Ziyosfera

Usmon ibn Affon: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Usmon ibn Affon
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Usmon ibn Affon]]
{{Islom}}{{Davlat arbobi bilgiqutisi
| dini                      = [[Islom]]
| ismi                      = Usmon ibn Affon (r.a.)
| tasvir                    = Uthman.png
| lavozimi                  = [[Roshidiy Xalifat]]ning 3-[[xalifa]]si va [[Amirulmoʻminining]]
| boshlanish davri          = 644-yil
| tugash davri              = 17 iyun 656-yil
| avvalgisi                = [[Umar|Umar ibn Xattob]] (r.a)
| keyingisi                = [[Ali|Ali ibn Abu Tolib]] (r.a)
| tavallud sanasi          = 574-yil
| tavallud joyi            = [[Makka]]
| vafot sanasi              = 17 iyun 656-yil
| vafot joyi                = [[Madina]]
| fuqaroligi                = Arab
}}
'''Usmon bin Affon''' ([[Arab tili|arabcha:]] {{Lang|ar|'''عثمان بن عفان'''}}) - [[Roshidun|To'rt xalifaning]] uchinchisi, [[Ashari mubashshara|jannat]] xushxabari berilgan [[Muhammad|Muhammad (s.a.v)]]<nowiki/>ning [[Sahoba|sahobalaridan]] biri bo'lganlar.
 
== Hayotlari ==
Usmon ibn Affon (r.a) 644 yildan 656 yilda o'ldirilgunlariga qadar 12 yil [[Xalifalik|xalifa]] bo'lganlar. U kishi [[Roshidun|to'rt xalifaning]] ichida eng ko'p vaqt xalifalikni boshqarganlar.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.witness-pioneer.org/vil/Articles/companion/60_uthman_bin_ghani.htm|sarlavha=''Uthman in History''|kirish sanasi=6 Ağustos 2007|arxivsana=17 Temmuz 2010|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100717083104/http://www.witness-pioneer.org/vil/Articles/companion/60_uthman_bin_ghani.htm}}</ref> U kishini [[Shialik|shialar]] [[Xalifalik|xalifa]] deb tan olmaganlar. Chunki [[Shialik|shialar ning e'tiqodiga]] ko'ra hukmronlik qilgan birinchi xalifa [[Ali]] (r.a) bo'lgan. Sunniylik e'tiqodiga ko'ra esa, Ali (r.a) va Usmon (r.a) o'rtalarida hech qanday farq yo'q. [[Damashq xalifaligi|Damash xalifaligidan]] (Umaviylar) biri bo'lgan Usmon (r.a), Payg'ambarimiz Muhammad (s.a.v)ning qizi Ruqayyadan o'g'li ''Abu Abdulloh'' bilan bog'liq. Bundan tashqari, u kishi ''Abu Laylo'' deb ham ataladi.<ref name="sevde">{{Veb manbasi|url=http://www.sevde.de/Sahabeler/HzOSMAN_B_AFFAN.htm|sarlavha="Hz. Osman bin Affan", sevde.de|kirish sanasi=6 Ağustos 2007|arxivsana=15 Temmuz 2007|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070715063832/http://www.sevde.de/Sahabeler/HzOSMAN_B_AFFAN.htm}}</ref>
 
U kishi, shuningdek, [[Paygʻambar|payg'ambar]] [[Muhammad|Muhammad (s.a.v) ning]] kuyovlari edi. Avval Muhammad (s.a.v)ning qizlari [[Ruqayya binti Muhammad|Ruqayyaga]] uylandilar. Keyinchalik, Ruqayya binti Muhammad (s.a.v) vafot etgach, Muhammad (s.a.v)ning yana bir qizlari [[Ummu Kulsum bint Muhammad|Ummu]] Gulsumga uylandilar. Ammo Ummu Gulsum ham vafot etgan. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ikki marta kuyovlari bo‘lganlari va ikki qizlariga uylanganlari uchun ''Zi’n-Nuren'', ya’ni “''ikki nur sohibi'' ” nomi bilan mashhurlar.<ref>Salih SURUÇ, Kainatın Efendisi Peygamberimizin Hayatı, Nesil Yayınları, 370. Baskı, s. 421, İstanbul ISBN 978-975-269-894-9</ref> Ikki marta hijrat qilganlari uchun u kishini ''Zatu'l Hijratayn'' deb ham atashgan.
 
[[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr (r.a)ning]] yaqin do'stlaridan biri Usmon (r.a) [[Islom|Islom dini]]<nowiki/>ga birinchilardan bo'lib kirganlar. [[Badr jangi|Badr]] tashqarisidagi janglarda qatnashganlar. 644 yilda [[Xalifalik|xalifa]] bo‘lganlar. ibn Saba tarafdorlari u kishining uyini o'rab olishdi. Shu tarzda u kishi o'ldirildi(656).<ref name="Köroğlu1999">{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=gYOdAAAAMAAJ|title=Konya ve Anadolu medreseleri|publisher=Fen Yayınevi|year=1999}}</ref> [[Zubayr ibn Avvom|Zubayr]] jasadini olib, Baki qabristoniga dafn qilindi. Usmon (r.a) boy edi, vahiy kotibi edi. U [[Qurʼon|Qur'onni]] takrorladi. Uning laqabi ''Nashir-ul Qur'on'' edi. 146 ta [[hadis]] rivoyat qilgan.
 
== Kelib chiqishlari ==
Usmon (r.a)ning tavallud yillari noaniq, ilk islom manbalarida 576 va 579 yillar deb berilgan.<ref name="Saad3">Muhammad ibn Saad. ''Kitab al-Tabaqat al-Kabir Volume 3''. Translated by Bewley, A. (2013). ''The Companions of Badr''. London: TaHa Publishers. Page 57</ref> U kishining otasi [[Affon ibn Abil Os|Affon bin Abi'l Os]] [[Umaviylar]] urug'ining taniqli Makka savdogarlaridan biri edi. Avf ibn Abd Avfning yaqin hamkori bo'lgan va uning [[Banu Jazima]] a'zosi qo'lida fojiali o'limiga guvoh bo'lganlar.<ref name="Asad q Ahmed2">{{Harvard citation no brackets|Q. Ahmed|2011}}</ref> Usmon (r.a)ning onalari [[Erva bint Kureyz]] payg'ambar Muhammad (s.a.v)ning amakivachchalari edi. {{Sfn|Madelung|1998}}
 
Usmon (r.a) yoshliklarida yozishni o‘rganganlar va Islomda yoza oladigan 22 Makkalik ro‘yxatga kiritilganlar.<ref>Ahmed ibn Jabir al-Baladhuri. ''Kitab Futuh al-Buldan''. Translated by Murgotten, F. C. (1924). ''The Origins of the Islamic State Part 2'', p. 271. New York: Longmans, Green & Co., & London: P. S. King & Son, Ltd.</ref> U kishi otasi kabi badavlat savdogarga aylandi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.britannica.com/biography/Uthman-ibn-Affan|sarlavha=Uthman ibn Affan &#124; Biography, Achievements, & Assassination|kirish sanasi=1 Haziran 2022|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220408154740/https://www.britannica.com/biography/Uthman-ibn-Affan|arxivsana=8 Nisan 2022}}</ref> Tijorati gullab-yashnab, Qurayshning eng badavlat kishilaridan biriga aylandi.<ref name="Nectar">{{Citation|title=Ar-Raheeq Al-Makhtum|place=[[Riyadh]]|publisher=Dar-us-Salam Publications|year=1996}}.</ref>
 
