Ummu Ayman
Барака бинти Саъалаба (арабча: بَـرَكَـة Барака) – одатда, унинг куняси Умму Айман (арабча: أمّ أيمن билан машҳур), илк мусулмон ва Ислом пайғамбари Муҳаммаднинг ҳамроҳи эди.
| Барака бинти Са’алаба | |
|---|---|
| Турмуш ўртоғи |
Убайд ибн Зайд (тахминан 612 йилда вафот этган) Зайд ибн Ҳориса (м. тахминан 614 йилда – 629 йилда вафотигача) |
| Болалари |
Айман ибн Убайд (ўғли) Усома ибн Зайд (ўғли) |
У Муҳаммаднинг ота-онаси Абдуллоҳ ибн Абдул-Мутталиб ва Амина бинти Ваҳбнинг қули бўлган ҳабаш эди. Аминанинг вафотидан кейин Барака Муҳаммадни бобоси Абдул-Мутталиб ибн Ҳошимнинг хонадонида тарбиялашга ёрдам берди. У уни она тимсоли сифатида кўрди. Кейинчалик Муҳаммад(с.а.в) уни қулликдан озод қилди, лекин у Муҳаммад(с.а.в) ва унинг оиласига хизмат қилишда давом этди. У Исломни эрта қабул қилган ва Уҳуд ва Хайбардаги муҳим жангларда қатнашган.
Озодликка эришгандан сўнг биринчи навбатда Бану Хазраж қабиласидан бўлган Убайд ибн Зайдга турмушга чиқди, ундан Айман ибн Убайд исмли ўғил кўрди ва унга Умму Айман кунясини (Айманнинг онаси назарда тутилган) берди. Кейинчалик у Муҳаммаднинг асраб олинган ўғли Зайд ибн Ҳорисага турмушга чиқди. Унинг Зайд билан ўғли Усома ибн Зайд илк мусулмонлар қўшинида қўмондон бўлиб хизмат қилган ва Усома бин Зайднинг Византия империясига ҳарбий юришини бошқарган.
Тарих
Барака Ҳабашистонлик Таъалаба ибн Амрнинг қизи эди[1]. У Абдуллоҳ ибн Абдулмутталиб ва Омина бинти Ваҳб хонадонларида қуллик қилган. Аминанинг вафотидан кейин у Муҳаммад(с.а.в)нинг қули бўлди[2].
Муҳаммад(с.а.в)нинг болалиги
Аминанинг Ал-Абвада вафотидан кейин Барака Муҳаммад(с.а.в)га қаради ва у билан Маккадаги бобоси Абдул-Мутталиб ибн Ҳошимнинг хонадонига кўчиб ўтди ва у ерда у болалигида[3] ва ундан кейин[4] балоғат ёшида хизмат қилди[5].
Ибн Касирнинг ёзишича, Муҳаммад(с.а.в)нинг отаси томонидан бобоси Абдул-Мутталиб ибн Ҳошим Баракага набирасини, айниқса Аҳли-Китобдан (арабча: أَهـل الـكِـتـاب ـл ạлạитуạб) халқнинг пайғамбари бўлишини башорат қилган[6].
Никоҳлар ва болалар
Муҳаммад(с.а.в) Хадичага турмушга чиққач, Бараканинг озодлигини ва Убайд ибн Зайд исмли хазрожий саҳобасига уйланишини тайинлади. Бу никоҳ орқали Барака Айман исмли ўғил туғди ва шунинг учун у „Умму Айман“ („Айманнинг онаси“) номи билан машҳур эди[7]. Убайд Хайбар жангида ҳалок бўлди[8]. Айман ибн Убайд кейинчалик Ҳунайн жангида ҳалок бўлди[9].
Муҳаммад(с.а.в)нинг асранди ўғли Зайд ибн Ҳориса кейинчалик Баракага уйланди. Уларнинг Усома исмли ўғли бор эди, у Муҳаммад(с.а.в) томонидан қўшин бошлиғи этиб тайинланган ва Усома бин Зайднинг Византия империясига муваффақиятли ҳарбий юришни бошқарган[10].
