Ummu Iso binti Muso Al-Hadiy: Versiyalar orasidagi farq

Ummu Iso bintu Muso Al-Hadiy
أم عيسى بنت موسى الهادي
Ummu Iso bintu Muso Al-Hadiy ; أم عيسى بنت موسى الهادي
	Zavjat al xalifa
Abbosiylar xalifasining rafiqasi
Oʻtmishdoshi	Lubana bint Ali ibn Al-Mahdiy
Davomchisi	Hadicha bint al-Hasan ibn Sahl
Tugʻilishi	783 yoki 785-yil ; Abbosiylar xalifaligi Bagʻdod yoki Hadisa shahri
Vafoti	830-yillar ; Abbosiylar xalifaligi Bagʻdod shahri
Turmush oʻrtogʻi	Al-Maʼmun
Farzandlari	Muhammad al-Asgʻar ibn al-Ma'mun; Abdulloh ibn Abdulloh al-Ma'mun;
Sulola	Abbosiylar
Otasi	Muso Al-Hadiy
Dini	Islom

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Ummu Iso bintu Muso Al-Hadiy (arabcha: أم عيسى بنت موسى الهادي‎‎) — Abbosiylar sulolasining toʻrtinchi hukmdori xalifa Al-Hadiyning qizi, xalifa Horun ar-Rashidning jiyani va yettinchi Abbosiy xalifasi Al-Maʼmunning bosh xotini boʻlgan Abbosiylar malikasi.

Ummu Iso Al-Hadiyning (hukmronligi 785-786-yillar) kanizaklaridan birining qizi edi. U 783 yoki 785-yillarda tugʻilgan. Bolaligi Bag'dodda oʻtgan. Otasi 786-yilda vafot etganida u yosh bola edi. Uni otasining oʻrniga amakisi Horun ar-Rashid tarbiya qildi. Al-Hadiy vafotidan keyin amakisi unga va ukasiga gʻamxoʻrlik qildi.

Al-Maʼmun birinchi xotini sifatida amakisi Al-Hadiyning qizi boʻlgan Ummu Isoga uylandi, u oʻn sakkiz yoshida unga uylandi. Ularning Muhammad Al-Asgʻar va Abdulloh ismli ikki oʻgʻli bor edi^[1]. Ular xalifa Horun ar-Rashid hukmronligi davrida nikohdan oʻtishgan. Shuningdek, Al-Hadiyning Ismoil va Jaʼfar ismli ikki oʻgʻli Horun ar-Rashidning qizlari Hamduna va Fotimaga uylanishdi^[2]. Shunday qilib, Horunning ikki qizi Ummu Isoning ham amakivachchalari, ham kelinoyilari edi. Uning hayoti haramida tanho hayot kechganligi sababli u haqida faqat bir necha narsalargina maʼlum.

Ummu Iso eri Al-Maʼmundan bir-ikki yosh katta edi. Uning eri otasi vafot etgan va amakisi xalifalikka taxtiga oʻtirgan kunning oʻzida tugʻilgan edi.

Uning amakisi, xalifa Horun ar-Rashid ikki katta oʻgʻli Al-Amin va Al-Maʼmunni taxt vorisligiga nomzodini ilgari surgan edi. 792-yilda Horun Muhammadga Al-Amin („Ishonchli“) nomi bilan sodiqlik qasamyodini (bayʼat) qabul qildirib, uni amalda taxt vorisi etib belgilab qoʻydi. Abdulloh ikkinchi merosxoʻr deb atalmadi va 799-yilgacha Al-Maʼmun („Ishonchli shaxs“) nomi bilan atalgan^[3]^[1]. Ummu Isoning eri Al-Maʼmun amakivachchasi va qayin ogʻasi Al-Amin vafotidan keyin xalifa boʻldi. 813-yilda Al-Aminning boshi tanasidan judo qilindi va Al-Maʼmun soʻzsiz xalifalik taxtiga oʻtirdi^[4].

Oila

Ummu Iso Abbosiylar hukmron xonadoniga ham ota, ham ona tomonidan qarindosh edi. U bir qancha Abbosiy xalifalari, Abbosiy shahzodasi va malikalari bilan zamondosh boʻlgan.

T/r.	Abbosiylar	Qarindoshligi
1	Musa al-Hadiy	Otasi
2	Horun ar-Rashid	Amakisi va qaynatasi
3	Al-Amin	Amakivachchasi va qayin ogʻasi
4	Al-Ma'mun	Turmush oʻrtogʻi
5	Muhammad Al-Asgʻar	Toʻngʻich oʻgʻli
6	Abdallah ibn al-Maʼmun	Ikkinchi oʻgʻli
7	Hamdunah bint Horun ar-Rashid	Amakivachchasi va kelinoyisi
8	Fotima bint Horun ar-Rashid	Amakivachchasi va kelinoyisi
9	Jafar ibn Musa al-Hadi	Akasi
10	Al-Abbas ibn Musa al-Hadi	Akasi
11	Abdallah ibn Musa al-Hadi	Akasi
12	Ishaq ibn Musa al-Hadi	Akasi
13	Ismaʼil ibn Musa al-Hadi	Akasi
14	Sulayman ibn Musa al-Hadi	Akasi
15	Musa ibn Musa al-Hadi	Ukasi
16	Umm al-Abbas bint Musa al-Hadi	Singlisi

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 Rekaya 1991, s. 331.
↑ Abbott 1946, ss. 157.
↑ Gabrieli 1960, s. 437.
↑ Kennedi, Hugh. Paygʻambar va xalifaliklar davri. London va Nyu-York: Pearson Longman — 148–150-bet. ISBN 0-582-49312-9.

