoshni tashkil etgan).<ref>{{veb manbasi|sana=2011-07-08|sarlavha=Рада приняла пенсионную реформу, повышающую пенсионный возраст|url=https://ria.ru/20110708/398714861.html|kirish sanasi=2020-12-15|ish=РИА Новости|til=ru}}</ref> Baʼzi ish beruvchilar homilador boʻlishi mumkin boʻlgan yosh ayollarni yoki 35 yoshdan oshgan ayollarni ishga olishdan bosh tortgani haqida xabarlar bor edi. Ayollar ham kam maosh oldilar va martaba koʻtarilish imkoniyati cheklangan edi. Kamdan-kam ayollar hukumatda, davlat yoki xususiy sanoatda yuqori boshqaruv lavozimlarida ishlagan.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaUkraine.asp|sarlavha=Internet / Home - INTERPOL|kirish sanasi=23-mart 2015-yil|arxivsana=2011-06-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110629030101/http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaUkraine.asp}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://world.technorati.ro/node/59332|sarlavha=Choose language - Drupal|kirish sanasi=23-mart 2015-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2007/100590.htm|sarlavha=Country Report on Human Rights Practices in Ukraine|ish=U.S. Department of State|sana=11-mart 2008-yil|kirish sanasi=23-mart 2015-yil}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |date=3-noyabr 2004-yil |title=Europe - A modern slave's brutal odyssey |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3979725.stm |access-date=23-mart 2015-yil}}</ref>
 
== Ukraina biznesidagi ayollar ==
Ayollar shunga oʻxshash lavozimlarni egallagan erkaklarga qaraganda oʻrtacha 30 % kamroq maosh oladi.<ref name="WPostIWD2012">[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/123896/ On Womenʼs Day, struggle for equality remains], ''[[Kyiv Post]]'' (8 March 2012)</ref>
 
Ishchilarsiz barcha korxonalarning qariyb 50 foizi ayollarga tegishli. 1 dan 5 gacha xodimlarga ega korxonalar 27 % ayollarga tegishli. Xodimlar soni 50 dan kam boʻlgan korxonalar 30 % ayollarga tegishli. Bu raqamlar boshqa Gʻarb iqtisodlari bilan bir xil. Ayollar odatda chakana savdo, ulgurji savdo va umumiy ovqatlanish sohasida kichik biznesni boshqaradi. Yirik kompaniyalarning 2 foizini ayollar boshqaradi.
 
2008-yilda ayollar mehnatida ishtirok etish darajasi (LPR) taxminan 62 % ni tashkil etdi.<ref name="wageindicator.org">{{veb manbasi|url=http://www.wageindicator.org/main/Wageindicatorfoundation/wageindicatorcountries/country-report-ukraine|sarlavha=Ukraine - An Overview of Women's Work, Minimum Wages and Employment|ish=wageindicator.org|qaralgan sana=2022-08-18|arxivsana=2017-12-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171206074626/https://wageindicator.org/main/Wageindicatorfoundation/wageindicatorcountries/country-report-ukraine}}</ref>
 