Миграция
Муҳаммад(с.а.в) пайғамбарлигини эълон қилганидан кейин Умму Айман унинг биринчи издошларидан бири бўлди. Кейин Мадинага ҳижрат қилди[11].
Жангларда иштирок этиш
Умму Айман Уҳуд жангида қатнашган эди. У аскарлар учун сув олиб келди ва ярадорларни даволашга ёрдам берди. У Хайбар жангида Муҳаммад(с.а.в)га ҳамроҳлик қилган[12].
Уҳуд жангида Муҳаммад алайҳиссаломнинг вафоти ҳақидаги миш-мишлардан кейин кўп одамлар Мадина томон қочиб кетишди. Умму Айман бир қанча қочоқларнинг юзларига тупроқ сепди ва: „Менга қиличингизни беринг“, деди. Кейин у бир неча аёллар билан жанг майдонига кетди[13]. Кейин у душман аскари Хиббон ибн Арақа отган ўқдан ярадор бўлди[14].
Бошқа илк мусулмонлар билан муносабатлар
Муҳаммад(с.а.в) Умму Айманни яхши кўрар, ҳатто уни онадек ўйларди[15]. Бир қанча ҳадисларда Муҳаммад(с.а.в)нинг унга бўлган ҳурмати тасвирланган[16]. Умму Айманни уйига зиёрат қилдилар, ундан кейин халифалар Абу Бакр ва Умар ҳам шундай қилдилар[17]. Баъзи ҳадис манбаларида Умму Айманнинг фазилатлари ҳақида жаннат бор[18]. У шиа манбаларида ҳам мақталган[19].
Ундан бир неча ҳадис ривоят қилинган[20]. Анас ибн Молик, Абу Язид Мадоний ва Ҳанаш ибн Абдуллоҳ Санъоний кабилар ундан ривоят қилишган[21].
Ўлим
Умму Айман вафотининг аниқ санаси аниқ эмас. Баъзилар у Муҳаммад(с.а.в)нинг ўлимидан тахминан беш ой ўтгач вафот этган деб тахмин қилишди[22]. Аммо ибн Саъднинг[23] ёзишича, у Усмон халифалигининг дастлабки кунларида тирик эди[24].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Зуҳри, п 177; ал-Табарани, вол. 25, п. 86
- ↑ Ибн Саъд, вол. 8, п. 223; Баладҳури, вол.1, п. 96
- ↑ Ибн Қутайбаҳ, п. 150
- ↑ Баладҳури, вол.1, п.472
- ↑ Ибн Ҳажар, ал-Итҳаба, вол.8, п. 380
- ↑ ибн Катҳир, ал-Бидаяҳ wа ал-Ниҳаяҳ, вол. 2, п. 343
- ↑ Ибн Саъд, вол. 8, п. 223; Ибн Саъд, вол. 4, п. 61
- ↑ Садеқи Ардестани, Аҳмад. Занане данешманд wа рави ҳадитҳ=тҳе леарнед анд нарратар wомен, Қом, 1998 — 3-бет.
- ↑ маҳаллати, вол.2, п. 26
- ↑ Баладҳури, вол.1, п.96
- ↑ Баладҳури, вол. 1, п. 269
- ↑ Ал-Wақиди, вол.1, п. 241, 250, вол.2, п. 685; Ибн Саъд, вол. 8, п. 225; Баладҳури, вол. 1, п.
- ↑ Баҳр ал-Улум, МуҳаммадАли, транслате бй Муҳаммад Али Амини, (1979), Wоман оф эарлй Ислам, Ҳекмат
- ↑ Ибн Атҳир, Али. ал-Камил фи ал-Тарикҳ. вол. 2. Беирут: Дар Иҳя ал-Туратҳ ал-Араби, 2009 — 160-бет.
