Читтоор В. Нагайя (талаффузи: Читур Нагая, ҳиндча: चित्तूर वी. नागय्या, русча: Читтур В. Нагайя, 1904-йил 28-март — 1973-йил 30-декабр) — ҳиндистонлик актёр, қўшиқчи, бастакор, ссенарий муаллифи, режиссёр ва продюсер бўлиб, Телугу киноси, Тамил киноси ва Телугу театридаги фаолияти билан танилган. Ҳиндистонлик киножурналист ва Филм Ҳиндистон муҳаррири Бабурао Пател Нагайяни „Ҳиндистонлик Паул Муни“ деб таърифлаган[1][2] С. Мутҳиаҳ сўзларига кўра:

Читтоор В. Нагайя
Таваллуди
Вуппалададиям Нагайя

28-март 1904-йил
Вафоти 30-декабр 1973-йил(1973-12-30)
(69 ёшда)
Касби Актёр, бастакор, режиссёр, продюсер, ёзувчи ва қўшиқчи
Фаолият йиллари 1938—1973-йиллар
Мукофотлари Падма Шри (1965)

Нагайя 1938—1950-йиллар давомида жанубий кинода энг яхши қаҳрамон актёри ҳисобланган[1].

— С. Мутҳиаҳ

1965-йилда у ҳинд киносига қўшган ҳиссаси учун Ҳиндистон ҳукумати томонидан санъат бўйича Падма Шри мукофотини олган биринчи жанубий ҳинд актёри бўлди[1][3][4]. Унинг шарафига Андҳра-Прадеш штатининг Читтоор шаҳрида Читтоор Нагайя Калакшетрам санъати ташкил этилди[5]. Читтоорда улғайган Нагайя шаҳардаги Телугу театр уюшмаси Рама Виласа Сабҳа билан чамбарчас боғланган. У Сарангадхара, Висвамитра Читра Нилаям, Савитри, Бруҳаннала ва Рамадасу каби бир нечта саҳна асарларини ижро этган. У телугу авлиё шоирлари Потҳана, Вемана, Рамадасу ва Тягаража ролларини саҳналаштирган ва ижро этган. Мадрасдаги Виктория жамоат залида саҳна кўринишида ҳаракат қилганда ҲМ Реддй БН Реддй ассоциацияси билан Роҳини Пиcтуресни тузди. Студия 1938-йилда Нагайя муҳим рол ижро этган „Груҳалакшми“ филми орқали Телугудаги биринчи ташаббусини бошлади. Ҳамкорлар ўз йўлларига боришга қарор қилганларида, Нагайя БН Реддини янги корхонаси Вауҳини Студиосга кузатиб борди. Кейинчалик у Вауҳини Студиос билан бир нечта филмларда ишлаган, жумладан Ванде Матарам (1939), Сумангали (1940), Девата (1941), Сwарга Сеэма (1945) ва Беэдҳалапатлу (1947) каби филмлар[6].

Нагайя телугу киносига катта ҳисса қўшган ва икки юзга яқин телугу филмларида рол ижро этган[7]. У услубчи актёр бўлиб, унинг кучи одатда шиддатли персонажларни ижро эта олган, кўпинча ҳақиқий қаҳрамоннинг хусусиятлари ва хулқ-атворини ўрганиш билан шуғулланган[7]. Нагайя 1940-йилдаги энг қиммат телугу продюсери Висва Моҳинининг бош қаҳрамони бўлиб, Ҳиндистон кино оламидаги биринчи филм сифатида эътироф этилган[8][9][10]. Унинг кинодаги таниқли роллари орасида ХИВ аср шоири Бҳакта Потана (1942), ХВИИ асрда яшаган Тягаража авлиёси Тҳягаиаҳ (1946), Чакрадхарида ХИИ аср авлиёси Гора Кумбҳар (1948) ва ижтимоий муаммоли филмда Наа Иллу (1953). 1964-йилда Нагайя ХВИИ аср авлиёси Бҳадрачала Рамадасунинг „Рамадасу“ филмида эссе ёзган, у ҳам ёзган, режиссёрлик қилган ва продюсерлик қилган. Филм Телугу тилида энг яхши бадиий филм учун Миллий кино мукофотига сазовор бўлди[11]. Нагайя, шунингдек, Тамил, Каннада, Малаялам ва Ҳинд тилларида юз олтмишга яқин филмда рол ижро этган[4].