== Ukraina siyosatidagi ayollar ==
2019-yilgi Ukraina parlament saylovlarida 87 nafar ayol parlamentga saylangan, bu Ukraina uchun rekord, deputatlar umumiy sonining 20,52 foizi. Saylovda saylangan deputatlarining qariyb 50 % ayollar, Yevropa birdamligidan saylangan deputatlarning 37 % ayollar; Ayollar uchun eng kam oʻrin 11,4 % bilan Muxolifat platformasi — Hayot uchun.<ref name="pravda7221668" /> 2014-yilda Oliy Radaning (Ukraina parlamenti) taxminan 12,1 foizini ayollar tashkil etdi. 2014-yilgi parlament saylovidan 2019-yilgi saylovga qadar bu raqam 53 taga, yaʼni 12,6 foizga oshgan.<ref name="pravda7221668" /> Ayol deputatlarning ulushi har bir saylovda oʻzgarib turadi.<ref name="WPostIWD2012"/> 2014-yilda parlamentga saylangan 47 nafar ayoldan faqat 2 nafari saylov okrugida gʻalaba qozonish orqali bunga erishdi (saylovda aralash saylov tizimi qoʻllangan, deputatlarning 53,2 foizi partiya roʻyxati boʻyicha, 46,8 foizi esa 198 okrugda saylangan<ref name="27sIU2510">[http://en.interfax.com.ua/news/general/230595.html Parliamentary elections not to be held at nine constituencies in Donetsk region and six constituencies in Luhansk region — CEC], [[Interfax-Ukraine]] (25 October 2014)</ref>). 2019-yilda 26 nafar ayol saylov okrugi deputatligini qoʻlga kiritdi.<ref name="pravda7221668" /> 2012-yilgi Ukraina parlament saylovlarida saylangan parlamentda ayollar parlamentning 9,9 foizini tashkil qilgan.<ref name="woukpolitics" /><ref>[http://www.kyivpost.com/content/politics/too-few-women-in-the-ukrainian-parliament-317670.html Too few women in the Ukrainian parliament], ''[[Kyiv Post]]'' (14 December 2012)</ref> 1991-yilda Ukraina mustaqillikka erishgandan keyin 1994-yilda boʻlib oʻtgan birinchi parlament saylovlarida atigi 11 nafar ayol (parlamentning 2,3 foizi) saylangan.<ref name="woukpolitics" /><ref name="IPUwUp" /> 2014-yil 12-noyabrda chop etilgan " Ukrainska pravda " tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, jahon miqyosida parlamentning oʻrtacha 22 foizi ayollardan iborat boʻlsa, [[Yevropa Ittifoqi aʼzolari roʻyxati|Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida]] bu koʻrsatkich 25 foizni tashkil qiladi. [[Parlamentlararo ittifoq]] tomonidan oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra (2014-yil 1-noyabrda eʼlon qilingan) Ukraina parlamentdagi ayollarning siyosiy vakillik darajasi boʻyicha 189 davlat orasida 112-oʻrinni egallagan.<ref name="IPUwUp">[http://www.kyivpost.com/content/ukraine/parliament-has-record-number-of-women-374872.html Parliament has record number of women], ''[[Kyiv Post]]'' (11 December 2014)</ref> Parlamentda sovet davridagi ayollar uchun kvota (30 % yoki 35 %<ref name="CEEPCDSE2011" />) qaytadan amalga oshirishga qaratilgan qonunlar parlamentda muhokama qilingan, biroq tasdiqlanmagan.<ref name="woukpolitics" />
[[Fayl:Y._Tymoshenko_in_Poland_(2008).JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Y._Tymoshenko_in_Poland_%282008%29.JPG/220px-Y._Tymoshenko_in_Poland_%282008%29.JPG|thumb| Ukraina Bosh vaziri [[Yulia Tymoshenko|Yuliya Timoshenko]] va Polsha prezidenti [[Lech Kaczyński|Lex Kachinski]] (2008-yil iyul)]]
Yuliya Timoshenko va uning vorisi "Batkivshchina " bloki<ref name="CESOlszańskiUKel12">[http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions After the parliamentary elections in Ukraine: a tough victory for the Party of Regions] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130317180048/http://www.osw.waw.pl/en/publikacje/eastweek/2012-11-07/after-parliamentary-elections-ukraine-a-tough-victory-party-regions |date=2013-03-17 }}, [[Centre for Eastern Studies]] (7 November 2012)</ref> parlamentga oʻtgan yagona ayol partiya boʻldi.<ref name="CEEPCDSE2011" /> Xanna Xopko 2014-yil oktabr oyida Ukraina parlamenti saylovlarida uchinchi oʻrinni egallagan Self Reliance partiyasi roʻyxatida birinchi boʻldi.<ref name="KP141023">{{yangiliklar manbasi |last=Goncharova |first=Olena |date=23-oktabr 2014-yil |title=New faces in parliament possible with Samopomich Party |work=[[Kyiv Post]] |url=http://www.kyivpost.com/content/politics/new-faces-in-parliament-possible-with-samopomich-party-369116.html}}</ref><ref name="allcountedCECIU81114">[http://www.ukrinform.ua/eng/news/poroshenko_bloc_to_have_greatest_number_of_seats_in_parliament_327072 Poroshenko Bloc to have greatest number of seats in parliament], [[Ukrinform]] (8 November 2014)<br />[http://en.interfax.com.ua/news/general/233404.html Peopleʼs Front 0.33 % ahead of Poroshenko Bloc with all ballots counted in Ukraine elections — CEC], [[Interfax-Ukraine]] (8 November 2014)<br />[http://en.interfax.com.ua/news/general/233426.html Poroshenko Bloc to get 132 seats in parliament — CEC], [[Interfax-Ukraine]] (8 November 2014)</ref> Xuddi shu saylovda Nadiya Savchenko „Batkivshchina“ partiyasi roʻyxatida birinchi oʻrinni egalladi (partiya saylovda oltinchi oʻrinni egalladi).<ref name="allcountedCECIU81114" /><ref>[http://www.kyivpost.com/content/politics/tymoshenkos-batkivshchyna-two-women-at-top-will-propel-party-to-parliament-367835.html Tymoshenkoʻs Batkivshchyna: Two women at top will propel party into parliament], ''[[Kyiv Post]]'' (Oct. 13, 2014)</ref> Ukrainada ayollar boshchiligidagi partiyalar koʻproq va hattoki bir nechta „ayol muammosi“ partiyalari mavjud (tahlilchilar ularni „muxolifat partiyalarining ovozlarini oʻgʻirlash uchun yaratilgan virtual partiyalar“ deb taʼriflagan).<ref name="woukpolitics" />
 