== Muhammad va Usmon ==
 
=== Islomni qabul qilish ===
611-yilda [[Suriya|Suriyaga]] xizmat safaridan qaytgach, u islom dini haqida bilib, [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]] roziyallohu anhu bilan bahslashdi. Usmon roziyallohu anhu islomni qabul qilishga qaror qildi va Abu Bakr roziyallohu anhu uni Muhammad sollallohu alayhi va sallam huzuriga e'tiqodini e'tirof etish uchun olib keldi. {{Sfn|Aleem|2011}} Shunday qilib, Usmon roziyallohu anhu<nowiki/>[[Birinchi musulmonlar ro'yxati|birinchilardan boʻlib islomni qabul qildi]] va uning qabul qilishi Muhammad sollallohu alayhi va sallamning taʼlimotiga qattiq qarshilik koʻrsatgan qabilasi, [[Umaviylar|Banu Umayyani]] gʻazablantirdi. {{Sfn|Abbas|2021}}
 
=== Habashistonga ko'chish ===
Usmon roziyallohu anhu 613-yilda rafiqasi [[Ruqayya binti Muhammad|Ruqayya]] roziyallohu anho bilan [[Habashistonga immigratsiya|Habashistonga]] hijrat qilgan va birinchi qochqinlardan biri bo‘lgan. {{Sfn|Abbas|2021}} Habashistonda er-xotin Muhammad sollallohu alayhi va sallamning birinchi nevarasi [[Abdulloh ibn Usmon|Abdullohni]] dunyoga keltirdilar. Keyinchalik ularga juda ko'p musulmonlar qo'shildi.<ref name="Ishaq">Muhammad ibn Ishaq. ''Sirat Rasul Allah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad'', pp. 146-148. Oxford: Oxford University Press.</ref><ref name="Saad1">Muhammad ibn Saad. ''Kitab al-Tabaqat al-Kabir''. Translated by Haq, S. M. (1967). ''Ibn Sa'd's Kitab al-Tabaqat al-Kabir Volume I Parts I & II''. Delhi: Kitab Bhavan.</ref> {{Rp|235–236}} Usmon roziyallohu anhu Habashistonda allaqachon biznes aloqalari bo'lganligi sababli, u savdogar sifatida shug'ullanishda va gullab-yashnashda davom etdi.<ref name="ReferenceC">''Hazrat Usman'' – by Rafi Ahmad Fidai, Publisher: Islamic Book Service Pages: 32</ref>
 
To'rt yil o'tib Habashiston musulmonlari orasida Makka [[Quraysh]] islomni qabul qilganligi haqidagi xabar tarqaldi va Usmon roziyallohu anhu, Ruqayya roziyallohu anho va boshqa musulmonlarni qaytishga ishontirdi. Ammo Makkaga yetib kelganlarida, Qurayshning Islomni qabul qilgani haqidagi xabarlar yolg‘on ekanini aniqladilar. Biroq Usmon roziyallohu anhu va Ruqayya roziyallohu anho yana Makkaga joylashdilar.<ref name="Ishaq2">Muhammad ibn Ishaq. ''Sirat Rasul Allah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad'', pp. 146-148. Oxford: Oxford University Press.</ref> {{Rp|167–169}}<ref name="Saad12">Muhammad ibn Saad. ''Kitab al-Tabaqat al-Kabir''. Translated by Haq, S. M. (1967). ''Ibn Sa'd's Kitab al-Tabaqat al-Kabir Volume I Parts I & II''. Delhi: Kitab Bhavan.</ref> {{Rp|238}} Makkada qisqa vaqt qolgach, er-xotin Madinaga hijrat qilishdi. {{Sfn|Aleem|2011}}
 
=== Madinaga hijrat qilish ===
622 yilda Usmon roziyallohu anhu va uning rafiqasi Ruqayya roziyallohu anho [[Madina (shahar)|Madinaga]] hijrat qilgan uchinchi musulmon guruhidan edilar. 624 yil mart oyida Ruqayya roziyallohu anho kasal bo'lgani uchun Usmon roziyallohu anhu unga g'amxo'rlik qildi va [[Badr jangi|Badr jangida]] qatnasha olmadi. {{Sfn|Aleem|2011}} Ruqayya kasallikdan qutulolmadi va vafot etdi. Muhammad sollallohu alayhi va sallam Usmon roziyallohu anhuning xafa bo‘lganini ko‘rgach, ikkinchi qizi [[Ummu Kulsum bint Muhammad|Ummu Gulsumni]] Usmon roziyallohu anhuga berdi. Usmon roziyallohu anhu 625-yil avgust oyida Ummu Gulsumga uylandi. {{Sfn|Aleem|2011}}
 
[[Ali]] roziyallohu anhu esa [[Fotima|Fotima onamizga]] uylanganida, Usmon roziyallohu anhu Ali roziyallohu anhuning qalqonini besh yuz [[dirham|dirhamga]] sotib oldi. Fotimaning to‘yi uchun to‘rt yuzi ''[[mahr]]'' qilib qo‘yildi, yuztasi boshqa barcha xarajatlar uchun qoldi. Keyinroq Usmon roziyallohu anhu to‘y sovg‘asi sifatida zirhni Ali roziyallohu anhuga qaytardi.<ref>{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=ExbdVf5fFmUC&pg=PT26|title=The Heirs Of The Prophet Muhammad: And The Roots Of The Sunni–Shia Schism|date=4 Kasım 2010|isbn=9780748124701}}</ref><ref>''A Chronology Of Islamic History 570–1000 CE'', by H.U. Rahman 1999 Page 48 and Page 52–53</ref>
 
=== Urushlar ===
Usmon roziyallohu anhu hech qanday yirik harbiy yurish va urushlarda qatnashmagan bo‘lsa-da, musulmon jamiyatiga moddiy yordam ko‘rsatgan. {{Sfn|Bodley|1964}} Badr jangida Muhammad sollallohu alayhi va sallam unga jangga qo‘shilmaslikni buyurdi. Payg‘ambarimiz Usmon roziyallohu anhuning harbiy qudrati yo‘qligiga ishora qilar, qachonki Usmon roziyallohu anhuni urushdan olib chiqish uchun bahona topsa, uni boshqa vazifaga jo‘natar edilar.<ref>Medelung|1997|Page 79</ref> Usmon roziyallohu anhu oila a'zolarini yaxshi ko'rish uchun obro'ga ega edi. U buni ko'rsatgan usullaridan biri, jangchilarni hisobga olmaganda, o'ljani qarindoshlari o'rtasida taqsimlash odati edi.<ref name="EI2">{{Cite encyclopedia}}</ref>
 