Ёшлиги

Филм Нагардаги Нагайя ҳайкали, Ҳайдаробод

Нагайя 1904-йил 28-мартда Андҳра-Прадеш штатининг Гунтур туманидаги Репалле яқинидаги кичкина қишлоқда телугу тилида сўзлашувчи оилада туғилган. Унинг ота-онаси Рамалинга Шарма ва Венката Лакшмамба эди. Бувиси уни ўзининг туғилган қишлоғи, Кўппам яқинидаги Гонугурга, кейинроқ Читтоорга олиб кетди. У Тирупати Девастҳанам томонидан тақдим этилган стипендия билан ўқишни бошлади ва Читтоорда илмий даражасини олди[12]. Ҳукумат идорасида котиб бўлиб ишлагандан сўнг, Нагайя Андҳра Патрика билан журналист бўлди. Маҳатма Гандҳи ва Неру унга таъсир кўрсатди ва у 1930-йилда озодлик курашида (Данди Сатяграҳа) иштирок этди, кейинчалик баъзи грамофон компанияларида ишлади, шу жумладан Ҳутчинс, шунингдек С. Сриниваса Ийенгар билан Гоwҳати Конгресси конклавида қатнашди[13]. У Жая Лакшмига уйланган эди, бироқ у бир йилдан сўнг қиз туғиб вафот этди. Кейин у Гирижага уйланди ва Гирижа ҳам саккизинчи ойда ҳомиладор бўлиб вафот этди. Унинг биринчи қизи аниқланмаган касалликдан вафот этди. Кейин у Рамана Маҳарши Ашрамда узоқ вақт қолишларида иштирок этди. Унинг Тирупатида оиласи бор, улар акасининг (Вуппалададиям Субраҳманя Шарма) ўғли Вуппалададиям С. Харагопал ва қизлари (Амрутҳавалли ва Кусума), Лакшми Нарасимҳа ва уларнинг болалари Вуппалададиям Шям Сундар ва Вуппалададиям Паван Кумар[14].

Фуқаролик унвонлари

  • Падмашри, Ҳиндистон ҳукумати, 1965-йил

Мукофотлари

Миллий кино мукофотлари
  • Телугу тилидаги энг яхши бадиий филм учун Миллий кино мукофоти (режиссёр) — 1964-йил Рамадасу учун
Давлат мукофотлари
  • Абинава Тҳягаражу Траванcоре Маҳаража томонидан.
  • Андҳра киножурналистлари ассоциацияси томонидан энг яхши актёр мукофоти
  • Ўлимидан сўнг Ченнаи штатидаги Панагал боғида ҳақиқий ўлчамдаги ҳайкал билан тақдирланди.

