Uqba masjidi

Уқба масжиди (арабча: جامع القيروان الأكبر‎) — Қайравон масжиди сифатида ҳам танилган, УНЕСCОнинг Бутунжаҳон мероси шаҳарчасида жойлашган Қайравон шаҳрида жойлашган (Тунис) ва Шимолий Африкадаги энг таъсирли ва энг йирик исломий ёдгорликлардан бири.

Масжид
Уқба масжиди арабча: جامع القيروان الأكبر‎
Уқба масжиди
Мамлакат	Тунис
Ҳудуд	Қайравон
Йўналиши	сунний
Масжид тури	Жомеъ-Масжид
Меъморий услуб	Ислом меъморчилиги
Бинокорлик	670-йил—671-йил
Бино майдони	9,ооо м2
Миноралар сони	1
Миноралар сони	1
Ҳолати	амалдаги
Таровиҳ
Саҳарлик ва ифторлик

Араб генерали Уқба ибн Нафий томонидан ҳижрий 50-йилда (милодий 670-йил) Қайравон шаҳрининг пойдеворига асос солинганида, масжид 9000 квадрат метр (97000 квадрат метр) майдонни эгаллайди.Бу ислом оламидаги энг қадимий ибодат жойларидан бири бўлиб, кейинчалик Мағрибдаги барча масжидлар учун намуна ҳисобланади. Унинг периметри тахминан 405 метр (1329 фут) бўлиб, мармар билан қопланган ҳовли ва квадрат минора мавжуд. Уқба масжиди ўзининг маънавий обрў-эътиборидан ташқари, Ислом меъморчилигининг энг яхши асарларидан бири ҳисобланади.

Икки аср ўтиб, Ақлабидлар томонидан олиб борилган кенг кўламли ишлар (ИХ асрда) масжидга ҳозирги кўринишини берди. Уқба масжиди ва Қайравондаги бошқа муқаддас қадамжоларнинг шуҳрати шаҳарнинг ривожланишига ва кенгайишига ёрдам берди. Масжидда дарс берган олимлардан ташкил топган университет ислом фикрлари ва дунёвий илмлар соҳасида ҳам таълим маркази эди. Ўша пайтда унинг ролини Ўрта асрлардаги Париж университети билан таққослаш мумкин. ХИ асрнинг ўрталаридан шаҳарнинг таназзулга юз тутиши билан, интеллектуал фикр маркази Тунисдаги Эз-Зитоуна университетига кўчиб ўтди.

Жойлашув ва умумий жиҳат

Қайравон Мадинанинг шимолий-шарқида жойлашган масжид Хумумат ал-Жами (ички қисмида „Буюк масжиднинг майдони“) ички қисмида жойлашган. Ушбу жой дастлаб Уқба ибн Нафи томонидан асос солинган шаҳарнинг уйғунлигига тўғри келади. Дарёларнинг бир қатор ирмоқлари ўтадиган ернинг табиий ҳолатини ҳисобга олган ҳолда, шаҳарнинг ривожланиши жанубга қараб тарқалади. Ҳижрий 449-йил (милодий 1057-йил)да инсоний омиллар, жумладан Ҳилалиянинг босқинлари шаҳарнинг таназзулига олиб келди ва ривожланишни тўхтатди. Ушбу барча сабабларга кўра, илгари 670-йилда қурилган Мадина марказини эгаллаган масжид ҳозирги шаҳарнинг шарқий қисмида жойлашган.

Бино деярли 9000 м2 майдонни эгаллаган жуда катта тартибсизлик тўртбурчаклардир. Шарқий томондан ғарбдан (125,20 метр) узоқроқ, шимол томонда (72.70 метр) жанубдан (78 метр) қисқароқ. Асосий минора шимолда жойлашган.

Ташқи томондан, Буюк Қайравон масжиди бу қал’ага ўхшаш бино бўлиб, унинг қалинлиги 1,90 метрни ташкил этади. Катта очер деворлари, ишлов берилган тошлардан иборат бўлиб, кесишган тош ва пишиқ ғиштлардан иборат. Ҳар икки томоннинг баландлиги 4,25 метрни ташкил этувчи бурчак миноралари мустаҳкам проекцион таянчлар билан мустаҳкамланган. Сиқилиб кетиши керак бўлган юмшоқ майдонларга асосланиб, мустаҳкам миноралар бутун масжидга барқарорлик қўшади. Миноралар ритмик нақшлари, гумбазлар билан безатилган бўлиб, маъбадга ажойиб ҳашаматли туйғу бағишлайди.

Тарихи

Тараққиёти

670-йилда Қайравон пойдеворида араб генерали ва истилочи Уқба ибн Нафи (ўзи шаҳар асосчиси) ўз масжидининг жойини шаҳар марказида, губернатор қароргоҳи ёнида танлади. Тахминан 690-йилда, қурилганидан кўп ўтмай, Кусаила томонидан Берберлар томонидан босиб олинган пайтида масжид бузилган. У 703-йилда гассонийлар генерали Ҳасан ибн ан-Нўмон томонидан қайта қурилган. Қайравон аҳолисининг аста-секин кўпайиши ва Дамашқдаги содиқ кишиларнинг кўпайиши билан Хишом ибн Абд ал-Малик, Умавийлар халифаси Дамашқда ўз губернатори Бишр ибн Сафвонга шаҳарда ободонлаштириш ишларини олиб боришни топширди. 724–йил-728-йилларда масжид кенгаяди. Ушбу кенгайтириш вақтида у масжидни йиқитди ва меҳробдан ташқари қайта қурди. Унинг ҳомийлигида миноранинг қурилиши бошланди. 774-йилда Аббосийлар ҳокими Язид ибн Хатим бошчилигида янгиланиш ва безаклар билан амалга оширилди.

Архитектураси ва декорацияси

Ҳаволалар

• Окба Ибн Нафаа Мосқуэ ин Каироуан (Мосқуэ оф Уқба) wебсите (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-08-14 санасида архивланган)
• Панорамиc висит оф тҳе Греат Мосқуэ оф Каироуан (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-03-07 санасида архивланган)
• Саcред Дестинатионс : Греат Мосқуэ оф Каироуан
• Греат Мосқуэ оф Каироуан (Қантара Медитерранеан Ҳеритаге)
• Видео оф тҳе миҳраб оф тҳе Греат Мосқуэ оф Каироуан