Ikkinchi Yatsenyuk hukumati (2014-yil 2-dekabrda tayinlangan) ikkita ayol vazirga ega edi. Undan oldingi Yatsenyuk hukumati (2014-yil 27-fevralda tayinlangan) bir ayol vazirga ega edi.<ref>[http://en.interfax.com.ua/news/general/193035.html Maidan nominates Yatseniuk for prime minister], [[Interfax-Ukraine]] (26 February 2014)<br />[http://en.interfax.com.ua/news/general/193222.html Ukrainian parliament endorses new cabinet], [[Interfax-Ukraine]] (27 February 2014)</ref> 2016—2019-yillarda Groysman hukumati besh ayol aʼzosi bilan oʻz vakolatlarini yakunladi.
 
Hozirgacha ayol vazirlari boʻlmagan yagona hukumat (va oʻsha paytda tarkibida birorta ham ayol aʼzo boʻlmagan [[Yevropa|Yevropadagi]] yagona hukumat edi<ref name="newHminister1422012" />) 2010-yil 11-martda tayinlangan<ref>[http://unian.net/eng/news/news-366951.html VR approved structure of Cabinet of Ministers (update)], [[Ukrainian Independent Information Agency]] (March 11, 2010)</ref> birinchi Azarov hukumati boʻlib, Raisa Bohatyryova tayinlandi. 2012-yil 14-fevralda Ukraina sogʻliqni saqlash vaziri va Bosh vazir oʻrinbosari<ref name="newHminister1422012">[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/122428/ Bohatyriova appointed vice premier and health minister], [[Kyiv Post]] (14 February 2012)<br />[http://www.kyivpost.com/news/politics/detail/61805/ Azarov’s cabinet has highest number of ministers in Europe], [[Kyiv Post]] (March 16, 2010)</ref> Bosh vazir Nikolay Azarov 2010-yil mart oyida bu hukumatda birorta ham ayol vazir yoʻqligini, chunki „Islohotlar ayollar vakolatiga kirmaydi“, deya taʼkidlagan va u ayollarni juda hurmat qilishini aytgan.<ref>[http://www.interfax.com.ua/eng/main/34554/ Ukrainian Prime Minister Azarov had his office blessed] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120523175400/http://www.interfax.com.ua/eng/main/34554/ |date=2012-05-23 }}, [[Interfax-Ukraine]] (March 19, 2010)</ref><ref name="Azorov">[https://www.theguardian.com/world/2010/mar/24/ukraine-mykola-azarov-women Ukrainian women berate 'Neanderthal' PM for sexist remarks], ''[[The Guardian]]'' (March 24, 2010)</ref> Ukrainadagi ayollar guruhlari bu soʻzlardan soʻng Azarovni mamlakat ombudsmaniga xabar qilishdi. Ular uni gender kamsitishda va [[wiktionary:neanderthal|neandertal]] qarashlarga egalikda ayblaydilar<ref name="Azorov" /> va unga qarshi turli xil sud ishlarini qoʻzgʻatdilar.<ref name="AzWoNo">[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/62995/ Women accuse Ukraineʼs Azarov of discrimination], ''[[Kyiv Post]]'' (1 April 2010)</ref> Azorovning ketma-ket ikkinchi Azarov hukumati (2012-yil 24-dekabrdan 2014-yil 27-fevralgacha<ref name="Afg27214">[http://en.interfax.com.ua/news/general/193220.html Rada dismisses previous government, to form new one], [[Interfax-Ukraine]] (27 February 2014)</ref> davom etgan) uchta ayol vazirga ega edi.<ref>[http://www.kyivpost.com/content/ukraine/yanukovych-is-appointing-new-cabinet-of-ministers-318086.html Yanukovych appoints new Cabinet of Ministers], ''[[Kyiv Post]]'' (24 December 2012)</ref><ref name="RLL4713">[http://www.rferl.org/content/ukraine-justice-minister-appointment/25036829.html Ukrainian President Appoints New Justice Minister ], [[Radio Free Europe/Radio Liberty]] (4 July 2013)</ref>
 
