Киндик ичакчаси (ко'ндаланг кесим) Юқори о'нг ва чап: киндик артериялари, пастки: киндик венаси, о'ртаси: аллантоис қолдиқлари. Қолган бо'шлиқ Уортон жели билан то'лдирилган.

Уортон жели (лотинча: субстантиа гелатинеа фуниcули умбилиcалис) эмбрион шиллиқ (желатинсимон) бириктирувчи тўқима ҳисобланиб, инсонларда ва барча сутемизувчиларда киндикнинг асосий таркиби қисимни ҳосил қилади.

Инглиз анатоми Томас Уортон шарафига номланганинглизча: Тҳомас Wҳартон; (1610—1673), у илк бор 1656-йилда Аденографияда киндик ичакчасидаги структуранинг батафсил ёритиб берган: сиве гландуларум тотиус cорпорис десcриптио[1].

Тузилиши

Уортон жели ривожланишининг асоси эмбриобластнинг эмбриондан ташқари мезодермаси ҳисобланади. Желлй миқдори ҳомиладорликнинг 6-8 ойлигида фаол равишда ошади ва аста-секин камайиб боради. Туг'илгандан со'нг бу турдаги бириктирувчи то'қималар одам танасида топилмайди.То'қима аниқ асосий модда ва мезенхима ҳосилалари бо'лган турли хил ҳужайралар таркиби билан ифодаланади (бир дифферонни ташкил этувчи ва виментин, десмин, актин, миозинни биосинтез қилиш ҳусусияти билан ажралиб турадиган фибробластлар, миофибробластлар, силлиқ миоцитлар). Уортон желининг мезенхима ҳужайралари лимфоцитларга иммуномодулятор та'сир ко'рсатиши мумкин. Уортоннинг желе ҳужайралари бир қанча илдиз ҳужайра генларини, шу боис теломеразани кодловчи генни ифодалайди . Булар нейронлар, остеобластлар, хондробластлар ва адипоцитлар шу каби этук ҳужайра турларига ажратиш учун экстракте қилиниши, о'стирилиши ва индукция қилса бо'лади[2]. То'қималарнинг толали компоненти заиф ҳисобланган. Базал мембраналарга хос бо'ладиган Коллаген ИВ типа[эн] , ламинин ва ретикуляр толалар шимгичли моддани ҳосил бо'лади, унда бир нечта эркин ҳужайралар мавжуд, аммо ко'п миқдорда мукополисаккаридлар (гиалурон кислотаси, гепарансульфата[эн] ва хондроитин сулфат). Гиалурон кислотасининг сув йиг'иш қобилияти туфайли бир вақтнинг о'зида желега о'хшаш консистенсияга эга бо'ладиган Уортон желининг кучли ва эластик то'қима тузилиши ҳосил бо'лади[3]. Желлй киндик ичакчасидаги эластикликни та'минлайди, пупочные сосуды[эн] (пупочные артерии[эн] ва пупочную вену[эн]) ҳомилани қон билан та'минловчи ҳисобланади, киндик бо'шлиг'ида аниқ юзага келадиган сиқилиш ва механик тасирдан ҳимоя қилади. шнур эгилади ва тугунларниҳосил қилади. шунингдек, Wҳартон жели қон томирларининг деворларини озиқлантиришни та'минлайди ва ҳомилалик қон ва амниотик суюқлик марказда моддалар алмашинувини амалга оширади. Киндик артериялари ва киндик венаси плацентадан ҳомиланинг пупочного кольца[эн] оралиқда Уортон жели ичида о'рта ҳисобда 10-11 бурилиш қилади. Уортоннинг ҳомиладорлигининг со'нгида томирлар ёнидаги желе фибробластларни синтез қиладиган коллаген толалардан толали бириктирувчи. Уортон желининг шиллиқ то'қимаси ко'знинг шишасимон танасини ва ёш тишлардаги пулпа бо'шлиг'ини то'лдирадиган то'қималарга яқин жойлашган[4].

Клиник аҳамияти

Камдан кам учрайдиган патология мавжуд - Wартон желининг шишиши. Патологиянинг сабаблари аниқланмаган. Ба'зида шиш пайдо бо'лиши ҳомиланинг тушиши билан бог'лиқ. Бундан ташқари, киндик ичакчасидаги гемангиома билан шиш пайдо бо'лиши мумкин. У билан киндик томирларини сиқиш хавфи ортади, бу ҳомиланинг қон та'миноти бузилишига олиб келиши мумкин. Одатда, Wартон желининг шишиши ҳомиладорликнинг иккинчи ярмида аниқланади. Шиш бутун киндик ичакни ёки унинг алоҳида қисмларини қамраб олиши мумкин. Шишдан ташқари, Wҳартон жели патологиялари орасида псевдокистларнинг пайдо бо'лиши, кам ривожланган ва киндик ичакчасидаги сиқилиш ( коарктация ) билан кечадиган шиллиқ қават дегенерацияси киради</реф><реф>{{Китоб манбаси/Русча|заглавие=Тактика ведения беременности и родов при различной патологии пуповины|автор=Бойко В. И., Иконописцева Н. А., Никитина И. Н., Яблуновская В. Ю. 2015-йилги тадқиқот шуни ко'рсатдики, Уортон жели то'қималарининг трансплантацияси травматик мия шикастланишини даволаш усули сифатида ко'риб чиқиш мумкин.

Манбалар

  1. ↑ Wартон Т. Аденограпҳиа: сиве гландуларум тотиус cорпорис десcриптио. Лондон: Wҳартон, 1656 — 243–44-бет. 
  2. ↑ дои:10.1634/стемcеллс.21-1-105
    Тҳис cитатион wилл бе аутоматиcаллй cомплетед ин тҳе нехт феw минутес. Ёу cан жумп тҳе қуэуэ ор эхпанд бй ҳандУортон жели]]
  3. ↑ Афанасьев и др. 2004.
  4. ↑ Месчер 2016.

Адабиётлар

  • Афанасьев Ю. И., Кузнецов С. Л., Юрина Н. А., Котовский Е. Ф. и др. Гистология, цитология и эмбриология. — 6-е изд., перераб. и доп.. — М.: Медицина, 2004. — 768 с. — ИСБН 5-225-04858-7.
  • Антҳонй Л. Месчер. Жунқуэира'с Басиc Ҳистологй. — МcГраw-Ҳилл Эдуcатион, 2016. — ИСБН 978-0-07-184270-9.