=== Muhammad sollallohu alayhi va sallamning so'nggi yillari ===
[[Hudaybiya shartnomasi(sulhi)|Hudaybiyya shartnomasida]] Usmon roziyallohu anhu Makkaliklarga vositachi etib saylandi. {{Sfn|Madelung|1998}} Muhammad sollallohu alayhi va sallam vafotidan keyin Usmon roziyallohu anhu [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]] va [[Umar]] roziyallohu anhumolar xalifaligida muhim siyosiy yoki harbiy rol o‘ynamadi, faqat yaqin maslahatchi sifatida faoliyat yuritdi.<ref name="Donner">''The Early Islamic Conquests'', [[Fred Donner]], Princeton 1981.</ref>
 
== Xalifalik davri ==
 
=== Usmon roziyallohu anhuning saylanishi ===
644 yilda ikkinchi xalifa [[Umar]] eronlik quli [[Abu Lulu|Abu Lu'lu Firuz]] tomonidan shafqatsizlarcha yaralangan. Umar o‘lim to‘shagida yotganda, o‘z orasidan keyingi xalifani tanlash uchun olti kishilik (shūra) qo‘mita tuzdi. Qo'mita tarkibiga Usmon, [[Ali]], uning bolalikdagi do'sti [[Abdurahmon ibn Avf|Abdurrahmon ibn Avf]]<ref name="Asad q Ahmed22">{{Harvard citation no brackets|Q. Ahmed|2011}}</ref> va Muhammad sollallohu alayhi va sallamning yana uchta taniqli do'stlari [[Talha ibn Ubaydulloh]], [[Zubayr ibn Avvom]] va [[Saʼd ibn Abu Vaqqos|Sa'd ibn Abu Vaqqos]] kiradi. Umar vafotidan so‘ng hay’atga uch kun ichida yakuniy qarorga kelishni va to‘rtinchi kuni keyingi xalifaning qasamyodini qabul qilishni buyurdi.
 
644-yil 6-noyabrda Talhasiz jarayon boʻlib oʻtdi. Usmon va Ali bir-birlariga ovoz berishdi, Zubayr birinchisini afzal ko'rdi, Sa'd ikkinchisini qo'llab-quvvatladi. {{Sfn|Pollock|1912}} [[Vilfer Madelung|Vilferd Madelungning]] soʻzlariga koʻra, Ali yakka oʻzi Muhammad sollallohu alayhi va sallam bilan maʼlum darajada yaqin qarindoshlikni saqlab qola olgan, shuning uchun u Aliga yagona kuchli qarshi nomzod sifatida tanlangan.<ref>{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=2QKBUwBUWWkC&pg=PA80|title=The Succession to Muhammad A Study of the Early Caliphate|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-64696-3|accessdate=1 Haziran 2022}}</ref> Umarning o'ldirilishidan so'ng [[Ali]] roziyallohu anhu xalifalikni rad etdi, chunki u Abu Bakr va Umar tomonidan o'rnatilgan tartibga ko'ra boshqaruvda ishtirok etmadi va Usmon roziyallohu anhu o'zining o'n yillik xalifaligi davomida bajarmagan shartlarni qabul qildi.<ref>R. V. C. Bodley, ''The Messenger – the Life of Mohammed''. The six counselors appointed by Umar met as soon as the funeral was over. The caliphate was first offered to Ali with the condition that he governs according to the Qur'an (Islamic Book), the traditions of Mohammed, and the regulations established by Abu Bakr and Umar. Ali accepted the first two conditions and refused the third. The offer was, accordingly, withdrawn and Uthman was approached with the same terms. Being less honest than Ali, he accepted them without demur.</ref> Abdurahmon ibni Avf roziyallohu anhuning qaroridan so‘ng qo‘mita Usmon roziyallohu anhuni rasman uchinchi xalifa etib sayladi va ularga bay’at va’da berdi.<ref name="Donner2">''The Early Islamic Conquests'', [[Fred Donner]], Princeton 1981.</ref>
 
=== Qur'onning jamlanishi ===
Taxminan 650 yilda Usmon roziyallohu anhu [[Qurʼon|Qur'on]] talaffuzida ozgina farqlarni seza boshladi, chunki Islom [[Arabiston yarim oroli|Arabiston yarim orolidan]] tashqarida [[Eron]], [[Shom]] va Shimoliy Afrikaga tarqaldi. Matnning muqaddasligini saqlab qolish uchun u [[Zayd ibn Sobit]] boshchiligidagi qo'mitaga xalifa [[Abu Bakr Siddiq|Abu Bakr]] roziyallohu anhu nusxasidan foydalanishni va Qur'onning standart nusxasini tayyorlashni buyurdi.<ref name="tabatabai5">{{Kitob manbasi|url=https://archive.org/details/quraninislamitsi0000taba|title=The Qur'an in Islam : its impact and influence on the life of muslims|publisher=Zahra Publ.|year=1987|isbn=978-0710302663}}</ref><ref name="sbukhari1">{{Veb manbasi|url=http://www.sahih-bukhari.com/Pages/Bukhari_6_61.php|sarlavha=Sahih Bukhari, volume 6, book 61, narrations number 509 and 510|kirish sanasi=16 Şubat 2018|ish=sahih-bukhari.com|yil=810–870|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160204172409/http://sahih-bukhari.com/Pages/Bukhari_6_61.php|arxivsana=4 Şubat 2016}}</ref> Shunday qilib, Muhammad sollallohu alayhi va sallam vafotidan keyin 20 yil ichida Qur'on yig'ildi. Bu matn musulmon dunyosining shahar markazlarida nusxalari tayyorlangan va nashr etilgan namuna bo'ldi va boshqa versiyalar yo'q qilingan deb ishoniladi.<ref name="tabatabai5" /><ref name="rippin">{{Kitob manbasi|url=https://archive.org/details/blackwellcompani00ripp_0|title=The Blackwell companion to the Qur'an|publisher=Blackwell|edition=[2a reimpr.]|year=2006|isbn=978140511752-4}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.irfi.org/articles/articles_251_300/zayd_ibn_thabit_and_the_glorious.htm|sarlavha=Zayd ibn Thabit and the Glorious Qur'an|kirish sanasi=1 Haziran 2022|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170726122228/http://www.irfi.org/articles/articles_251_300/zayd_ibn_thabit_and_the_glorious.htm|arxivsana=26 Temmuz 2017}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|url=https://archive.org/details/koranveryshorti00cook/page/117|title=The Koran : A Very Short Introduction|pages=[https://archive.org/details/koranveryshorti00cook/page/117 117-124]|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=0-19-285344-9}}</ref>
 
Shialar sunniy musulmonlar bilan bir xil [[Qurʼon|Qur'ondan]] foydalanadilar, lekin uni dastlab Usmon roziyallohu anhu to'plaganiga ishonmaydilar.<ref name="Shirazi04">{{Kitob manbasi|title=The Qur'an made simple|pages=xxiv|location=London,UK|publisher=Fountain Books|year=2004}}</ref> Shialar Qur'onni [[Muhammad]] sollallohu alayhi va sallam tirikligida to'plagan va to'plagan deb hisoblashadi.<ref name="Shirazi01">{{Kitob manbasi|title=The Qur'an - When was it compiled?|pages=5, 7|location=London,UK|publisher=Fountain Books|year=2001}}</ref><ref name="Shirazi02">{{Kitob manbasi|title=The Qur'an made simple|pages=xxi, xxiv, xxv|location=London,UK|publisher=Fountain Books|year=2004}}</ref><ref name="Shirazi03">{{Kitob manbasi|title=The Shi'a and their Beliefs|page=29|location=London,UK|publisher=Fountain Books|year=2008}}</ref>
 
