Ziyosfera

Usmon Sirojiddin

ʿУсмон Сирожиддин ал-Банголий (арабча: عثمان سراج الدين البنغالي‎‎; 1258–1357), издошлар томонидан меҳр билан Ахи Сирож (бенгалча: আখি সিরাজ) деб аталган, 14-асрда яшаган бенгаллик мусулмон олими эди. У сўфий бўлиб, Чиштия тариқатига мансуб эди ва Деҳлилик Низомуддин Авлиёнинг шогирди бўлган. Низомуддин Авлиёнинг ёши улуғ шогирдларидан бири сифатида у Деҳлида у билан узоқ йиллар бирга бўлиб, Ойна-э Ҳинд (форсча: آینه هند‎‎ Ҳиндистон ойнаси) тахаллусини олган[1]. Унинг Ғарбий Бенгалдаги Пирона Пир даргоҳи ҳар йили юз минглаб зиёратчиларни жалб қилади[2]. Сирож ва унинг вориси Алаул Ҳақ Бенгалда Чиштия тариқатининг нуфуз қозонишида муҳим рол ўйнаган, деб эътироф этилади[3].

Акҳи

`Усмон Сирож ад-Дин

Ойна-э Ҳинд
Шахсий маълумотлар
Таваллуди тахм. 1258
Вафоти тахм. 1357 (ёши 98–99)
Гаур, Бенгал султонлиги (ҳозир Малда тумани, Ғарбий Бенгал, Ҳиндистон)
Пирона Пир даргоҳи, Садуллоҳпур, Малда, Ғарбий Бенгал
Дини Ислом
Ривожланиши 13–14-аср
Мазҳаб Ҳанафий
Қариндошлар Алаул Ҳақ (куёв)
Нур Қутб Алам (набираси)

Ҳаёти ва таълими

Абдулҳақ ад-Деҳлавий ўзининг Ахбар ал-Ахяр асарида Ахи Сирож Гаурий номини тилга олади, бу эса Сирож Бенгалдаги Гаурлик бўлганини англатади[4][5]. У милодий 1258-йил атрофида, минтақа маркази Деҳли бўлган мамлуклар сулоласи ҳукмронлиги остида бўлган пайтда туғилган деб ҳисобланади.

Йигитлик чоғида Сирож Деҳлига сафар қилиб, у ерда машҳур мусулмон арбобларидан таълим олган. Сирож Низомуддиндан таълим олиб, Мавлоно Рукниддиндан Кафиаҳ, Муфассал, ал-Қудурийнинг Мухтасари ва Мажмаъа-ул Баҳраин асарларидан сабоқ олди. Амир Хурд, Низомуддин Авлиёнинг шогирди ва биографиялари муаллифии, шунингдек Сийāр ул-Авлийā муаллифи ҳам ушбу дарсларда қатнашган. Сирож билим олишга бўлган иштиёқи сабабли қисқа муддатда таҳсилини якунлаб, етук олимга айланди. Сўнг у Низомуддиннинг катта шогирдларидан қилиниши керак эди, бироқ ҳали етарли даражада таълим олмаганлиги айтилади. Натижада, буюк олим ва Низомуддин Авлиёнинг яна бир катта шогирди шайх Фахриддин Заррадий томонидан у яна олти ой давомида исломий илмлардан таълим олади. Низомуддин ҳузурида ўзини намоён этгач, Сирожга хирқа (тариқатга кириш либоси) – хилофат (ворислик) хирқаси кийдирилди ва унга форс тилидаги Ойна-э Ҳинд (Ҳиндистон ойнаси) унвони берилди.

Фаолияти

Хилофатни олгач, Сирож устози Низомуддин ҳамроҳлигида Деҳлида тўрт йил қолди, бироқ ҳар йили бир марта онасини кўриш учун Бенгалга қайтиб турарди. 1325-йилда вафотидан олдин Низомуддин Сирожга Бенгалга қайтиб, даъват билан шуғулланишни буюрди. Сирож 1325-йилда Низомуддиннинг вафоти чоғида унинг бошида ҳозир бўлган. У 1328–1329-йилгача Деҳлида қолиб, сўнг султон Муҳаммад бин Туғлоқ пойтахтни Давлатободга кўчириб, Деҳли аҳолисини мажбурий кўчишга ундагач, Гаурга жўнаб кетди[манба керак][6].

Бенгалда қайта жойлашгач, Сирож султон Шамсуддин Илёс Шоҳ ҳукмронлиги даврида Бенгал саройининг олими этиб тайинланди. Сирож катта лангар ошхонасини йўлга қўйиб, унда камбағал ва муҳтожларга бепул таом тарқатилар эди. Шунингдек, у Низомуддиннинг кутубхонасидан бир қанча қимматли китобларни ҳам олиб келган ва бу китоблар Бенгалдаги илк Чиштий хонақоҳнинг асосини ташкил этган. Ҳазрат Пандуага келганидан кўп ўтмай Алаул Ҳақ унинг шогирди бўлди. Унинг Сирожга муҳаббат ва садоқати шунчалик кучли эдики, сафарларда, ўзидан аввалги Жалолиддин Табризий каби, Алаул Ҳақ устозига истаган пайти иссиқ овқат тақдим этиш учун боши устида қайнаб турган қозонни кўтариб юрарди, ҳатто бу сочини куйдирса ҳам[7]. Айтишларича, бу ҳолат Сирожнинг кўп маротаба қилган Ҳаж сафарларида ҳам (улар пиёда йўлга чиққан) содир бўлган[8].

