Ushakov ordeni
Ушаков ордени (русча: орден Ушакова) ҳеч қачон жангда мағлуб бўлмаган ва Россия денгиз флотининг ҳомийси деб э'лон қилинган адмирал Фёдор Ушаков (1744-1817) шарафига номланган Россия Федерациясининг ҳарбий орденидир. Ажойиб етакчилик учун денгиз қўмондонлик зобитларига берилади. Бу орденга Иккинчи жаҳон уруши йилларида СССР Олий Кенгаши Президиумининг 1944-йил 3-мартдаги қарори билан икки даражада асос солинган.[1] Бу ғояни Иосиф Сталинга 1943-йилнинг ёзида адмирал Николай Герасимович Кузнецов берган. 1991-йилда СССР парчаланиб кетганидан сўнг Россия Федерацияси Олий Кенгашининг 1992-йил 20-мартдаги 2557-И-сонли қарори билан Ушаков ордени ўзгаришсиз сақланиб қолди[2]. Аммо аввалги шаклда мукофотланмаган. Президентнинг 2010-йил 7-сентабрдаги 1099- сонли фармони[3] бутун Россия мукофотлари тизимини совет давридан модернизация қилиш ва қайта ташкил этиш бўйича орденни ҳозирги шаклига – лента билан ўрнатилган ягона даражали орденга ўзгартирди.
| Ушаков ордени | |
|---|---|
![]() | |
| Тури | Бир даражали орден |
| Тақдирлаш асоси | Моҳирона ҳарбий раҳбарлик |
| Мамлакат |
|
| Ҳолати | Фаол |
| Таъсис этилган санаси | 1944-йил 3-март |
| Биринчи бор тақдирланиш | 1944-йил 16-май |


Совет низоми
Ушаков ордени билан 1944-йилда та'сис этилганидан 2010-йил сентабригача денгиз флоти офицерлари денгиз операцияларини ишлаб чиқиш, амалга ошириш ва та'қиб этишдаги улкан ютуқлари учун, сон жиҳатдан устун душман устидан ғалаба қозонилганлиги учун тақдирланди.[1]
Денгиз офицерларига 1-даражали Ушаков ордени қуйидагилар учун берилган:
- денгизда ёки унинг қирғоқ иншоотларида душманга қарши операцияларни мукаммал ташкил этиш ва ўтказиш, флотнинг барча кучлари ва воситаларининг тўлиқ ҳамкорлиги асосида тўсатдан ва қат'ий зарба беришда душман денгиз кучлари ёки унинг қирғоқ базалари ва истеҳкомларини йўқ қилиш;[1]
- душман алоқаларига қарши яхши ташкил этилган ва муваффақиятли якунланган денгиз операцияси, бу унинг кўплаб ҳарбий кемалари ва транспорт воситаларининг йўқ қилинишига олиб келса;[1]
- кучларининг жанговар қобилиятини сақлаб қолган ҳолда сон жиҳатдан устун бўлган душманни мағлуб этишга олиб келадиган жанговар ҳаракатларни бошқаришда ташаббускорлик ва қат'иятлилик;[1]
- кенг кўламли денгиз операцияларини моҳир ва яширин ташкил этиш ва бошқариш, бунинг натижасида кучларининг жанговар қобилияти сақланиб қолган ҳолда душманга катта талофатлар келтирилса.[1]
2-даражали Ушаков ордени денгиз флоти офицерларига қуйидагилар учун берилган:
- а'ло этакчилик ва душманнинг катта йўқотишларига олиб келадиган устунлик; душманга қарши денгизда муваффақиятли жанговар ҳаракатлар;[1]