- ↑ Ибн Саъд, вол. 8, п. 223
- ↑ Ибн Саъд, вол. 8, п. 223-226; Ал-Дҳаҳаби, вол. 2, п. 224
- ↑ Муслим ибн ал-Ҳажжаж, вол. 2, п. 1907; Ибн Мажаҳ, вол. 2, п. 523-524; ибн Абд ал-Бирр, вол. 4, п. 1794
- ↑ Муслим ибн ал-Ҳажжаж, вол. 2, п. 1907-1908
- ↑ Ал-Кулайни, вол. 2, п. 405; Ибн Бабаwайҳ, п. 76
- ↑ Аҳмад ибн Ҳанбал, вол. 2, п. 421; ал-Табарани, вол. 25, п. 87-91; Ибн Мажаҳ, вол. 2, п. 1107
- ↑ Ибн Ҳажар, вол. 12, п. 459
- ↑ ал-Табарани, вол. 25, п. 86; қуотед фром Зуҳри
- ↑ Ибн Саъд, вол. 8, п. 226
- ↑ ал-Табарани, вол. 25, п. 86; Ал-Дҳаҳаби, вол.2, п. 227
Библиография
- исИбн ал-Атҳир, Али. Усд ал-гҳаба фи ма`рифат ал-саҳаба. Cаиро, 1948.
- Ибн Бабаwайҳ, Муҳаммад. Амали. Беирут, 1980.
- Ибн Ҳажар Ал-Асқалани, Аҳмад. Таҳзиб Ал-Таҳзиб. Ҳйдерабад Деccан, 1909.
- Ибн Са`д, Моҳаммед. ал-Табақат ал-Кубра. Дар Садер.
- ибн Абд ал-Бирр, Юсуф. ал-Истиʻаб, речерч бй Али Моҳаммад Бежави. Cаиро, 1960.
- Ибн Қутайбаҳ, Абдуллаҳ. ал-Ма'ариф, ресеарч бй Тҳерwат Акашеҳ. Cаиро, 1969.
- ибн Катҳир, Абдуллаҳ. ал-Бидаяҳ wа ал-Ниҳаяҳ, ресеарч бй Али Шири. Дар Иҳя ал-Туратҳ ал-Араби, 1988.
- Ибн Мажаҳ, Муҳаммад. Сунан. Истанбул, 1981.
- ибн Ҳанбал, Аҳмад. Муснад. Cаиро, 1981.
- Баладҳури, Аҳмад. Ансаб ал Ашраф, ресеарч бй Муҳаммад Ҳамидуллаҳ. Cаиро, 1959.
- Ал-Дҳаҳаби, Аҳмад. Сеир Алам Ал-Нубала, ресеарч бй Шу’аиб ал-Арнаоу анд отҳерс. Беирут, 1986.
- Зуҳри, Абдуллаҳ. ал-магҳзи ал-набаwийя, ресеарч бй Соҳеил Закар. Дар ал-фикр, 1981.
- ал-Табарани, Сулайман. Ал-Мужам ал-Кабир, ресеарч оф Ҳамди Абдул-Мажид Салафи. Багҳдад, 1981.
- ал-Табарси. Ал-Иҳтижаж, вол. 1. Дар ол-но'ман, 1966.
- Ал-Кулайни, Муҳаммад. ал-Кафи, Ревисед бй Али Акбар Гҳаффарий. Беирут, 1980.
- ибн ал-Ҳажжаж, Муслим. Саҳиҳ, аннотатор: Муҳаммад Фуад ʻАбд ал-Бақи. Истанбул, 1980.
- Ал-Wақиди, Муҳаммад. ал-Магҳази, ресеарч бй Марсден, Жоҳнс. Лондон, 1966.
- Маҳаллати, Забиҳоллаҳ. ал-раяҳин ал-шариа. Ҳекмат, 1979.