2010-yilgi prezidentlik saylovlarida oʻsha paytdagi nomzod [[Viktor Yanukovich]] oʻzining ayol raqibi bosh vazir [[Yulia Tymoshenko|Yuliya Timoshenko]] bilan bahslashishdan bosh tortgan va buni „ayolning oʻrni oshxonada“ deya oqlagan edi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.promes.org/en/s15/2525.html|sarlavha=Yanukovych: The Place of women - in the kitchen|kirish sanasi=23-mart 2015-yil|qaralgan sana=2022-08-18|arxivsana=2017-12-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171207012247/https://www.promes.org/en/s15/2525.html}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://finchannel.com/Main_News/Ukraine/56415_Yanukovych_Unwilling_To_Debate_Tymoshenko_At_Runoff_Election_/|sarlavha=Barclays announces further Non Core disposal|muallif=Newseditor|kirish sanasi=2022-08-18|arxivsana=2019-04-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190404192737/https://finchannel.com/Main_News/Ukraine/56415_Yanukovych_Unwilling_To_Debate_Tymoshenko_At_Runoff_Election_/}}</ref> Oliy Radaning (sobiq) raisi [[Vladimir Litvin]] ham ayollarga nisbatan beadablik sifatida baholanishi mumkin boʻlgan izohlar berdi.<ref>[http://www.rferl.org/content/ukraine_womens_day/24509276.html Honoring Women, Ukrainian Government-Style ], [[Radio Free Europe/Radio Liberty]] (8 March 2012)</ref>
 
[[Abort|Abortni]] taqiqlovchi qonun loyihasi (Andriy Shkil tomonidan yozilgan) 2012-yil 12-martda Yunon katolik cherkovi va Vatikan ruhoniylarining iltimosiga binoan Oliy Radada roʻyxatga olingan<ref>[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/125838/ Ukrainian clergy condemn FEMEN protest on Sophia Cathedral bell tower], ''[[Kyiv Post]]'' (11 April 2012)</ref>
 
== Ukraina armiyasidagi ayollar ==
Ukrainada ayollarga harbiy xizmatga kirishga ruxsat berilgan<ref>[[Women in the military by country#Ukraine]]</ref>, lekin tarixan bu jangovar boʻlmagan rollar bilan chegaralangan: shifokor, oshpaz, hisobchi va boshqalar<ref>{{jurnal manbasi|url=https://www.justice.gov/sites/default/files/pages/attachments/2016/11/17/cig_ukraine_military_service_11-2016.pdf|title=Country Policy and Information Note, Ukraine: Military service|series=3.0|date=November 2016|page=9|qaralgan sana=2022-08-18|arxiv-sana=2019-03-27|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20190327091414/https://www.justice.gov/sites/default/files/pages/attachments/2016/11/17/cig_ukraine_military_service_11-2016.pdf|url-status=dead}}</ref> 2016-yil iyul oyidan boshlab, Ukraina harbiy kuchlari ayollarga jangovar rollarda, jumladan, [[Pulemyot|pulemyotchi]], [[Razvedka|harbiy skaut]] va [[Snayper|snayperda]] qatnashishga ruxsat berishni boshladi.<ref>{{jurnal manbasi|url=https://www.justice.gov/sites/default/files/pages/attachments/2016/11/17/cig_ukraine_military_service_11-2016.pdf|title=Country Policy and Information Note, Ukraine: Military service|series=3.0|date=November 2016|page=15|qaralgan sana=2022-08-18|arxiv-sana=2019-03-27|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20190327091414/https://www.justice.gov/sites/default/files/pages/attachments/2016/11/17/cig_ukraine_military_service_11-2016.pdf|url-status=dead}}{{jurnal manbasi|url=http://www.mil.gov.ua/content/files/whitebook/WB_2016_ENG_WEB.pdf|last=Ministry of Defence of Ukraine|title=White Book 2016: The Armed Forces of Ukraine|year=2017|page=57}}</ref>
 
== Qoʻshimcha adabiyot ==
 
* {{jurnal manbasi|last=Anderson|first1=Nadina L.|title=To provide and protect: gendering money in Ukrainian households|journal=[[Gender & Society]]|volume=31|issue=3|pages=359&ndash;382|publisher=[[Sage Publications|Sage]]|doi=10.1177/0891243217705875|date=June 2017}}
* Women in the military by country#Ukraine
 
== Manbalar ==
{{Manbalar|refs=<ref name="OSCE_networking_platform_women">{{veb manbasi | title= OSCE Networking Platform for Women Leaders including Peacebuilders and Mediators | website= [[Organization for Security and Cooperation in Europe]] |date =2021-12-06 | url = https://www.osce.org/secretariat/506891 | access-date = 2022-02-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211214142143/https://www.osce.org/secretariat/506891 |archive-date= 2021-12-14 |url-status=live }}</ref>}}
[[Turkum:Pages with unreviewed translations]]
[[Turkum:Davlatlarga koʻra ayollar]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Ukrainada ayollar iqtisodiy, siyosiy, madaniy va ijtimoiy sohalarda, shuningdek, oilada erkaklar bilan teng konstitutsiyaviy huquqlarga ega.

