Ziyosfera

Ulkan doskada shaxmat

Улкан доскада шахмат — бу 1996-йилда Ралф Бетза томонидан ихтиро қилинган катта шахмат варианти[1]. У 16×16 шахмат тахтасида ўйналади, ҳар бир ўйинчига 16 та дона (орқа сафда) ва 16 пиён (иккинчи ўринда). Бундай тахтани тўртта стандарт 8×8 тахтани бир-бирига суриш орқали ясаш мумкинлиги сабабли, Бетза ушбу вариантга тўртта тахтали шахмат[1] ёки тўртта тахтада шахматнинг муқобил номларини ҳам берди[2].

Ўйин тавсифи

Шахматнинг стандарт қоидалари қуйидаги ҳоллар бундан мустасно[1].

  • Ўйин юқорида кўрсатилган бошланғич позицияси билан 16 × 16 доскада ўйналади.
  • Кўчирилмаган пиён бир қадам, тахтанинг ўртасигача (16 × 16 доскада, саккизинчи даража) ёки улар орасидаги ҳар қандай нарсани силжитиши мумкин. Шундай қилиб, 1.и8 қонуний очилиш ҳаракати ва 1.и3, 1.и4, 1.и5, 1.и6 ва 1.и7. Биринчи марта кўчиб ўтгандан сўнг, у бир вақтнинг ўзида фақат бир қадам ташлаши мумкин. (8×8 доска бўлса, бу стандарт шахмат билан бир хил). Пиённинг бундай узоқ давом этиши ҳаракатланаётган пиёдани душман пиёни томонидан ўтган майдонлардан бирида тўхтагандек тутиб олиш имконини беради.
  • Кастингда қўрғон шахматда бўлгани каби бир хил масофани босиб ўтади. Шундай қилиб, шоҳ янада кўпроқ ҳаракат қилади; агар у қироллик томонда жойлашган бўлса, у иккинчи ўнгдаги файлда тугайди ва агар у қуээнсиде бўлса, учинчи чап файлда тугайди. 16×16 доскада 0-0 н-файлда роокни ва о-файлда қиролни, 0-0-0 эса д-файлда ва қиролни c-файлда қолдиради.
  • 50 та ҳаракат қоидаси камида 100 та ҳаракат қоидасига айланади. Одатда, агар тахтанинг ҳар бир ўлчами н га кўпайтирилса, ўйин учун даъволар мумкин бўлгунга қадар рухсат этилган қўлга киритилмайдиган ёки гаровга олинмайдиган ҳаракатлар сони ҳам камида н га кўпайтирилиши керак.
  • Ортодоксал қисмлар сақланиб қолса-да, ҳар хил ҳаракатланадиган қўшимча пери шахмат қисмлари мавжуд. Уларнинг ҳаракатлари қуйида Ралф Бетзанинг " кулгили ёзуви " ёрдамида берилган. Жисмоний ўйинда ушбу олти турдаги эртак қисмлари мос келмайдиган шахмат тўпламлари бўлаклари билан ифодаланиши мумкин. Эътибор беринг, Бетза диаграммалар учун пери қисмлари учун пиктограмма ёки дизайнни белгиламаган, аксинча уларни ифодалаш учун ҳарфлардан фойдаланган: бу ерда диаграммаларда архиепископ ва канслер учун умумий рендерлар, атиргул учун тескари рицар ва қолган учтаси учун Омега шахмат доналари ишлатилган. эртак қисмлари турлари[3].

Бетза атиргулни ўзининг дастлабки созлашига киритди, чунки у катта тахта учун жуда мос бўлган буюм: у ўзининг тўлиқ қувватини 13×13 дан кичикроқ тахталарда кўрсата олмайди. Бундан ташқари, унинг аллақачон катта ҳаракати ҳали ҳам бутун майдон бўйлаб етиб бора олмайди, бу эса ўйиннинг катта туйғусига ҳисса қўшади ва чавандозлар узоқ масофадан ҳужум қилиш қобилиятига эга.[1]