=== Iqtisodiy va ijtimoiy boshqaruv ===
[[Fayl:First_Islamic_coins_by_caliph_Uthman-mohammad_adil_rais.jpg|link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/First_Islamic_coins_by_caliph_Uthman-mohammad_adil_rais.jpg/220px-First_Islamic_coins_by_caliph_Uthman-mohammad_adil_rais.jpg|left|thumb|Tangalar forscha bo‘lib, ularda so‘nggi Fors imperatorining surati tasvirlangan. Musulmonlar unga ''Bismilloh'' iborasini qo'shdilar.]]
Usmon roziyallohu anhu zukko tadbirkor va muvaffaqiyatli savdogar bo'lib, yoshligidanoq Rashidun imperiyasiga katta hissa qo'shgan. Umar roziyallohu anhu davlat [[Nafaqa (pul)|subsidiyasini]] o'rnatgan va u lavozimga kelganida, Usmon roziyallohu anhu uni taxminan 25% ga oshirgan. Umar roziyallohu anhu zabt etilgan yerlarda yer sotish va [[Qishloq xoʻjaligi|qishloq xo‘jaligi]] yerlarini sotib olishni man qilgan. Usmon roziyallohu anhu savdo-sotiq rivojlana olmasligini hisobga olib, bu cheklovlarni olib tashladi. Usmon roziyallohu anhu ham odamlarga xazinadan qarz olishga ruxsat berdi. Umar roziyallohu anhu davrida fath qilingan yerlardagi yerlarning jangchilar oʻrtasida taqsimlanmasligi, balki avvalgi egalariga tegishli boʻlishi siyosat sifatida belgilandi. Bu qarordan [[armiya (harbiy)|qo‘shin]] xursand bo‘lmadi, lekin Umar roziyallohu anhu kuchli qo‘li bilan qarshiliklarni bosdi. Usmon roziyallohu anhuning siyosati bilan yana fathlar amalga oshirilib, yerdan keladigan daromad sezilarli darajada oshdi.<ref name="Donner3">''The Early Islamic Conquests'', [[Fred Donner]], Princeton 1981.</ref>
 
Umar roziyallohu anhu davlat xazinasi pullaridan foydalanishda juda qattiqqo'l edi - haqiqatan ham Umar roziyallohu anhu g'aznadan uning foydasiga hisoblangan arzimagan nafaqadan tashqari hech qanday pul olmadi. U hech qanday sovg'a olmagan, oila a'zolaridan biron bir davradan sovg'a olishga ruxsat bermagan. Usmon roziyallohu anhu davrida bu cheklovlar yumshatilgan edi. Usmon roziyallohu anhu boy odam bo‘lsa-da, o‘zini-o‘zi yetarli mablag‘ga ega bo‘lsa-da, xazinadan [[Ish haqi|maosh]] olmagan, lekin Umar roziyallohu anhudan farqli o‘laroq, sovg‘a-salomlar qabul qilgan va ma’lum bir davradagi oila a’zolariga ham shunday qilishga ruxsat bergan.<ref name="Nectar2">{{Citation|title=Ar-Raheeq Al-Makhtum|place=[[Riyadh]]|publisher=Dar-us-Salam Publications|year=1996}}.</ref> Usmon roziyallohu anhu davlat mablag‘laridan unumli foydalanishga haqqi borligini to‘g‘ri ta’kidlagan va buning uchun uni hech kim tanqid qilmagan. Usmon roziyallohu anhu tomonidan kiritilgan iqtisodiy islohotlar keng ko'lamli ta'sir ko'rsatdi; Uning hukmronligi davrida Rashidun imperiyasining musulmonlari va g‘ayrimusulmonlari iqtisodiy farovon hayot kechirishgan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.cyberistan.org/islamic/coinsm1.htm|sarlavha=The Gold Coins of Muslim Rulers|arxivsana=22 Temmuz 2007|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070722080357/http://www.cyberistan.org/islamic/coinsm1.htm}}</ref>
 
== Baholash va meros ==
[[Fayl:Abbreviated_Umayyad_Family_Tree.png|link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Abbreviated_Umayyad_Family_Tree.png/300px-Abbreviated_Umayyad_Family_Tree.png|alt=A schematic diagram of the Umayyad ruling family with caliphs highlighted in blue, green and dark yellow|thumb|300x300px|[[Umaviylar|Umaviylar urugʻi va sulolasining shajarasi]] . Usmon yashil rangda, amakivachchasi Marvon va undan keladigan xalifalar ko‘k rangda, Sufyoniy xalifalar esa sariq rangda ta’kidlangan.]]
Usmon avvalgi ikki xalifa ishlatgan xalifa ''Rasululloh'' ("Allohning elchisining noibi") o'rniga ''Xalifa Alloh'' ( '''"Xudoning noibi''' ") unvonini oldi. {{Sfn|Crone|Hinds|2003}} Bu unvon keyinchalik [[Damashq xalifaligi|Umaviy xalifalari]] standartiga aylandi. {{Sfn|Madelung|1997}} Madelung “halifa Usmon endi Allohning marhamati bilan boshqariladi va Uning yerdagi vakili, endi [[Alloh]] Rasulining noibi emas”, deb taʼkidlaydi. {{Sfn|Madelung|1997}}
 
Ekspansionistik nuqtai nazardan, Shabon Usmonni mojarolarda mohir deb hisoblaydi, chunki u g'azablangan arab ko'chmanchilarini yangi harbiy yurishlar va kengayishlarga olib borish orqali qizg'in va muammoli musulmonlar tomonidan bosib olingan erlarga qanday munosabatda bo'lganini aniq ko'rsatib beradi. {{Sfn|Shaban|1979}} Bu nafaqat ushbu aholi punktlaridagi ichki nizolarni hal qilishga olib keldi, balki Rashidun hududini janubiy Iberiya va sharqda Sind, Pokistongacha kengaytirdi.<ref>Tabri vol: 4 page no: 180–181</ref><ref>{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=oALIyvjV0fEC&pg=PA22|title=translation The History of al-Tabari Vol. 15|page=22|year=1990|isbn=9780791401545}}</ref>
 
