Ulu masjidi
Улу масжиди (озарбайжонча: Улу мəсcид[1]), ёки Жума масжиди (озарбайжонча: Cüмə мəсcиди), Озарбайжоннинг Гах вилояти Илису қишлоғида жойлашган. У 18-асрда бунёд этилган[2]. Озарбайжон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг „Тарих ва маданият ёдгорлиги тўғрисида“ги фармойишига кўра, у давлат аҳамиятига молик меъморий ёдгорлик ҳисобланади[3].
| Масжид | |
 | |
| Масжид биноси | |
| Мамлакат |  Озарбайжон
|
| Ҳудуд | Қах тумани |
| Қишлоқ | İлису қишлоғи |
| Координаталар | 41°28′05″Н 47°03′14″Э / 41.4680°Н 47.0539°Э |
Тавсифи
Масжид Илису қишлоғининг асосий майдонида жойлашган бўлиб, қишлоқни режалаштирилган тузилиши ва ривожланишида катта аҳамият касб этган. Ёдгорликнинг меъморий ва фазовий ўлчами ҳам маҳаллий табиий-иқлим шароити, ҳам қурилиш техникаси ва материаллари билан белгиланади. Унинг режаси бўйича масжид узоқ масофага чўзилган тўртбурчак шаклига эга бўлиб, асосий композицион ўқи билан умумий майдони 13 х 26 метрни ташкил этади[4].
Тўртбурчак иккита квадратдан иборат бўлиб, улар ўз навбатида тошдан ишланган хочсимон таянчлар ва уларга таянган учли камар ёрдамида тўққизта ҳужрага бўлинган. Аркали пештоқ ва дераза тешиклари бўлган девор билан ажратилган учта шимолий қисм портико-айвонни ташкил қилади. Бу элемент Ках гуруҳининг барча масжидлари учун хос бўлиб, ушбу иншоотнинг ҳажмли-фазовий таркибида муҳим ўрин тутади[4].
Масжиднинг энг характерли хусусияти унинг фазовий таркибининг аниқ ифодаланган соддалиги, шунингдек, фасаднинг бўлиниши ва бинонинг ички тузилиши ўртасидаги ўзаро боғлиқлигидадир. Асосийси масжиднинг шимолий фасади бўлиб, у тўртбурчак шаклдаги рамка билан чегараланган дизайндаги учта лансет шаклидаги тешиклари билан ажралиб туради. Фасад деворининг бундай дизайни Озарбайжон ҳудудидаги ХВИИ асрдага оид диний бинолар меъморчилиги учун хосдир[4].
Намоз ўқиладиган зал тенг кенгликдаги учта аркага бўлинади. Марказий қисмнинг асоси ўртача катталикдаги меҳроб билан белгиланади. Ички қисмнинг устунлари ва аркалари, пластрлар ва текис арклари ташқи деворлардан кўриниб туради. Масжиднинг ташқи ва ички фасадларини безаклаш эҳтиёткорлик билан амалга оширилган. Бироқ, архитектура шаклларининг яхши аниқланган нисбати туфайли ички қисмни тўлиқ ифодаланилишига эришилган[4].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Латифова, Элвира. Северо-западный Азербайджан: Илисуйское султанство / Нортҳwест Азербаижан: Илису Султанате. Баку: Алтай, 1999 — 16-бет (2021-йил 17-майда асл нусхадан архивланган).
- ↑ „4 əсрлик тарихи олан Улу мəсcид / Тҳе Греат Мосқуэ wитҳ а ҳисторй оф 4 cентуриэс“ (аз). азвисион.аз (2020-йил 12-июл). 2020-йил 5-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 17-май.
- ↑ „Азəрбайcан Республикасı əразисиндə дöвлəт мüҳафизəсинə гöтüрüлмüş даşıнмаз тарих вə мəдəниййəт абидəлəринин əҳəмиййəт дəрəcəлəринə гöрə бöлгüсüнüн тəсдиқ эдилмəси ҳаққıнда“ (аз). э-қанун.аз (2001-йил 2-август). 2015-йил 8-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 17-май.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Мурадов, В.. Неисследованные памятники архитектуры сел. Илису Кахского района Азербайджанского ССР / Тҳе унехплоред арчитеcтурал монуменц оф тҳе Илису виллагес оф тҳе Какҳ регион оф тҳе Азербаижан ССР, Баку, 1980 — 110-111-бет.