Ukraina aholisining 45 foizga yaqini (45 million[1]) zoʻravonlikdan (jismoniy, jinsiy yoki ruhiy) aziyat chekayotganini ayollar tashkil qiladi.[2]

Ukrainada feminizm tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ukrainaning soʻnggi ikki asrdagi tarixi Rossiya imperiyasi va keyinchalik Sovet Ittifoqi bilan chambarchas bogʻliq. Ukraina 1991-yilda mustaqillikka erishdi va hozirda 40 milliondan ortiq aholisi boʻlgan davlat boʻlib, ularning aksariyati xristian pravoslavlari va aholisining 70 foizi shaharliklardir.[3]

Yevropadagi eng yirik feministik tashkilotlardan biri 1920-yillarda zamonaviy gʻarbiy Ukrainada yoki Galisiyada tashkil etilgan.[4] Tashkilot Ukraina ayollar ittifoqi deb nomlangan va unga Milena Rudnitska rahbarlik qilgan.[5] Sovet davrida feminizm burjua mafkurasi, shuningdek, aksilinqilobiy va antisovet mafkurasi sifatida tasniflangan.[6] Sovet davrida fuqarolik jamiyati va feminizm deyarli yoʻq edi. 1991-yilda Ukraina mustaqillikka erishgach, feministik harakat ildiz ota boshladi.[6]


2014-yilda boshlangan Donbasdagi urush davrida „Ayollarning insonparvarlik harakati va jamoat muloqotini tashkil etuvchi katta koʻngillilar harakati“ rivojlandi, deydi " Teatr for Dialogue " nodavlat tashkilotini yaratgan, feminist va tinchlik oʻrnatish boʻyicha tadqiqotchi va faol Oksana Potapova ayollar koʻngillilar harakatini qoʻllab-quvvatlagan.

Ayollarga nisbatan zoʻravonlik

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ukraina aholisining (45 million) taxminan 45 foizi jismoniy, jinsiy yoki ruhiy zoʻravonlikdan aziyat chekmoqda va ularning aksariyati ayollardir.[2] Koʻcha ayollari eng zaif toifadir; ularning taxminan 40 foizi jinsiy zoʻravonlikdan aziyat chekmoqda, 25 foizi 18 yoshdan kichik.[2] 2001- yilda Ukraina " Oiladagi zoʻravonlik (oldini olish) toʻgʻrisida " gi qonunni qabul qildi. Ukraina Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksining 173-2-moddasida „oila ustidan zoʻravonlik“ ham koʻrsatilgan.[7] Birlashgan Millatlar Tashkilotining Aholi jamgʻarmasining Ukrainadagi vakili Nuzhat Ehson 2013-yil fevral oyida „Ukraina haqiqatan ham, asosan erkaklar tomonidan va asosan spirtli ichimliklarni yuqori darajada isteʼmol qilish tufayli qabul qilib boʻlmaydigan zoʻravonlik darajasiga ega“ dedi.[2]

Ishchi kuchidagi ayollar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ayollar Ukraina aholisining 54 foizini va ishchi kuchining 47,4 foizini tashkil qiladi.[8] Barcha ukrainalik ayollarning 60 % dan ortigʻi oliy maʼlumotga ega (kollej darajasi va undan yuqori). Biroq, ayollarning ishsizlik darajasi bir xil maʼlumotga ega boʻlgan erkaklarga nisbatan juda yuqori (Ukrainadagi barcha ishsizlarning 80 foizi ayollar), ayollar oʻrtasida yashirin ishsizlik haqida gapirmasa ham boʻladi.

Mehnat toʻgʻrisidagi qonunlar erkaklar va ayollarning huquqiy tengligini, shu jumladan teng ish uchun teng haq toʻlashni belgilaydi. Biroq, ayol ishchilar hukmron boʻlgan tarmoqlar eng past nisbiy ish haqiga ega boʻlib, ish haqi boʻyicha qarzdorlikdan eng koʻp zarar koʻrganlar edi. Pensiya yoshi bosqichma-bosqich oshirilmoqda, 2021-yilga kelib ayollar uchun 60 yoshga, erkak-davlat xizmatchilari uchun 62 yoshga (asl yoshi ayollar uchun 55 yosh va erkaklar uchun 60 yoshni tashkil etgan).[9] Baʼzi ish beruvchilar homilador boʻlishi mumkin boʻlgan yosh ayollarni yoki 35 yoshdan oshgan ayollarni ishga olishdan bosh tortgani haqida xabarlar bor edi. Ayollar ham kam maosh oldilar va martaba koʻtarilish imkoniyati cheklangan edi. Kamdan-kam ayollar hukumatda, davlat yoki xususiy sanoatda yuqori boshqaruv lavozimlarida ishlagan.[10][11][12][13]

Ukraina biznesidagi ayollar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ayollar shunga oʻxshash lavozimlarni egallagan erkaklarga qaraganda oʻrtacha 30 % kamroq maosh oladi.[14]

Ishchilarsiz barcha korxonalarning qariyb 50 foizi ayollarga tegishli. 1 dan 5 gacha xodimlarga ega korxonalar 27 % ayollarga tegishli. Xodimlar soni 50 dan kam boʻlgan korxonalar 30 % ayollarga tegishli. Bu raqamlar boshqa Gʻarb iqtisodlari bilan bir xil. Ayollar odatda chakana savdo, ulgurji savdo va umumiy ovqatlanish sohasida kichik biznesni boshqaradi. Yirik kompaniyalarning 2 foizini ayollar boshqaradi.