- душман базалари ва қирғоқбўйи иншоотларига бостириб киришда моҳир, тезкор ва дадил ҳаракатлар, натижада душманнинг йирик кучлари ва техникаси йўқ қилинса;[1]
- душман алоқа линияларига қарши муваффақиятли ва жасоратли ҳаракатлар, бу эса сони жиҳатидан устун бўлган душманнинг кузатув остидаги кемалари ва транспорт воситаларини йўқ қилишга олиб келса;[1]
- йирик ҳарбий денгиз операциясида иштирок этувчи денгиз бўлинмаларини мукаммал ташкил этиш ва бошқариш ёки тактик тўхташ пайтида яхши ташкил этилган ва муваффақиятли операцияларда;[1]
- жанговар топшириқларни муваффақиятли бажариш, душманнинг катта кучини йўқ қилишга олиб келган жангда флотнинг барча мавжуд кучлари ва воситаларини моҳирлик билан ва самарали ташкил этиш ва мувофиқлаштиришда;[1]
- катта ҳарбий ғалабага олиб келган операция давомида мукаммал етакчилик учун.[1]
1-даражали Ушаков ордени кўкракнинг ўнг томонида тақилган ва СССРнинг бошқа орденлари мавжуд бўлганда, 1-даражали Суворов орденидан кейин жойлашган. 2-даражали орден ҳам ўнг томонда тақилган ва 2-даражали Суворов орденидан кейин жойлашган.[1]
Совет ва 2010-йил сентабргача бўлган мукофот тавсифи
1-даражали Ушаков ордени кўп қисмли конструкциядан иборат бўлиб, платинадан ишланган беш қиррали юлдуз, оксидланган кумуш лангар ва платина юлдузига тўртта перчин билан маҳкамланган занжир лангар ва подшипникга ўрнатилган олтиндан зарб қилинган думалоқ марказий медалёндан иборат эди. Адмирал Ушаковнинг релефи тасвири фон тўқ кўк рангли эмал билан қопланган, адмиралнинг боши атрофида зарҳал ҳарфлар билан “АДМИРАЛ УСҲАКОВ” (русча: «АДМИРАЛ УШАКОВ» АДМИРАЛ УСҲАКОВ») ёзуви. Болға ва ўроқ билан иккига бўлинган адмирал, дафна ва эман новдалари остида. Марказий медалён платина юлдузига иккита перчин билан маҳкамланган ва зарҳал арқон билан ўралган. Орқа томонда тишли винт ва 33 мм диаметрли гайка кийимга улаш учун. Мукофотнинг серия рақами пастки қисмида ишланган. 2-даражали орден 1-даражали ордендан қўлланган материали билан ажралиб туради. Унинг беш қиррали юлдузи олтиндан, лангар ва марказий медалён кумушдан, эман ва дафна новдалари туширилмаган.[1][2]
Совет ва Россия Федерациясининг дастлабки вариантлари ўртасидаги ягона сезиларли фарқ бу болға ва ўроқнинг бекор қилиниши эди.[2]
| Биринчи даража 1944–1991 |
Иккинчи даража 1944–1991 |
Биринчи даража 1992–2010 |
Иккинчи даража 1992–2010 |
|---|---|---|---|
| Риббонс | |||
Совет мукофоти лауреатлари (қисман рўйхат)
Совет Иттифоқининг биринчи даражали Ушаков ордени билан жами 47 марта, иккинчи даражали орден билан 194 марта тақдирланган.