Тарихи

Ҳақиқатан ҳам катта доскадаги шахмат Бетзанинг уч ўлчамли шахмат ҳақидаги ғоялари натижаси сифатида яратилган, чунки у 3Д шахмат учун 8×8×8 ўлчамдаги доскада 512 бўш жой бўлади, бу аввалги шахматнинг ҳар қандай катта версиясидан кўра кўпроқ. ихтиро қилинган; кейин у икки ўлчамли жуда катта (ёки унинг сўзи билан айтганда, „улкан“) шахмат ўйинларини, асосан, 16 × 16 доскада кўриб чиқди, чунки бундай тахтани қуриш учун ностандарт жиҳозлар керак эмас ва 8 × дан анча каттароқ. 8 доска, у ўйнаб бўлмайдиган ўйин қилиш учун унчалик катта эмас эди[1]. Охир-оқибат, бу ғоя ҳақиқатан ҳам катта тахтада шахматнинг 16 × 16 × 16 ўлчамли уч ўлчамли версиясини ишлаб чиқишда тўлиқ айланиб чиқди ва у буни „мумкин бўлмаган даражада катта“ деб атади[4].

Ўйин жараёни

Бетза ўзининг асарлар танлашини „асосий геометрик ҳаракатларнинг жуда оддий ва мантиқий танлови“ деб таърифлади, бундан ташқари, менинг ўзига хос атиргулни парчалар қаторига қўшиш ҳақидаги ўзига хос талабим бундан мустасно. Булар асосан шахматнинг асосий бирликлари ва 32 донадан иборат [16×16] ўйинни лойиҳалаштирган ҳар бир киши, ҳеч бўлмаганда, шахматга ўхшаб, лекин бироз тактик бўлишини истаса, шунга ўхшаш нарсани ўйлаб топиши керак". Аслида, унинг асл режаси WА ни қўшимча ФД билан бирга киритиш эди, аммо бу c- ва н-пиёнларни дастлабки ҳолатда ҳимоясиз қолдиради. Унинг якуний баҳосига кўра, ўйин „аниқроқ шахматга ўхшайди“[1].

Бетза қисмларни учта синфга ажратди: эттита узоқ масофали қисмлар (роокс, эпископлар, қиролича, архиепископ ва канслер), иккита ўрта масофали бўлаклар (атиргул ва супер рицар) ва олтита қисқа масофали бўлаклар (рицарлар, ФДлар). ва WФА). Унинг фикрича, қисқа масофали тўплар, гарчи энг заиф бўлса-да, жуда муҳим, чунки улар ҳаракатга киришиш учун вақт талаб этади, аммо ҳужумлар учун махсус чизиқларни очиш учун жуда муҳимдир[1].

Охирги ўйин

Стандарт асосий шахматчилар (малика, калхат, иккита эпископ ёки эпископ ва рицар) барчасини 16 × 16 тахтада мажбурлаш мумкин, аммо уларни бажариш учун кўпроқ вақт талаб этилади. Масалан, эпископ ва рицар 8×8 ўлчамли доскада ҳар қандай ғалаба қозониш мумкин бўлган позициядан 33 та ҳаракат давомида жуфтлаша олса, 16×16 доскада 93 тагача ҳаракат қилиш мумкин. Мисол учун, агар Оқнинг а1 да қирол, б1 да рицар ва c1 да эпископ бўлса, қоранинг c2 да фақат қирол бўлса, Оқ 92 да жуфтликни мажбурлаши мумкин:[5]