2008-yilda ayollar mehnatida ishtirok etish darajasi (LPR) taxminan 62 % ni tashkil etdi.[15]

Ukraina siyosatidagi ayollar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2019-yilgi Ukraina parlament saylovlarida 87 nafar ayol parlamentga saylangan, bu Ukraina uchun rekord, deputatlar umumiy sonining 20,52 foizi. Saylovda saylangan deputatlarining qariyb 50 % ayollar, Yevropa birdamligidan saylangan deputatlarning 37 % ayollar; Ayollar uchun eng kam oʻrin 11,4 % bilan Muxolifat platformasi — Hayot uchun.[16] 2014-yilda Oliy Radaning (Ukraina parlamenti) taxminan 12,1 foizini ayollar tashkil etdi. 2014-yilgi parlament saylovidan 2019-yilgi saylovga qadar bu raqam 53 taga, yaʼni 12,6 foizga oshgan.[16] Ayol deputatlarning ulushi har bir saylovda oʻzgarib turadi.[14] 2014-yilda parlamentga saylangan 47 nafar ayoldan faqat 2 nafari saylov okrugida gʻalaba qozonish orqali bunga erishdi (saylovda aralash saylov tizimi qoʻllangan, deputatlarning 53,2 foizi partiya roʻyxati boʻyicha, 46,8 foizi esa 198 okrugda saylangan[17]). 2019-yilda 26 nafar ayol saylov okrugi deputatligini qoʻlga kiritdi.[16] 2012-yilgi Ukraina parlament saylovlarida saylangan parlamentda ayollar parlamentning 9,9 foizini tashkil qilgan.[18][19] 1991-yilda Ukraina mustaqillikka erishgandan keyin 1994-yilda boʻlib oʻtgan birinchi parlament saylovlarida atigi 11 nafar ayol (parlamentning 2,3 foizi) saylangan.[18][20] 2014-yil 12-noyabrda chop etilgan " Ukrainska pravda " tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, jahon miqyosida parlamentning oʻrtacha 22 foizi ayollardan iborat boʻlsa, Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida bu koʻrsatkich 25 foizni tashkil qiladi. Parlamentlararo ittifoq tomonidan oʻtkazilgan tadqiqotga koʻra (2014-yil 1-noyabrda eʼlon qilingan) Ukraina parlamentdagi ayollarning siyosiy vakillik darajasi boʻyicha 189 davlat orasida 112-oʻrinni egallagan.[20] Parlamentda sovet davridagi ayollar uchun kvota (30 % yoki 35 %[21]) qaytadan amalga oshirishga qaratilgan qonunlar parlamentda muhokama qilingan, biroq tasdiqlanmagan.[18]

Ukraina Bosh vaziri Yuliya Timoshenko va Polsha prezidenti Lex Kachinski (2008-yil iyul)

Yuliya Timoshenko va uning vorisi "Batkivshchina " bloki[22] parlamentga oʻtgan yagona ayol partiya boʻldi.[21] Xanna Xopko 2014-yil oktabr oyida Ukraina parlamenti saylovlarida uchinchi oʻrinni egallagan Self Reliance partiyasi roʻyxatida birinchi boʻldi.[23][24] Xuddi shu saylovda Nadiya Savchenko „Batkivshchina“ partiyasi roʻyxatida birinchi oʻrinni egalladi (partiya saylovda oltinchi oʻrinni egalladi).[24][25] Ukrainada ayollar boshchiligidagi partiyalar koʻproq va hattoki bir nechta „ayol muammosi“ partiyalari mavjud (tahlilchilar ularni „muxolifat partiyalarining ovozlarini oʻgʻirlash uchun yaratilgan virtual partiyalar“ deb taʼriflagan).[18]

Ikkinchi Yatsenyuk hukumati (2014-yil 2-dekabrda tayinlangan) ikkita ayol vazirga ega edi. Undan oldingi Yatsenyuk hukumati (2014-yil 27-fevralda tayinlangan) bir ayol vazirga ega edi.[26] 2016—2019-yillarda Groysman hukumati besh ayol aʼzosi bilan oʻz vakolatlarini yakunladi.