Қуйида санаб ўтилган шахслар 1-даражали Ушаков ордени билан тақдирланган:
- Совет Иттифоқи флоти адмирали Николай Герасимович Кузнецов
- Адмирал Гордей Иванович Левченко
- Адмирал Филипп Сергеевич Октабрский (икки марта)
- Адмирал Владимир Филиппович Трибуц (икки марта)
- Адмирал Николай Михайлович Харламов
- Адмирал Арсений Григоревич Головко (икки марта)
- Совет Иттифоқи флоти адмирали Ованнес Степани Исаков (икки марта)
- Адмирал Степан Григоревич Кучеров
- Совет Иттифоқи флоти адмирали Сергей Георгиевич Горшков (иккала синф)
- Адмирал Лев Михайлович Галлер (икки марта)
- Адмирал Сер Бертрам Бош саҳифа Рамсай КCБ, КБЕ, МВО
- Денгиз авиацияси маршали Семен Федорович Жаворонков (икки марта)
- Адмирал Николай Игнатиэвич Виноградов
- Адмирал Владимир Антонович Алафузов
- Адмирал Павел Сергеэвич Абанкин
Қуйида санаб ўтилган шахслар 2-даражали Ушаков ордени билан тақдирланган:
- Вице-адмирал Юрий Федорович Ралл
- Контр-адмирал Владимир Константинович Коновалов
- Капитан 2-даражали Исроил Илйич Фисанович
- Капитан 1-синф Иван Василевич Травкин
- Адмирал Лев Анатолевич Владимирский
- Контр-адмирал Николай Александрович Лунин
- Денгиз авиацияси генерал-маёри Николай Василевич Тчелноков
- Денгиз авиацияси генерал-маёри Мусатов Николай Алексеэвич
- Денгиз авиацияси капитани Дамиан Василевич Осйка
- Капитан 1-синф Антон Иосифович Гурин
- Капитан 1-синф Самуэл Нахманович Богорад
- Ҳарбий-денгиз авиацияси генерал-маёри Константин Дмитриэвич Денисов
- Денгиз авиацияси подполковниги Андрей Иванович Барский
- Капитан 3-синф Василий Маркович Зҳил'тчов
- Капитан лейтенант Иван Сергеэвич Иванов
- Адмирал Иван Иванович Борзов
Ушаков ордени билан қуйидаги муассасалар ҳам тақдирланган:
- Шимолий флотнинг сув ости бригадаси
- Шимолий флотнинг 2-сув ости кемаларига қарши бригадаси
- Шимолий флотнинг "Печенга" торпедо қайиқ бригадаси
- Болтиқ флотининг сув ости бригадаси
- Болтиқ флотининг 9-ҳаво ҳужуми дивизияси
- Қора денгиз флотининг миналаш флотилияси
- Днепр флотилияси
- 4-Амур дарёси флотилияси
- Фрунзе олий денгиз мактаби
- НГ Кузнецов номидаги денгиз академияси
Замонавий мукофот низоми
Ушаков ордени билан денгиз флоти қўшинлари ва бўлинмаларининг қўмондонлик тоифалари қуйидагилар учун тақдирланади:
- душманнинг сон жиҳатдан устунлигига қарамай, амалга оширилган денгиз жанглари пайтида операцияларни моҳирона ташкил этиш ва ўтказиш;[4]
- устун душман денгиз кучларини мағлуб этишга олиб келадиган моҳир денгиз маневрлари;[4]
- душманни мағлуб этишга олиб келган асосий ҳужумни қўллаш жойи ва вақтини танлашда ташаббускорлик ва қат'иятлилик, бу кучларнинг (қўшинларнинг) жанговар тайёргарлигини сақлашга имкон берса;[4]
- душман флоти ёки қирғоқ об'эктларини йўқ қилиш;[4]
- Россия Федерацияси Қуролли Кучларининг бошқа бўлинмалари билан ўзаро ҳамкорлик асосида душман кучларига тўсатдан ва ҳал қилувчи зарба берадиган моҳир ташкилотчилик;[4]
- қўшинлар ўз ҳудудидаги тезкор воситалар, флот асосий портларининг жанговар қобилиятини сақлаб қолган ҳолда душманнинг денгиздан ҳужумларини қайтаришда моҳирона ташкилотчилик;[4]
- қўшма денгиз (ҳаво / денгиз), амфибия операцияларида муваффақиятга эришиш, бу эса ўз мақсадларига эришишга олиб келса.[4]