1. Бб2 Кб3 2. Би9 Ка4 3. Кб2 Кб5 4. Кc3 Кc6 5. Кд4 Кд7 6. Ке5 Ке8 7. Кф6 Кф8 8. Кг6 Кг8 9. Бг11 Кф9 10. Кҳ7 Ке10 11. Кг8 Кф11 12. Би9 Ке10 13. Кҳ9 Кд11 14. Кг10 Ке10 15. Бг11 Кд9 16. Кф9 Кc10 17. Ке10 Кc11 18. Ке11 Кc12 19. Нд2 Кд13 20. Не4 Ке14 21. Нф6 Кф13 22. Кф11 Ке14 23. Ке12 Кд15 24. Кд13 Ке16 25. Ке14 Кд16 26. Нд7 Кc16 27. Не9 Кб15 28. Кд15 Кб14 29. Бф10+ Кб15 30. Нд11 Ка16 31. Нc13 Кб16 32. Кд16 Ка15 33. Кc15 Ка16 34. Кc16 Ка15 35. На12+ Ка16 36. Нб14 Ка15 37. Нд13 Ка14 38. Нc11 Ка13 39. Бc13 Ка14 40. Кc15 Ка13 41. Кc14 Ка14 42. Бд12 Ка13 43. На10 Ка12 44. Кc13 Кб11 45. Нб12 Ка12 46. Кc12 Ка13 47. Бе11 Ка12 48. Бф12 Ка13 49. Бc15 Ка12 50. Нд11 Ка11 51. Бф12 Ка12 52. Нc13 Ка11 53. Кc11 Ка10 54. Нд11 Ка9 55. Нб10 Кб9 56. Кб11 Ка9 57. Кc10 Ка10 58. Бг13 Ка11 59. Бе15 Ка10 60. Нд9 Ка9 61. Бҳ12 Ка10 62. Нc11+ Ка9 63. Кc9 Ка8 64. Нд9 Кб7 65. Нб8 Ка7 66. Кc8 Ка8 67. Бг11 Ка9 68. Бе13+ Ка8 69. Нд7 Ка7 70. Бҳ10 Ка8 71. Нc9 Ка7 72. Кc7 Ка6 73. Кc6 Ка7 74. Бд6 Ка6 75. Бc5 Ка5 76. Не8 Ка4 77. Кд5 Кб3 78. Кд4 Кc2 79. Бб4 Кб3 80. Кc5 Ка2 81. Кc4 Кб1 82. Кc3 Кc1 83. Нд6 Кд1 84. Кд3 Кc1 85. Нc4 Кд1 86. Ба5 Кc1 87. Бд2 Кб1 88. Кc3 Ка2 89. Кc2 Ка1 90. Кб3 Кб1 91. На3+ Ка1 92. Бc3#

Битта архиепископ, канслер, WФА[6], ёки супер рицар (лекин атиргул эмас) ҳам матни мажбурлаши мумкин. Турли хил рангдаги иккита ФД ўз қиролининг ёрдамисиз матни мажбурлаши мумкин[7].

16×16 ўлчамли тахтада қироличага қарши ўйиннинг якуний ўйини чизилган. (Аслида, у одатда фақат 5 × 5 дан 15 × 15 квадрат тахталарда ютади)[8].

Мумкин бўлган энг қисқа шашка[3].

1. Wа13 и9 2. Wи13 Аи15 3. Wи12#

Қуадрупал чеcк анд мате билан якунланган энг қисқа ўйин[3].

1. Wа3 Нп8 2. Wи3 Нхм2 3. Ал3 Нк1 4. Бн5 Нхи2 5. Рхи2 и9 6. Рҳ3 и8 7. Бҳ5 и7 8. Wи2+ и6 9. Ахи6 ҳ14 10. Ад11#

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Чесс он а Реаллй Биг Боард ат Тҳе Чесс Вариант Пагес
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Притчард, Д. Б. „Чесс он Фоур Боардс“, . Тҳе Cлассифиэд Энcйcлопедиа оф Чесс Варианц Беаслей: . Жоҳн Беаслей, 2007 — 143-бет. ИСБН 978-0-9555168-0-1. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Голден Аге Чесс он а Реаллй Биг Боард ат Тҳе Чесс Вариант Пагес
  4. ↑ 3Д Чесс он а Реаллй Биг Боард ат Тҳе Чесс Вариант Пагес
  5. ↑ „КБН вс К чеcкмате он нонстандард боардс“. Чесс Стаcк Эхчанге. Қаралди: 2018-йил 8-ноябр.
  6. ↑ Идеал Валуэс анд Праcтиcал Валуэс (Парт 6) бй Ралпҳ Бетза, Тҳе Чесс Вариант Пагес
  7. ↑ Тҳе ФД бй Ралпҳ Бетза, Тҳе Чесс Вариант Пагес
  8. ↑ Тҳе cонтрибутионс оф Марc Боурзуцчкй то чесс эндгаме кноwледге, Жоҳн Беаслей (Жануарй 2015) 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ulkan_doskada_shaxmat" dan olindi