Hozirgacha ayol vazirlari boʻlmagan yagona hukumat (va oʻsha paytda tarkibida birorta ham ayol aʼzo boʻlmagan Yevropadagi yagona hukumat edi[27]) 2010-yil 11-martda tayinlangan[28] birinchi Azarov hukumati boʻlib, Raisa Bohatyryova tayinlandi. 2012-yil 14-fevralda Ukraina sogʻliqni saqlash vaziri va Bosh vazir oʻrinbosari[27] Bosh vazir Nikolay Azarov 2010-yil mart oyida bu hukumatda birorta ham ayol vazir yoʻqligini, chunki „Islohotlar ayollar vakolatiga kirmaydi“, deya taʼkidlagan va u ayollarni juda hurmat qilishini aytgan.[29][30] Ukrainadagi ayollar guruhlari bu soʻzlardan soʻng Azarovni mamlakat ombudsmaniga xabar qilishdi. Ular uni gender kamsitishda va neandertal qarashlarga egalikda ayblaydilar[30] va unga qarshi turli xil sud ishlarini qoʻzgʻatdilar.[31] Azorovning ketma-ket ikkinchi Azarov hukumati (2012-yil 24-dekabrdan 2014-yil 27-fevralgacha[32] davom etgan) uchta ayol vazirga ega edi.[33][34]

2010-yilgi prezidentlik saylovlarida oʻsha paytdagi nomzod Viktor Yanukovich oʻzining ayol raqibi bosh vazir Yuliya Timoshenko bilan bahslashishdan bosh tortgan va buni „ayolning oʻrni oshxonada“ deya oqlagan edi.[35][36] Oliy Radaning (sobiq) raisi Vladimir Litvin ham ayollarga nisbatan beadablik sifatida baholanishi mumkin boʻlgan izohlar berdi.[37]

Abortni taqiqlovchi qonun loyihasi (Andriy Shkil tomonidan yozilgan) 2012-yil 12-martda Yunon katolik cherkovi va Vatikan ruhoniylarining iltimosiga binoan Oliy Radada roʻyxatga olingan[38]

Ukraina armiyasidagi ayollar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ukrainada ayollarga harbiy xizmatga kirishga ruxsat berilgan[39], lekin tarixan bu jangovar boʻlmagan rollar bilan chegaralangan: shifokor, oshpaz, hisobchi va boshqalar[40] 2016-yil iyul oyidan boshlab, Ukraina harbiy kuchlari ayollarga jangovar rollarda, jumladan, pulemyotchi, harbiy skaut va snayperda qatnashishga ruxsat berishni boshladi.[41]

Qoʻshimcha adabiyot

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Anderson, Nadina L. (June 2017). „To provide and protect: gendering money in Ukrainian households“. Gender & Society. 31-jild, № 3. Sage. 359–382-bet. doi:10.1177/0891243217705875.
  • Women in the military by country#Ukraine