Ушаков ордени денгиз флотининг ҳарбий қисмлари ва тузилмаларига муваффақиятли денгиз операцияларида иштирок этганликлари учун ҳам берилиши мумкин.[4] Шунингдек, у Россия Федерацияси қўшинлари билан бир сафда қатнашган юқори мартабали офицерлар орасидаги иттифоқчи кучларнинг аскарлари - хорижий фуқароларга иттифоқчи қўшинларнинг (кучларнинг) муваффақиятли қўшма операцияларини ташкил этиш ва ўтказиш учун берилиши мумкин.[3]
Россия Федерациясининг Ушаков ордени устуворлик тартибида кўкракнинг чап томонида тақиб юрилиши, Россия Федерациясининг бошқа орденлари мавжуд бўлганда, Суворов орденидан кейин жойлаштирилиши керак.[5]
Замонавий мукофотнинг тавсифи

Ушаков ордени - 40 мм кенгликдаги кўк эмалли кумуш хоч патти, ҳар бир хоч ўртасида марказдан катталашиб бораётган етти кумуш нур чиқиб туради. Олд томонда кема лангари устига ўрнатилган қавариқ марказий кўк рангли сирланган медалёнда қўллар ва найзалар, замбаклар ва кишанлар кўринади. Медалёнда адмирал Фёдор Ушаковнинг зарҳал бюсти ярми чап томонга қараган ҳолда. Медалён остида, лангар тожи тасвири. Бюстнинг икки томонида медалён айланасидан кейин зарҳал релефли “АДМИРАЛ УСҲАКОВ” (русча: «АДМИРАЛ УШАКОВ») ёзуви бор. Қарама-қарши кумуш нурларнинг учлари орасидаги максимал масофа 45 ммни ташкил қилади. Орқа томонда фақат "Н" релефи ва мукофотнинг серия рақами учун чизиқ мавжуд.[4]
Орден кўкрак нишони ҳалқа орқали мукофотнинг осма ҳалқаси орқали бир-бирининг устига қўйилган 24 ммли штрих билан қопланган стандарт русча бешбурчакка осиб қўйилади.
Манбалар
- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 „Деcреэ оф тҳе Пресидиум оф тҳе Супреме Совиэт оф тҳе УССР оф 3-март 1944-йил“ (ру). Легал Либрарй оф тҳе УССР (1944-йил 3-март). 2022-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-июн."Деcреэ оф тҳе Пресидиум оф тҳе Супреме Совиэт оф тҳе УССР оф Марч 3, 1944" (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-07-22 санасида архивланган) (ин Руссиан). Легал Либрарй оф тҳе УССР. 1944-03-03. Ретриэвед 2012-05-22.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 „Деcисион оф тҳе Супреме Совиэт оф тҳе Руссиан Федератион 2557-И оф 20-март 1992-йил“ (ру). Cоммиссион ундер тҳе Пресидент оф тҳе Руссиан Федератион он стате аwардс (1999-йил 15-декабр). 2012-йил 11-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 22-май. (ин Руссиан). Cоммиссион ундер тҳе Пресидент оф тҳе Руссиан Федератион он стате аwардс. 1999-12-15. Арчивед фром тҳе оригинал (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-03-11 санасида архивланган) он Марч 11, 2012. Ретриэвед 2012-05-22.
- ↑ 3,0 3,1 „Деcреэ оф тҳе Пресидент оф тҳе Руссиан Федератион оф 7-сентабр 2010-йил Но 1099“ (ру). Руссиан Газетте (2010-йил 7-сентябр). Қаралди: 2012-йил 22-май."Деcреэ оф тҳе Пресидент оф тҳе Руссиан Федератион оф Септембер 7, 2010 Но 1099" (ин Руссиан). Руссиан Газетте. 2010-09-07. Ретриэвед 2012-05-22.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 „Статуте оф тҳе Ордер оф Ушаков“ (ру). Cоммиссион ундер тҳе Пресидент оф тҳе Руссиан Федератион он стате аwардс (2010-йил 7-сентябр). Қаралди: 2012-йил 22-май."Статуте оф тҳе Ордер оф Ушаков" (ин Руссиан). Cоммиссион ундер тҳе Пресидент оф тҳе Руссиан Федератион он стате аwардс. 2010-09-07. Ретриэвед 2012-05-22.
- ↑ „Деcреэ оф тҳе Пресидент оф тҳе Руссиан Федератион оф 16-декабр 2011-йил Но 1631“ (ру). Руссиан Газетте (2011-йил 16-декабр). 31-март 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 12-феврал.