Usmonga qarshi harakatning asl sababi shia va sunniy musulmonlar orasida ziddiyat edi.<ref name="Gabrieli">''Muhammad and the Conquests of Islam'', Francesco Gabrieli, London 1968</ref> Sunniy manbalarga koʻra, intizomni qatʼiy saqlagan oʻzidan oldingi Umardan farqli oʻlaroq, Usmon unchalik qattiqqoʻl emas va koʻproq iqtisodiy farovonlikka eʼtibor qaratgan. Usmon davrida xalq yanada farovon bo'lib, [[Siyosat|siyosiy]] tekislikda ko'proq erkinlikka erishdi. Hech bir muassasa siyosiy faoliyatni boshqarish uchun mo'ljallanmagan va ular yo'qligida [[islomdan oldingi Arabiston|islomgacha bo'lgan]] qabila rashklari va raqobatlari yana avj oldi, avvalgi xalifalar tomonidan bostirildi. Xalq Usmonning beg‘uborligidan foydalanib, davlatning bosh og‘rig‘iga aylanib, Usmonning o‘ldirilishi bilan yakun topdi.<ref name="Aadil">''Sirat-i-Hazrat Usman-i-Ghani'', by Mohammad Alias Aadil. Publishers: Mushtaq Ahmed Lahore</ref>
 
Tarixchilar ko'pincha Usmonga qarshilik ko'rsatish, asosan, uning qarindosh-urug'chilik siyosati bilan bog'liq degan xulosaga kelishadi. [[RVC tanasi|RVC Bodley]] ma'lumotlariga ko'ra, Usmon islom xalqining ko'p qismini Muhammad tirikligida qisman la'natlangan qarindoshlari [[Damashq xalifaligi|Banu Umayyaga]] bo'ysundirgan. {{Sfn|Madelung|1997}}<ref>Sir John Glubb, ''The Great Arab Conquests'', p.300</ref> [[Vilfer Madelung|Vilferd Madelungga]] koʻra, Usmon hukmronligi davrida “uning oʻzboshimchalik harakatlaridan shikoyatlar oʻz davrining meʼyorlariga koʻra muhim edi. Tarixiy manbalarda u ayblanayotgan jinoyatlar haqida uzoq hikoya qilinadi. . . Faqat uning zo'ravon o'limi uni sunniy mafkurasidagi har qanday ''ahddan'' ozod qildi va uni [[shahid]] va to'g'ri yo'lda uchinchi xalifaga aylantirdi.” {{Sfn|Madelung|1997}} Kini Xizerning fikricha, Usmon xalifa sifatida faqat o'z xohishiga tayangan. . Bu esa, o‘z navbatida, musulmon jamiyatida qarshilik ko‘rsatuvchi qarorlar qabul qilinishiga olib keldi. Darhaqiqat, uning boshqaruv uslubi Usmonni islom tarixidagi eng ziddiyatli shaxslardan biriga aylantirdi.<ref>{{Cite journal|title=Confronting the Caliph: ʻUthmân b. ʼAffân in Three ʻAbbasid Chronicles|access-date=free|authors=Keaney|date=2011|issue=1|journal=Studia Islamica|volume=106|doi=10.1163/19585705-12341251 | issn=0585-5292 }}</ref>
 
== Manbalar ==
{{manbalar|2}}
 
== Havolalar ==
{{vikiiqtibos}}
 
[[Turkum:Sahobalar]]
[[Turkum:Islom diniga oid chala maqolalar]]
[[Turkum:Islom dini tarixi]]
[[Turkum:Xalifalar]]
[[Turkum:Shahid boʻlgan sahobalar]]
[[Turkum:Usmon]]
[[Turkum:Roshidun xalifalari]]
[[Turkum:Uhud jangida ishtirok etgan sahobalar]]
[[Turkum:7-asr xalifalari]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Turkum maqolalarning bir qismi
Islom
Eʼtiqodlar
Amaliyotlar
Tarix
Madaniyat va jamiyat
Aloqador mavzular
Usmon ibn Affon (r.a.)
Roshidiy Xalifatning 3-xalifasi va Amirulmoʻminining
Mansab davri
644-yil – 17 iyun 656-yil
Avvalgisi Umar ibn Xattob (r.a)
Keyingisi Ali ibn Abu Tolib (r.a)
Shaxsiy maʼlumotlari
Tavalludi 574-yil
Makka
Vafoti 17 iyun 656-yil
Madina
Fuqaroligi Arab
Dini Islom

Usmon bin Affon (arabcha: عثمان بن عفان) - To'rt xalifaning uchinchisi, jannat xushxabari berilgan Muhammad (s.a.v)ning sahobalaridan biri bo'lganlar.

Hayotlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Usmon ibn Affon (r.a) 644 yildan 656 yilda o'ldirilgunlariga qadar 12 yil xalifa bo'lganlar. U kishi to'rt xalifaning ichida eng ko'p vaqt xalifalikni boshqarganlar.[1] U kishini shialar xalifa deb tan olmaganlar. Chunki shialar ning e'tiqodiga ko'ra hukmronlik qilgan birinchi xalifa Ali (r.a) bo'lgan. Sunniylik e'tiqodiga ko'ra esa, Ali (r.a) va Usmon (r.a) o'rtalarida hech qanday farq yo'q. Damash xalifaligidan (Umaviylar) biri bo'lgan Usmon (r.a), Payg'ambarimiz Muhammad (s.a.v)ning qizi Ruqayyadan o'g'li Abu Abdulloh bilan bog'liq. Bundan tashqari, u kishi Abu Laylo deb ham ataladi.[2]

U kishi, shuningdek, payg'ambar Muhammad (s.a.v) ning kuyovlari edi. Avval Muhammad (s.a.v)ning qizlari Ruqayyaga uylandilar. Keyinchalik, Ruqayya binti Muhammad (s.a.v) vafot etgach, Muhammad (s.a.v)ning yana bir qizlari Ummu Gulsumga uylandilar. Ammo Ummu Gulsum ham vafot etgan. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ikki marta kuyovlari bo‘lganlari va ikki qizlariga uylanganlari uchun Zi’n-Nuren, ya’ni “ikki nur sohibi ” nomi bilan mashhurlar.[3] Ikki marta hijrat qilganlari uchun u kishini Zatu'l Hijratayn deb ham atashgan.

Abu Bakr (r.a)ning yaqin do'stlaridan biri Usmon (r.a) Islom diniga birinchilardan bo'lib kirganlar. Badr tashqarisidagi janglarda qatnashganlar. 644 yilda xalifa bo‘lganlar. ibn Saba tarafdorlari u kishining uyini o'rab olishdi. Shu tarzda u kishi o'ldirildi(656).[4] Zubayr jasadini olib, Baki qabristoniga dafn qilindi. Usmon (r.a) boy edi, vahiy kotibi edi. U Qur'onni takrorladi. Uning laqabi Nashir-ul Qur'on edi. 146 ta hadis rivoyat qilgan.