У умрининг қолган қисмини Бенгалда яшаб, фаолият юритди ва уйланган ҳам. Қизларидан бири кейинчалик унинг шогирди Алаул Ҳаққа турмушга чиқди. Унинг ҳамтаълими Амир Хурд айтишича, у Бенгал халқининг эътиборини қозонган ва „бутун минтақани маънавий нури билан ёритган“. Сирож Низомуддиндан олган хирқани Сагар Дигҳи ҳовузининг шимоли-ғарбий бурчагига кўмган.

Вафоти ва мероси

1357-йилда Ахи Сирож вафот этиб, Лахнаути атрофидаги Садуллоҳпур деб аталган маҳаллада дафн қилинди. Сирождан кейин Алаул Ҳақ ворис бўлди.

Айтилишича, у шайх Низомуддин Авлиёдан олган хирқа (либослар)ни Сагар Дигҳи (сув омбори)нинг шимоли-ғарбий бурчагига кўмиб, ўзини ҳам ўша матога яқин жойда дафн этишни васият қилган. У хоҳишига кўра кўмилган либослари ёнига дафн этилди ва қабри устига мақбара қурилди. Мақбара қурилган сана номаълум, бироқ дарвозаларига илова қилинган икки битик дарвозалар 16-асрда султон Алауддин Ҳусайн Шоҳ ва кейинроқ султон Насируддин Насрат Шоҳ томонидан бунёд этилганини кўрсатади. Ҳусайн Шоҳ мақбара ёнида сиқоя (сув фаввораси) ҳам қурган. Унинг урси ҳар йили Ийд ал-Фитр (Шавволнинг 1 ва 2-кунлари)да нишонланади ва унинг қабри ҳозир ҳам кўплаб зиёратчилар томонидан зиёрат қилинади. Бу тадбир давомида Жаҳаниян Жаҳангашт байроғи (у Жалолуддин Табризийнинг даргоҳида сақланади) ва Нур Қутб Аламнинг қўл изи Сирож мақбарасига олиб келинади[5].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Биограпҳй оф Акҳи Сираж Ааинаэ Ҳинд Суфи фром Гоур Лакҳнаути“. www.акҳисиражуддин.симплесите.cом. 2022-йил 30-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 22-феврал.
  2. ↑ „Гаур“. бҳаратонлине.cом. Қаралди: 2013-йил 25-июл.
  3. ↑ Мудассар, МҲК (муҳ.), حیات قطب عالمؒ [Лифе оф Қутб Алам] (урду)
  4. ↑ 'Абд ал-Ҳаққ ал-Деҳлаwи. Акҳбарул Акҳяр. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Ислом, Сиражул; Миаҳ, Сажаҳан; Кҳанам, Маҳфуза эт ал., эдс (2012). "Шаикҳ Акҳи Сиражуддин Усман (Р)". Банглапедиа: тҳе Натионал Энcйcлопедиа оф Бангладеш (Онлине нашри). Дҳака, Бангладеш: Банглапедиа Труст, Асиатиc Соcиэтй оф Бангладеш. ИСБН 984-32-0576-6. ОCЛC 52727562. ҳттп://эн.банглапедиа.орг/индех.пҳп?титле=Шаикҳ_Акҳи_Сиражуддин_Усман_(Р). <!--->
  6. ↑ Ҳаниф, Н. Биограпҳиcал Энcйcлопаэдиа оф Суфис: Соутҳ Асиа. Прабҳат Кумар Шарма, фор Саруп & Сонс, 2000 — 35-бет. 
  7. ↑ Суфис оф Индиа, Пакистан анд Бангладеш Сингҳ, НК: . Неw Делҳи: Китаб Бҳаван, 2002 — 72–73-бет. 
  8. ↑ Натҳан, Мирза. Баҳаристан-И-Гҳайби – Волуме ИИ М. И. Бораҳ: . Гауҳати, Ассам, Британия Ражи: Говернмент оф Ассам, 1936 — 823-бет. 

Адабиётлар

  • Сияр-ул-Авлиё п. 368-452
  • Ахбар-ул-Ахёр п. 162-3
  • Мир’ат-ул-Исрар п.888-91
  • Саййид Муҳаммад бин Муборак Кирмоний томонидан ёзилган 'Сияр-ул-Авлийў (илк бор 1302 ҳижрий/1885 милодий йилда Муҳиббе Ҳинд Деҳли томонидан нашр қилинган).
  • 'Латаифе-Ашрафи' (Ашраф Жаҳангир Семнанининг суҳбатлари), Низом Емений томонидан жамланган, Сед Wаҳеэд Ашраф томонидан таҳрир қилинган ва изоҳланган, 2010-йилда нашр этилган
  • 'Ахбарул Ахяр' – Абдул Ҳаққ Муҳаддис Деҳлвий [ваф. 1052 ҳижрий/1642 милодий]. Ушбу китобда Ҳиндистоннинг машҳур сўфийларининг, жумладан Акҳи Сирож Ойнаэ Ҳинднинг ҳам қисқача таржимаи ҳоли келтирилган.
  • Сед Абдур-Раҳман Чишти Аббаси Алави томонидан ёзилган 'Миратул Асрар'
  • 'Ҳаяте Макҳдоом Сед Ашраф Жаҳангир Семнани(1975), Иккинчи нашр(2017) ИСБН 978-93-85295-54-6, Мактаба Жамиа Лтд, Шамшад Маркет, Алигарҳ 202002, Ҳиндистон


"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Usmon_Sirojiddin" dan olindi