Ungurlikon

Унгурликон вилоятидаги Курамин ўрта тоғлари

Унгурликон —(ўзбекча: Унгурликон/Унгурликон) Курамин тизмасининг шимолий ёнбағрида, Охангарон дарёсининг чап қирғоғида антик даврда ривожланган фируза кони ҳисобланади. „Илаканинг фируза кони“ билан аниқланган, бу қадимги Чош давлатидаги энг йирик фируза кони ҳисобланади. Замонавий ғояларга кўра, Чош топонимининг келиб чиқиши Унгурликон фирузаси ва билвосита Тошкент шаҳри номи билан боғлиқ.

Конда фируза томирлари ёриғи

Унгурликон Курамин тоғларининг шимолий-шарқий ён бағирларида Писталисой (Абжазсой дарёси ҳавзаси) ирмоғи бўлган Унгурлисой кичик оқими қирғоғида жойлашган. Ҳудуд тахминан 1000 м баландликда жойлашган.

Қадимда Унгурликонда кварц порфирити дан фируза олиш ташкиллаштирилган. Тарихий руда қазиб олиш нуқталари ғарбий, марказий ва шарқий зоналарга бирлаштирилган кўплаб йирик ва кичик конлар билан ифодаланади. Археологик тадқиқотлар бизнинг эрамизнинг биринчи асрларидан то ўрта асрларгача бўлган даврда минерал қазиб олинганлигидан далолат беради. Коннинг умумий майдони, ахлатхоналарни ҳисобга олган ҳолда, 16 минг м² дан ошади, қазиб олинган жинсларнинг тахминий ҳажми камида 320 минг м³. Катта ҳажмдаги ишлар Унгурликонни Илакнинг энг йирик конлари қаторига қўяди.

Унгурликон конидан фируза намунаси

Таҳлиллар Унгурликон рудаларида олтин борлигини ҳам кўрсатади. Археолог Ю. Ф.Буряков қимматбаҳо металларни қазиб олишнинг умумий ҳажмидан 50000 м³ ни ажратади.

Ал-Беруний"Илакнинг фируза кони" ҳақида бир заргарнинг сўзларидан хабар беради: Илак фирузасини кўрдим, унинг оғирлиги икки юз дирҳам бўлиб, уни ўша пайтда эллик динорга баҳолаган бўлса, ҳозир Илак кони қуриб, ташландиқ бўлгани учун унинг нархи икки юз динорга етди.

Унгурлик ер ости йўлига кириш

Ҳозирда Чош давлати ва шунга мос равишда Тошкент шаҳри номини Унгурликон фирузаси билан боғлаш одат тусига кирган. Хитой манбаларига кўра, Чошнинг шарқида тўқ кўк „сесе“ тошини қазиб олиш билан машҳур тоғ борлиги таъкидланган. Буюк Ипак йўлида жойлашган Чош ушбу маҳсулотнинг Шарқ мамлакатларига асосий экспортчиси бўлган, тош эса Хўтан воситачилигида Хитойга кириб келган. Маълумки, ХИИ-асрда ҳатто сунъий „сесе“ ишлаб чиқарилган, афтидан, бу кўк паста эди.

„Сесе“ ва фируза, зикр этилган кон ва Унгурликоннинг ўзига хослиги ҳақида бир қанча далиллар мавжуд. Маълумки, қадимги даврларда фируза „ғалаба тоши“ сифатида баҳоланган ноёб товар бўлган. Фирузанинг қадимги туркий номи „čэč“ каби эшитилади. Келиб чиқиши бўйича „сесе“ асосан Эрон марваридлари ҳисобланган. ХИ-ХИИ-асрларнинг заргарлик буюмлари учун паста Чошнинг кўк фирузасига тақлид қилади. Ю.Ф.Буряков, тахминий хулосасига кўра, марвариднинг номи биринчи навбатда эгалик ҳуқуқига, кейин эса пойтахтга берилган.

Адабиёт

• Буряков Ю. Ф.. Горное дело и металлургия средневекового Илака. В — начало ХИИИ века, 1250 экз, Москва: Наука, 1974 — 43—45-бет. 
• Тошкент: энциклопедия.. Тошкент: «Ўзбекистон миллий энциклопедияси» Давлат илмий нашриёти, 2008 — 231-бет. ИСБН 978-9943-07-096-7.  (ст. „Унгурликон“) ^(ўзб.)
• Буряков Ю. Ф.. Генезис и этапы развития городской культуры Ташкентского оазиса, 1000 экз, Ташкент: Издательство «Фан» Узбекской ССР, 1982 — 51-бет.