Kelib chiqishlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Usmon (r.a)ning tavallud yillari noaniq, ilk islom manbalarida 576 va 579 yillar deb berilgan.[5] U kishining otasi Affon bin Abi'l Os Umaviylar urug'ining taniqli Makka savdogarlaridan biri edi. Avf ibn Abd Avfning yaqin hamkori bo'lgan va uning Banu Jazima a'zosi qo'lida fojiali o'limiga guvoh bo'lganlar.[6] Usmon (r.a)ning onalari Erva bint Kureyz payg'ambar Muhammad (s.a.v)ning amakivachchalari edi. [7]

Usmon (r.a) yoshliklarida yozishni o‘rganganlar va Islomda yoza oladigan 22 Makkalik ro‘yxatga kiritilganlar.[8] U kishi otasi kabi badavlat savdogarga aylandi.[9] Tijorati gullab-yashnab, Qurayshning eng badavlat kishilaridan biriga aylandi.[10]

Muhammad va Usmon

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Islomni qabul qilish

[tahrir | manbasini tahrirlash]

611-yilda Suriyaga xizmat safaridan qaytgach, u islom dini haqida bilib, Abu Bakr roziyallohu anhu bilan bahslashdi. Usmon roziyallohu anhu islomni qabul qilishga qaror qildi va Abu Bakr roziyallohu anhu uni Muhammad sollallohu alayhi va sallam huzuriga e'tiqodini e'tirof etish uchun olib keldi. [11] Shunday qilib, Usmon roziyallohu anhubirinchilardan boʻlib islomni qabul qildi va uning qabul qilishi Muhammad sollallohu alayhi va sallamning taʼlimotiga qattiq qarshilik koʻrsatgan qabilasi, Banu Umayyani gʻazablantirdi. [12]

Habashistonga ko'chish

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Usmon roziyallohu anhu 613-yilda rafiqasi Ruqayya roziyallohu anho bilan Habashistonga hijrat qilgan va birinchi qochqinlardan biri bo‘lgan. [12] Habashistonda er-xotin Muhammad sollallohu alayhi va sallamning birinchi nevarasi Abdullohni dunyoga keltirdilar. Keyinchalik ularga juda ko'p musulmonlar qo'shildi.[13][14] :235–236 Usmon roziyallohu anhu Habashistonda allaqachon biznes aloqalari bo'lganligi sababli, u savdogar sifatida shug'ullanishda va gullab-yashnashda davom etdi.[15]

To'rt yil o'tib Habashiston musulmonlari orasida Makka Quraysh islomni qabul qilganligi haqidagi xabar tarqaldi va Usmon roziyallohu anhu, Ruqayya roziyallohu anho va boshqa musulmonlarni qaytishga ishontirdi. Ammo Makkaga yetib kelganlarida, Qurayshning Islomni qabul qilgani haqidagi xabarlar yolg‘on ekanini aniqladilar. Biroq Usmon roziyallohu anhu va Ruqayya roziyallohu anho yana Makkaga joylashdilar.[16] :167–169[17] :238 Makkada qisqa vaqt qolgach, er-xotin Madinaga hijrat qilishdi. [11]

Madinaga hijrat qilish

[tahrir | manbasini tahrirlash]

622 yilda Usmon roziyallohu anhu va uning rafiqasi Ruqayya roziyallohu anho Madinaga hijrat qilgan uchinchi musulmon guruhidan edilar. 624 yil mart oyida Ruqayya roziyallohu anho kasal bo'lgani uchun Usmon roziyallohu anhu unga g'amxo'rlik qildi va Badr jangida qatnasha olmadi. [11] Ruqayya kasallikdan qutulolmadi va vafot etdi. Muhammad sollallohu alayhi va sallam Usmon roziyallohu anhuning xafa bo‘lganini ko‘rgach, ikkinchi qizi Ummu Gulsumni Usmon roziyallohu anhuga berdi. Usmon roziyallohu anhu 625-yil avgust oyida Ummu Gulsumga uylandi. [11]

Ali roziyallohu anhu esa Fotima onamizga uylanganida, Usmon roziyallohu anhu Ali roziyallohu anhuning qalqonini besh yuz dirhamga sotib oldi. Fotimaning to‘yi uchun to‘rt yuzi mahr qilib qo‘yildi, yuztasi boshqa barcha xarajatlar uchun qoldi. Keyinroq Usmon roziyallohu anhu to‘y sovg‘asi sifatida zirhni Ali roziyallohu anhuga qaytardi.[18][19]

Urushlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Usmon roziyallohu anhu hech qanday yirik harbiy yurish va urushlarda qatnashmagan bo‘lsa-da, musulmon jamiyatiga moddiy yordam ko‘rsatgan. [20] Badr jangida Muhammad sollallohu alayhi va sallam unga jangga qo‘shilmaslikni buyurdi. Payg‘ambarimiz Usmon roziyallohu anhuning harbiy qudrati yo‘qligiga ishora qilar, qachonki Usmon roziyallohu anhuni urushdan olib chiqish uchun bahona topsa, uni boshqa vazifaga jo‘natar edilar.[21] Usmon roziyallohu anhu oila a'zolarini yaxshi ko'rish uchun obro'ga ega edi. U buni ko'rsatgan usullaridan biri, jangchilarni hisobga olmaganda, o'ljani qarindoshlari o'rtasida taqsimlash odati edi.[22]

Muhammad sollallohu alayhi va sallamning so'nggi yillari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Hudaybiyya shartnomasida Usmon roziyallohu anhu Makkaliklarga vositachi etib saylandi. [7] Muhammad sollallohu alayhi va sallam vafotidan keyin Usmon roziyallohu anhu Abu Bakr va Umar roziyallohu anhumolar xalifaligida muhim siyosiy yoki harbiy rol o‘ynamadi, faqat yaqin maslahatchi sifatida faoliyat yuritdi.[23]

Xalifalik davri

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Usmon roziyallohu anhuning saylanishi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

644 yilda ikkinchi xalifa Umar eronlik quli Abu Lu'lu Firuz tomonidan shafqatsizlarcha yaralangan. Umar o‘lim to‘shagida yotganda, o‘z orasidan keyingi xalifani tanlash uchun olti kishilik (shūra) qo‘mita tuzdi. Qo'mita tarkibiga Usmon, Ali, uning bolalikdagi do'sti Abdurrahmon ibn Avf[24] va Muhammad sollallohu alayhi va sallamning yana uchta taniqli do'stlari Talha ibn Ubaydulloh, Zubayr ibn Avvom va Sa'd ibn Abu Vaqqos kiradi. Umar vafotidan so‘ng hay’atga uch kun ichida yakuniy qarorga kelishni va to‘rtinchi kuni keyingi xalifaning qasamyodini qabul qilishni buyurdi.

644-yil 6-noyabrda Talhasiz jarayon boʻlib oʻtdi. Usmon va Ali bir-birlariga ovoz berishdi, Zubayr birinchisini afzal ko'rdi, Sa'd ikkinchisini qo'llab-quvvatladi. [25] Vilferd Madelungning soʻzlariga koʻra, Ali yakka oʻzi Muhammad sollallohu alayhi va sallam bilan maʼlum darajada yaqin qarindoshlikni saqlab qola olgan, shuning uchun u Aliga yagona kuchli qarshi nomzod sifatida tanlangan.[26] Umarning o'ldirilishidan so'ng Ali roziyallohu anhu xalifalikni rad etdi, chunki u Abu Bakr va Umar tomonidan o'rnatilgan tartibga ko'ra boshqaruvda ishtirok etmadi va Usmon roziyallohu anhu o'zining o'n yillik xalifaligi davomida bajarmagan shartlarni qabul qildi.[27] Abdurahmon ibni Avf roziyallohu anhuning qaroridan so‘ng qo‘mita Usmon roziyallohu anhuni rasman uchinchi xalifa etib sayladi va ularga bay’at va’da berdi.[28]