Adabiyotlar

Rekaya, M.. al-Maʾmūn — 331–339-bet.
Abbott, Nabia. Two Queens of Baghdad: Mother and Wife of Hārūn Al Rashīd. University of Chicago Press, 1946. ISBN 978-0-86356-031-6.
Ibn al-Sāʿī (2017). Consorts of the Caliphs: Women and the Court of Baghdad
Gabrieli, F.. al-Amīn — 437–438-bet.

[FOOTNOTERekaya1991331-1] 1,0 ^1,1 Rekaya 1991, s. 331.

[FOOTNOTEAbbott1946157-2] Abbott 1946, ss. 157.

[FOOTNOTEGabrieli1960437-3] Gabrieli 1960, s. 437.

[4] Kennedi, Hugh. Paygʻambar va xalifaliklar davri. London va Nyu-York: Pearson Longman — 148–150-bet. ISBN 0-582-49312-9.

[1]

[2]

[3]

[4]

-#YOʻNALTIRISH [[Ummu Iso binti Muso Al-Hadiy]]
+{{Qirollik bilgiqutisi|ismi=Ummu Iso bintu Muso Al-Hadiy <br>أم عيسى بنت موسى الهادي|title=Zavjat al xalifa|issue={{plainlist|
+* Muhammad al-Asgʻar ibn al-Ma'mun
+* Abdulloh ibn Abdulloh al-Ma'mun}}|succession=Abbosiylar xalifasining rafiqasi|oʻtmishdoshi=Lubana bint Ali ibn Al-Mahdiy|davomchisi=Hadicha bint al-Hasan ibn Sahl|tugʻilgan_sanasi=783 yoki 785-yil|tugʻilgan_joyi=Abbosiylar xalifaligi [[Bagʻdod]] yoki Hadisa shahri|vafot_sanasi=830-yillar|vafot_joyi=Abbosiylar xalifaligi [[Bagʻdod]] shahri|otasi=[[Al-Hadi|Muso Al-Hadiy]]|turmush_oʻrtogʻi=[[Maʼmun|Al-Maʼmun]]|sulola=[[Abbosiylar]]|din=[[Islom]]}}
+'''Ummu Iso bintu Muso Al-Hadiy''' ({{lang-ar|أم عيسى بنت موسى الهادي}}) — [[Abbosiylar|Abbosiylar sulolasi]]ning toʻrtinchi hukmdori xalifa [[Al-Hadi|Al-Hadiy]]ning qizi, xalifa Horun ar-Rashidning jiyani va yettinchi [[Abbosiy]] xalifasi Al-Maʼmunning bosh xotini boʻlgan Abbosiylar malikasi.
+Ummu Iso Al-Hadiyning (hukmronligi 785-786-yillar) kanizaklaridan birining qizi edi. U 783 yoki 785-yillarda tugʻilgan. Bolaligi [[Bag'dod]]da oʻtgan. Otasi 786-yilda vafot etganida u yosh bola edi. Uni otasining oʻrniga amakisi [[Horun ar-Rashid]] tarbiya qildi. Al-Hadiy vafotidan keyin amakisi unga va ukasiga gʻamxoʻrlik qildi.
+[[Maʼmun|Al-Maʼmun]] birinchi xotini sifatida amakisi Al-Hadiyning qizi boʻlgan Ummu Isoga uylandi, u oʻn sakkiz yoshida unga uylandi. Ularning Muhammad Al-Asgʻar va Abdulloh ismli ikki oʻgʻli bor edi{{sfn|Rekaya|1991|p=331}}. Ular xalifa Horun ar-Rashid hukmronligi davrida nikohdan oʻtishgan. Shuningdek, Al-Hadiyning Ismoil va Jaʼfar ismli ikki oʻgʻli Horun ar-Rashidning qizlari Hamduna va Fotimaga uylanishdi{{sfn|Abbott|1946|pages=157}}. Shunday qilib, Horunning ikki qizi Ummu Isoning ham amakivachchalari, ham kelinoyilari edi. Uning hayoti haramida tanho hayot kechganligi sababli u haqida faqat bir necha narsalargina maʼlum.
+Ummu Iso eri Al-Maʼmundan bir-ikki yosh katta edi. Uning eri otasi vafot etgan va amakisi xalifalikka taxtiga oʻtirgan kunning oʻzida tugʻilgan edi.