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ „Ukraine country profile - Overview“. BBC News. Qaraldi: 23-mart 2015-yil.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Kyivans join global rally to end violence against women, Kyiv Post (14 February 2013)
  3. ↑ „Europe :: Ukraine — The World Factbook - Central Intelligence Agency“. www.cia.gov. 2021-yil 14-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 18-avgust.
  4. ↑ „Галицькі феміністки 1930-х: нацистське "Кухня-Церква-Діти" не для нас“. Історична правда. Qaraldi: 23-mart 2015-yil.
  5. ↑ „Львівські феміністки. Мілена Рудницька“. 2007-yil 9-dekabrda asl nusxadan arxivlangan.
  6. ↑ 6,0 6,1 A Biographical Dictionary of Womenʼs Movements and Feminisms: Central, Eastern and South Eastern Europe, 19th and 20th Centuries by Francisca De Haan, Krasimira Daskalova and Anna Loutfi, Central European University Press, 2006, ISBN 978-963-7326-39-4 (page 411 etc.)
  7. ↑ „Download, to load, read through the Code of Ukraine about administrative violations. Item of item 1-212“. yurist-online.com.
  8. ↑ „Labor force, female (% of total labor force) | Data“. data.worldbank.org. Qaraldi: 2020-yil 15-dekabr.
  9. ↑ „Рада приняла пенсионную реформу, повышающую пенсионный возраст“ (ru). РИА Новости (2011-yil 8-iyul). Qaraldi: 2020-yil 15-dekabr.
  10. ↑ „Internet / Home - INTERPOL“. 2011-yil 29-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 23-mart 2015-yil.
  11. ↑ „Choose language - Drupal“. Qaraldi: 23-mart 2015-yil.
  12. ↑ „Country Report on Human Rights Practices in Ukraine“. U.S. Department of State (11-mart 2008-yil). Qaraldi: 23-mart 2015-yil.
  13. ↑ „Europe - A modern slave's brutal odyssey“ (3-noyabr 2004-yil). Qaraldi: 23-mart 2015-yil.
  14. ↑ 14,0 14,1 On Womenʼs Day, struggle for equality remains, Kyiv Post (8 March 2012)
  15. ↑ „Ukraine - An Overview of Women's Work, Minimum Wages and Employment“. wageindicator.org. 2017-yil 6-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 18-avgust.
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named pravda7221668
  17. ↑ Parliamentary elections not to be held at nine constituencies in Donetsk region and six constituencies in Luhansk region — CEC, Interfax-Ukraine (25 October 2014)
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 18,3 Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named woukpolitics
  19. ↑ Too few women in the Ukrainian parliament, Kyiv Post (14 December 2012)
  20. ↑ 20,0 20,1 Parliament has record number of women, Kyiv Post (11 December 2014)
  21. ↑ 21,0 21,1 Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named CEEPCDSE2011
  22. ↑ After the parliamentary elections in Ukraine: a tough victory for the Party of Regions (Wayback Machine saytida 2013-03-17 sanasida arxivlangan), Centre for Eastern Studies (7 November 2012)
  23. ↑ Goncharova, Olena. „New faces in parliament possible with Samopomich Party“. Kyiv Post (23-oktabr 2014-yil).
  24. ↑ 24,0 24,1 Poroshenko Bloc to have greatest number of seats in parliament, Ukrinform (8 November 2014)
    Peopleʼs Front 0.33 % ahead of Poroshenko Bloc with all ballots counted in Ukraine elections — CEC, Interfax-Ukraine (8 November 2014)
    Poroshenko Bloc to get 132 seats in parliament — CEC, Interfax-Ukraine (8 November 2014)
  25. ↑ Tymoshenkoʻs Batkivshchyna: Two women at top will propel party into parliament, Kyiv Post (Oct. 13, 2014)
  26. ↑ Maidan nominates Yatseniuk for prime minister, Interfax-Ukraine (26 February 2014)
    Ukrainian parliament endorses new cabinet, Interfax-Ukraine (27 February 2014)
  27. ↑ 27,0 27,1 Bohatyriova appointed vice premier and health minister, Kyiv Post (14 February 2012)
    Azarov’s cabinet has highest number of ministers in Europe, Kyiv Post (March 16, 2010)
  28. ↑ VR approved structure of Cabinet of Ministers (update), Ukrainian Independent Information Agency (March 11, 2010)
  29. ↑ Ukrainian Prime Minister Azarov had his office blessed (Wayback Machine saytida 2012-05-23 sanasida arxivlangan), Interfax-Ukraine (March 19, 2010)
  30. ↑ 30,0 30,1 Ukrainian women berate 'Neanderthal' PM for sexist remarks, The Guardian (March 24, 2010)
  31. ↑ Women accuse Ukraineʼs Azarov of discrimination, Kyiv Post (1 April 2010)
  32. ↑ Rada dismisses previous government, to form new one, Interfax-Ukraine (27 February 2014)
  33. ↑ Yanukovych appoints new Cabinet of Ministers, Kyiv Post (24 December 2012)
  34. ↑ Ukrainian President Appoints New Justice Minister , Radio Free Europe/Radio Liberty (4 July 2013)
  35. ↑ „Yanukovych: The Place of women - in the kitchen“. 2017-yil 7-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 18-avgust.
  36. ↑ Newseditor. „Barclays announces further Non Core disposal“. 2019-yil 4-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 18-avgust.
  37. ↑ Honoring Women, Ukrainian Government-Style , Radio Free Europe/Radio Liberty (8 March 2012)
  38. ↑ Ukrainian clergy condemn FEMEN protest on Sophia Cathedral bell tower, Kyiv Post (11 April 2012)
  39. ↑ Women in the military by country#Ukraine
  40. ↑ „Country Policy and Information Note, Ukraine: Military service“ (PDF). 3.0. November 2016. 9-bet. 2019-03-27da asl nusxadan (PDF) arxivlandi. Qaraldi: 2022-08-18. {{cite magazine}}: Cite magazine requires |magazine= (yordam)
  41. ↑ „Country Policy and Information Note, Ukraine: Military service“ (PDF). 3.0. November 2016. 15-bet. 2019-03-27da asl nusxadan (PDF) arxivlandi. Qaraldi: 2022-08-18. {{cite magazine}}: Cite magazine requires |magazine= (yordam)Ministry of Defence of Ukraine (2017). „White Book 2016: The Armed Forces of Ukraine“ (PDF). 57-bet. {{cite magazine}}: Cite magazine requires |magazine= (yordam)
Manba xatosi: <ref> tag with name "OSCE_networking_platform_women" defined in <references> is not used in prior text.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ukrainada_ayollar?oldid=836097" dan olindi