Qur'onning jamlanishi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Taxminan 650 yilda Usmon roziyallohu anhu Qur'on talaffuzida ozgina farqlarni seza boshladi, chunki Islom Arabiston yarim orolidan tashqarida Eron, Shom va Shimoliy Afrikaga tarqaldi. Matnning muqaddasligini saqlab qolish uchun u Zayd ibn Sobit boshchiligidagi qo'mitaga xalifa Abu Bakr roziyallohu anhu nusxasidan foydalanishni va Qur'onning standart nusxasini tayyorlashni buyurdi.[29][30] Shunday qilib, Muhammad sollallohu alayhi va sallam vafotidan keyin 20 yil ichida Qur'on yig'ildi. Bu matn musulmon dunyosining shahar markazlarida nusxalari tayyorlangan va nashr etilgan namuna bo'ldi va boshqa versiyalar yo'q qilingan deb ishoniladi.[29][31][32][33]

Shialar sunniy musulmonlar bilan bir xil Qur'ondan foydalanadilar, lekin uni dastlab Usmon roziyallohu anhu to'plaganiga ishonmaydilar.[34] Shialar Qur'onni Muhammad sollallohu alayhi va sallam tirikligida to'plagan va to'plagan deb hisoblashadi.[35][36][37]

Iqtisodiy va ijtimoiy boshqaruv

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Tangalar forscha bo‘lib, ularda so‘nggi Fors imperatorining surati tasvirlangan. Musulmonlar unga Bismilloh iborasini qo'shdilar.

Usmon roziyallohu anhu zukko tadbirkor va muvaffaqiyatli savdogar bo'lib, yoshligidanoq Rashidun imperiyasiga katta hissa qo'shgan. Umar roziyallohu anhu davlat subsidiyasini o'rnatgan va u lavozimga kelganida, Usmon roziyallohu anhu uni taxminan 25% ga oshirgan. Umar roziyallohu anhu zabt etilgan yerlarda yer sotish va qishloq xo‘jaligi yerlarini sotib olishni man qilgan. Usmon roziyallohu anhu savdo-sotiq rivojlana olmasligini hisobga olib, bu cheklovlarni olib tashladi. Usmon roziyallohu anhu ham odamlarga xazinadan qarz olishga ruxsat berdi. Umar roziyallohu anhu davrida fath qilingan yerlardagi yerlarning jangchilar oʻrtasida taqsimlanmasligi, balki avvalgi egalariga tegishli boʻlishi siyosat sifatida belgilandi. Bu qarordan qo‘shin xursand bo‘lmadi, lekin Umar roziyallohu anhu kuchli qo‘li bilan qarshiliklarni bosdi. Usmon roziyallohu anhuning siyosati bilan yana fathlar amalga oshirilib, yerdan keladigan daromad sezilarli darajada oshdi.[38]

Umar roziyallohu anhu davlat xazinasi pullaridan foydalanishda juda qattiqqo'l edi - haqiqatan ham Umar roziyallohu anhu g'aznadan uning foydasiga hisoblangan arzimagan nafaqadan tashqari hech qanday pul olmadi. U hech qanday sovg'a olmagan, oila a'zolaridan biron bir davradan sovg'a olishga ruxsat bermagan. Usmon roziyallohu anhu davrida bu cheklovlar yumshatilgan edi. Usmon roziyallohu anhu boy odam bo‘lsa-da, o‘zini-o‘zi yetarli mablag‘ga ega bo‘lsa-da, xazinadan maosh olmagan, lekin Umar roziyallohu anhudan farqli o‘laroq, sovg‘a-salomlar qabul qilgan va ma’lum bir davradagi oila a’zolariga ham shunday qilishga ruxsat bergan.[39] Usmon roziyallohu anhu davlat mablag‘laridan unumli foydalanishga haqqi borligini to‘g‘ri ta’kidlagan va buning uchun uni hech kim tanqid qilmagan. Usmon roziyallohu anhu tomonidan kiritilgan iqtisodiy islohotlar keng ko'lamli ta'sir ko'rsatdi; Uning hukmronligi davrida Rashidun imperiyasining musulmonlari va g‘ayrimusulmonlari iqtisodiy farovon hayot kechirishgan.[40]

Baholash va meros

[tahrir | manbasini tahrirlash]
A schematic diagram of the Umayyad ruling family with caliphs highlighted in blue, green and dark yellow
Umaviylar urugʻi va sulolasining shajarasi . Usmon yashil rangda, amakivachchasi Marvon va undan keladigan xalifalar ko‘k rangda, Sufyoniy xalifalar esa sariq rangda ta’kidlangan.

Usmon avvalgi ikki xalifa ishlatgan xalifa Rasululloh ("Allohning elchisining noibi") o'rniga Xalifa Alloh ( "Xudoning noibi ") unvonini oldi. [41] Bu unvon keyinchalik Umaviy xalifalari standartiga aylandi. [42] Madelung “halifa Usmon endi Allohning marhamati bilan boshqariladi va Uning yerdagi vakili, endi Alloh Rasulining noibi emas”, deb taʼkidlaydi. [42]

Ekspansionistik nuqtai nazardan, Shabon Usmonni mojarolarda mohir deb hisoblaydi, chunki u g'azablangan arab ko'chmanchilarini yangi harbiy yurishlar va kengayishlarga olib borish orqali qizg'in va muammoli musulmonlar tomonidan bosib olingan erlarga qanday munosabatda bo'lganini aniq ko'rsatib beradi. [43] Bu nafaqat ushbu aholi punktlaridagi ichki nizolarni hal qilishga olib keldi, balki Rashidun hududini janubiy Iberiya va sharqda Sind, Pokistongacha kengaytirdi.[44][45]

Usmonga qarshi harakatning asl sababi shia va sunniy musulmonlar orasida ziddiyat edi.[46] Sunniy manbalarga koʻra, intizomni qatʼiy saqlagan oʻzidan oldingi Umardan farqli oʻlaroq, Usmon unchalik qattiqqoʻl emas va koʻproq iqtisodiy farovonlikka eʼtibor qaratgan. Usmon davrida xalq yanada farovon bo'lib, siyosiy tekislikda ko'proq erkinlikka erishdi. Hech bir muassasa siyosiy faoliyatni boshqarish uchun mo'ljallanmagan va ular yo'qligida islomgacha bo'lgan qabila rashklari va raqobatlari yana avj oldi, avvalgi xalifalar tomonidan bostirildi. Xalq Usmonning beg‘uborligidan foydalanib, davlatning bosh og‘rig‘iga aylanib, Usmonning o‘ldirilishi bilan yakun topdi.[47]