+Uning amakisi, xalifa Horun ar-Rashid ikki katta oʻgʻli Al-Amin va Al-Maʼmunni taxt vorisligiga nomzodini ilgari surgan edi. 792-yilda Horun Muhammadga ''Al-Amin'' („Ishonchli“) nomi bilan sodiqlik qasamyodini (''bayʼat'') qabul qildirib, uni amalda taxt vorisi etib belgilab qoʻydi. Abdulloh ikkinchi merosxoʻr deb atalmadi va 799-yilgacha ''Al-Maʼmun'' („Ishonchli shaxs“) nomi bilan atalgan{{sfn|Gabrieli|1960|p=437}}{{sfn |Rekaya|1991|p=331}}. Ummu Isoning eri Al-Maʼmun amakivachchasi va qayin ogʻasi Al-Amin vafotidan keyin xalifa boʻldi. 813-yilda Al-Aminning boshi tanasidan judo qilindi va Al-Maʼmun soʻzsiz xalifalik taxtiga oʻtirdi<ref>{{kitob manbasi|last=Kennedi|first=Hugh|title=Paygʻambar va xalifaliklar davri|nashr=2-yil =1986|publisher=Pearson Longman|location=London va Nyu-York|pages=148–150|isbn=0-582-49312-9}}</ref>.
+== Oila ==
+Ummu Iso [[Abbosiylar sulolasi|Abbosiylar]] hukmron xonadoniga ham ota, ham ona tomonidan qarindosh edi. U bir qancha Abbosiy xalifalari, Abbosiy shahzodasi va malikalari bilan zamondosh boʻlgan.
+{| class="wikitable" border="2"
+!T/r.
+!Abbosiylar
+!Qarindoshligi
+|-
+|1
+| [[Al-Hadi|Musa al-Hadiy]]
+| Otasi
+|-
+|2
+| [[Horun ar-Rashid]]
+| Amakisi va qaynatasi
+|-
+|3
+| Al-Amin
+| Amakivachchasi va qayin ogʻasi
+|-
+|4
+| [[Maʼmun|Al-Ma'mun]]
+| Turmush oʻrtogʻi
+|-
+|5
+| Muhammad Al-Asgʻar
+| Toʻngʻich oʻgʻli
+|-
+|6
+| Abdallah ibn al-Maʼmun
+| Ikkinchi oʻgʻli
+|-
+|7
+| Hamdunah bint Horun ar-Rashid
+| Amakivachchasi va kelinoyisi
+|-
+|8
+| Fotima bint Horun ar-Rashid
+| Amakivachchasi va kelinoyisi
+|-
+|9
+| Jafar ibn Musa al-Hadi
+| Akasi
+|-
+|10
+| Al-Abbas ibn Musa al-Hadi
+| Akasi
+|-
+|11
+| Abdallah ibn Musa al-Hadi
+| Akasi
+|-
+|12
+| Ishaq ibn Musa al-Hadi
+| Akasi
+|-
+|13
+| Ismaʼil ibn Musa al-Hadi
+| Akasi
+|-
+|14
+| Sulayman ibn Musa al-Hadi
+| Akasi
+|-
+|15
+| Musa ibn Musa al-Hadi
+| Ukasi
+|-
+|16
+| Umm al-Abbas bint Musa al-Hadi
+| Singlisi
+|-
+|}
+== Manbalar ==
+{{Manbalar}}
+== Adabiyotlar ==
+* {{kitob manbasi| title = al-Maʾmūn | first = M. | last = Rekaya | authorlink = | volume = 6 | pages = 331–339 | url = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/al-mamun-SIM_4889}}
+* {{kitob manbasi | last=Abbott | first=Nabia |author-link=Nabia Abbott | title=Two Queens of Baghdad: Mother and Wife of Hārūn Al Rashīd | publisher=University of Chicago Press | year=1946 | isbn=978-0-86356-031-6 }}
+* Ibn al-Sāʿī (2017). Consorts of the Caliphs: Women and the Court of Baghdad
+* {{kitob manbasi | last = Gabrieli | first = F. |author-link=Francesco Gabrieli | title = al-Amīn | volume = 1 | pages = 437–438 | url=https://doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_0599}}
+[[Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr shaxslari]]
+[[Turkum:Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr ayollari]]

Ummu Iso bintu Muso Al-Hadiy أم عيسى بنت موسى الهادي
Zavjat al xalifa
Abbosiylar xalifasining rafiqasi
Oʻtmishdoshi	Lubana bint Ali ibn Al-Mahdiy
Davomchisi	Hadicha bint al-Hasan ibn Sahl

Tugʻilishi	783 yoki 785-yil Abbosiylar xalifaligi Bagʻdod yoki Hadisa shahri
Vafoti	830-yillar Abbosiylar xalifaligi Bagʻdod shahri
Turmush oʻrtogʻi	Al-Maʼmun
Farzandlari	Muhammad al-Asgʻar ibn al-Ma'mun Abdulloh ibn Abdulloh al-Ma'mun
Sulola	Abbosiylar
Otasi	Muso Al-Hadiy
Dini	Islom