Tarixchilar ko'pincha Usmonga qarshilik ko'rsatish, asosan, uning qarindosh-urug'chilik siyosati bilan bog'liq degan xulosaga kelishadi. RVC Bodley ma'lumotlariga ko'ra, Usmon islom xalqining ko'p qismini Muhammad tirikligida qisman la'natlangan qarindoshlari Banu Umayyaga bo'ysundirgan. [42][48] Vilferd Madelungga koʻra, Usmon hukmronligi davrida “uning oʻzboshimchalik harakatlaridan shikoyatlar oʻz davrining meʼyorlariga koʻra muhim edi. Tarixiy manbalarda u ayblanayotgan jinoyatlar haqida uzoq hikoya qilinadi. . . Faqat uning zo'ravon o'limi uni sunniy mafkurasidagi har qanday ahddan ozod qildi va uni shahid va to'g'ri yo'lda uchinchi xalifaga aylantirdi.” [42] Kini Xizerning fikricha, Usmon xalifa sifatida faqat o'z xohishiga tayangan. . Bu esa, o‘z navbatida, musulmon jamiyatida qarshilik ko‘rsatuvchi qarorlar qabul qilinishiga olib keldi. Darhaqiqat, uning boshqaruv uslubi Usmonni islom tarixidagi eng ziddiyatli shaxslardan biriga aylantirdi.[49]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ „Uthman in History“. 17 temmuz 2010da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 6 ağustos 2007.
  2. ↑ „"Hz. Osman bin Affan", sevde.de“. 15 temmuz 2007da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 6 ağustos 2007.
  3. ↑ Salih SURUÇ, Kainatın Efendisi Peygamberimizin Hayatı, Nesil Yayınları, 370. Baskı, s. 421, İstanbul ISBN 978-975-269-894-9
  4. ↑ Konya ve Anadolu medreseleri. Fen Yayınevi, 1999. 
  5. ↑ Muhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir Volume 3. Translated by Bewley, A. (2013). The Companions of Badr. London: TaHa Publishers. Page 57
  6. ↑ Q. Ahmed 2011
  7. ↑ 7,0 7,1 Madelung 1998.
  8. ↑ Ahmed ibn Jabir al-Baladhuri. Kitab Futuh al-Buldan. Translated by Murgotten, F. C. (1924). The Origins of the Islamic State Part 2, p. 271. New York: Longmans, Green & Co., & London: P. S. King & Son, Ltd.
  9. ↑ „Uthman ibn Affan | Biography, Achievements, & Assassination“. 8 nisan 2022da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 1 haziran 2022.
  10. ↑ Ar-Raheeq Al-Makhtum, Riyadh: Dar-us-Salam Publications, 1996.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 Aleem 2011.
  12. ↑ 12,0 12,1 Abbas 2021.
  13. ↑ Muhammad ibn Ishaq. Sirat Rasul Allah. Translated by Guillaume, A. (1955). The Life of Muhammad, pp. 146-148. Oxford: Oxford University Press.
  14. ↑ Muhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir. Translated by Haq, S. M. (1967). Ibn Sa'd's Kitab al-Tabaqat al-Kabir Volume I Parts I & II. Delhi: Kitab Bhavan.
  15. ↑ Hazrat Usman – by Rafi Ahmad Fidai, Publisher: Islamic Book Service Pages: 32
  16. ↑ Muhammad ibn Ishaq. Sirat Rasul Allah. Translated by Guillaume, A. (1955). The Life of Muhammad, pp. 146-148. Oxford: Oxford University Press.
  17. ↑ Muhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir. Translated by Haq, S. M. (1967). Ibn Sa'd's Kitab al-Tabaqat al-Kabir Volume I Parts I & II. Delhi: Kitab Bhavan.
  18. ↑ The Heirs Of The Prophet Muhammad: And The Roots Of The Sunni–Shia Schism, 4 Kasım 2010. ISBN 9780748124701. 
  19. ↑ A Chronology Of Islamic History 570–1000 CE, by H.U. Rahman 1999 Page 48 and Page 52–53
  20. ↑ Bodley 1964.
  21. ↑ Medelung|1997|Page 79
  22. ↑ . 
  23. ↑ The Early Islamic Conquests, Fred Donner, Princeton 1981.
  24. ↑ Q. Ahmed 2011
  25. ↑ Pollock 1912.
  26. ↑ The Succession to Muhammad A Study of the Early Caliphate. Cambridge University Press, 1998. ISBN 978-0-521-64696-3. Qaraldi: 1 haziran 2022. 
  27. ↑ R. V. C. Bodley, The Messenger – the Life of Mohammed. The six counselors appointed by Umar met as soon as the funeral was over. The caliphate was first offered to Ali with the condition that he governs according to the Qur'an (Islamic Book), the traditions of Mohammed, and the regulations established by Abu Bakr and Umar. Ali accepted the first two conditions and refused the third. The offer was, accordingly, withdrawn and Uthman was approached with the same terms. Being less honest than Ali, he accepted them without demur.
  28. ↑ The Early Islamic Conquests, Fred Donner, Princeton 1981.
  29. ↑ 29,0 29,1 The Qur'an in Islam : its impact and influence on the life of muslims. Zahra Publ., 1987. ISBN 978-0710302663. 
  30. ↑ „Sahih Bukhari, volume 6, book 61, narrations number 509 and 510“. sahih-bukhari.com (810–870). 4 şubat 2016da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 16 şubat 2018.
  31. ↑ The Blackwell companion to the Qur'an, [2a reimpr.], Blackwell, 2006. ISBN 978140511752-4. 
  32. ↑ „Zayd ibn Thabit and the Glorious Qur'an“. 26 temmuz 2017da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 1 haziran 2022.
  33. ↑ The Koran : A Very Short Introduction. Oxford University Press, 2000 — 117-124-bet. ISBN 0-19-285344-9. 
  34. ↑ The Qur'an made simple. London,UK: Fountain Books, 2004 — xxiv-bet. 
  35. ↑ The Qur'an - When was it compiled?. London,UK: Fountain Books, 2001 — 5, 7-bet. 
  36. ↑ The Qur'an made simple. London,UK: Fountain Books, 2004 — xxi, xxiv, xxv-bet. 
  37. ↑ The Shi'a and their Beliefs. London,UK: Fountain Books, 2008 — 29-bet. 
  38. ↑ The Early Islamic Conquests, Fred Donner, Princeton 1981.
  39. ↑ Ar-Raheeq Al-Makhtum, Riyadh: Dar-us-Salam Publications, 1996.
  40. ↑ „The Gold Coins of Muslim Rulers“. 22 temmuz 2007da asl nusxadan arxivlangan.
  41. ↑ Crone & Hinds 2003.
  42. ↑ 42,0 42,1 42,2 42,3 Madelung 1997.
  43. ↑ Shaban 1979.
  44. ↑ Tabri vol: 4 page no: 180–181
  45. ↑ translation The History of al-Tabari Vol. 15, 1990 — 22-bet. ISBN 9780791401545. 
  46. ↑ Muhammad and the Conquests of Islam, Francesco Gabrieli, London 1968
  47. ↑ Sirat-i-Hazrat Usman-i-Ghani, by Mohammad Alias Aadil. Publishers: Mushtaq Ahmed Lahore
  48. ↑ Sir John Glubb, The Great Arab Conquests, p.300
  49. ↑ Keaney (2011). "Confronting the Caliph: ʻUthmân b. ʼAffân in Three ʻAbbasid Chronicles". Studia Islamica 106 (1). doi:10.1163/19585705-12341251. ISSN 0585-5292. Usmon ibn Affon]]

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Vikiiqtibosda Usmon ibn Affonga tegishli iqtiboslar mavjud. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Usmon?oldid=839546" dan olindi