Филмографияси

Актёр

Йил Сарлавҳа Рол Тил Реф
1938 Груҳалакшми Гопинатҳ Телугу
1939 Ванде Матарам Рагҳу Телугу
1940 Висwа Моҳини А Филм Диреcтор Телугу
1940 Сумангали Пантҳулу Телугу
1941 Деватҳа Вену Телугу
1941 Ашок Кумар Кинг Ашока Тамил
1943 Бҳакта Потана Потҳана Телугу
1943 Ченчу Лакшми Ченчу Лакшми’с Фатҳер Телугу
1943 Бҳагялахми Сриниваса Рао Телугу
1945 Сwаргасеэма Муртҳй Телугу
1945 Меэра Кинг оф Меwар Ҳинди / Тамил
1946 Тягайя Тягайя Телугу
1947 Ёги Вемана Вемана Телугу
1948 Чакрадҳари Коракумбар Тамил
1948 Бҳактҳа Жана Намадева Тамил
1949 Мана Десам Телугу
1949 Наважеэванам Маҳадеван Тамил
1950 Эзҳаи Падум Паду Кандан Тамил
1950 Беэдала Патлу Телугу
1951 Сарвадҳикари Тамил
1952 Тҳаи Уллам Тамил
1953 Улагам Тамил
1953 Прапанчам
1953 Пенн Тамил
1953 Панаккари Тамил
1953 Наа Иллу Сиварам Телугу
1953 Ладки Камини’с фатҳер Ҳинди
1953 Гумастҳа Ранганатҳам Тамил
1953 Гумаста Ранганатҳам Телугу
1953 Эн Веэду Шиврам Тамил
1954 Видутҳалаи Периасwамй Тамил
1954 Тҳули Вишам Тамил
1954 Маа Гопи Телугу
1954 Эдҳир Парадҳатҳу Даяпарар Тамил
1954 Прапанчам Телугу
1954 Сангҳам Телугу
1955 Канаваней Канканда Деивам Тамил
1955 Анаркали Ража Мансингҳ Телугу
1955 Нам Кузҳандаи Тамил
1956 Тенали Рамакришна Маҳамантри Тҳиммарусу Телугу
1956 Ума Сундари Телугу
1956 Пеннин Перумаи Заминдар, фатҳер оф Рагунатҳан / Нагендран Тамил
1956 Нага Панчами Телугу
1956 Мудду Бидда Телугу
1956 Мармавеэран Тамил
1956 Асаи Тамил
1956 Бҳакта Маркандея Каннада
1956 Бҳакта Маркандея Тамил
1956 Бҳакта Маркандея Телугу
1956 Амарадеэпам
1956 Тенали Раман Аппажи Тамил
1957 Яар Паийян Тамил
1957 Ванангамуди Тамил
1957 Сати Савитри Телугу
1957 Пандуранга Маҳатям Жаҳнави Телугу
1957 Нала Дамаянти Тамил
1957 Нала Дамаянти Телугу
1957 Амбикапатҳй Ража Кулотҳунга Чола И, тҳе фатҳер оф Амараватҳи Тамил
1958 Пия Милан
1958 Сампоорна Рамаянам Телугу
1958 Пати Бҳакти Бҳикшу Тамил
1958 Парвати Калянам Телугу
1958 Эттуку Паи Этту Телугу
1958 Боммала Пелли Варадаражан Телугу
1958 Боммаи Калянам Тамил
1958 Иллараме Налларам Тамил
1959 Жаябҳери Висwамбҳара Састри Телугу
1959 Саҳодҳари Пазҳани, фатҳер оф Чандиран анд Меэна Тамил
1959 Налла Тҳеэрпу Тамил
1959 Маҳишасура Мардини Шукрачаря Каннада
1959 Калаиванан Тамил
1959 Банда Рамуду Телугу
1960 Сри Венкатесwара Маҳатям Бҳаважи Телугу
1960 Абҳиманам Телугу
1961 Сри Сеэтҳа Рама Калянам Дасаратҳуду Телугу
1961 Интики Деэпам Иллале Телугу
1961 Вагданам Вишwанатҳам Телугу
1961 Сабаш Ража Телугу
1961 Паава Манниппу Тамил
1961 Ничая Тҳамбоолам Раманна Тамил
1961 Нагаржуна Телугу
1961 Каппалоттия Тҳамизҳан Улаганатҳа Пиллаи Тамил
1961 Эллам Унаккага Тамил
1961 Тҳирудатҳе Тамил
1961 Палум Пазҳамум Тамил
1961 Манапантҳал Тамил
1962 Гаали Медалу Ранганатҳам Телугу
1962 Дакшаягнам Дадҳичи Тамил
1962 Дакшаягнам Дадҳичи Телугу
1962 Сwарнаманжари Телугу
1962 Аалаямани Тамил
1962 Валар Пираи Тамил
1962 Тҳендрал Веэсум Тамил
1962 Сири Сампадалу Наюду Телугу
1962 Шантинивасам Рамадасу Телугу
1962 Паданди Мундуку Телугу
1963 Сри Кришнаржуна Юдҳам Акроора Телугу
1963 Лава Куша Валмики Маҳарши Телугу
1963 Амаршилпи Жаканачари
1963 Наан Ванангум Дҳеивам Тамил
1963 Наанум Ору Пенн Тамил
1963 Мани Осаи
1963 Лава Куса Валмики Ҳинду
1963 Карпагам Савитри Тамил
1963 Бандипоту Салува Дҳарманаяка Телугу
1963 Анурагам Телугу
1963 Лакшадҳикари Лакшадҳикари Рангаиаҳ Телугу
1964 Боббили Юдҳам Телугу
1964 Рамадасу Рамадасу Телугу
1964 Пачаи Вилакку Гопалаия Тамил
1964 Каи Кодуттҳа Дҳеивам Фатҳер оф Латҳа Тамил
1964 Амаршилпи Жаканна Телугу
1964 Агги Пидугу Телугу
1964 Аатма Балам Телугу
1964 Амарашилпи Жаканачари Каннада
1964 Чандаваллия Тота Каннада
1964 Аннапурна Фатҳер оф Аннапурна Каннада
1964 Деватҳа Фатҳер оф Прасад Телугу
1964 Гуди Ганталу Телугу
1964 Аандаван Катталаи Доcтор Тамил
1965 Сумангали Венката Чалам Телугу
1965 Сатя Ҳаришчандра Васистҳа Маҳарши Телугу
1965 Деватҳа Телугу
1965 Сантҳи Тамил
1965 Преминчи Чооду Телугу
1965 Энга Веэту Пенн Тамил
1965 Сри Симҳачала Кшетра Маҳима Пурурава Телугу
1965 Веэрабҳиманю Телугу
1965 Дорикитҳе Донгалу Телугу
1966 Сри Кришна Пандавиям Телугу
1966 Селвам Тамил
1966 Шакунтала Телугу
1966 Параманандайя Сишюла Катҳа Параманандаиаҳ Телугу
1966 Параккум Пааваи Тамил
1966 Наваратҳри Телугу
1966 Мотор Сундарам Пиллаи Тамил
1966 Бҳакта Потана Вяса Маҳарши Телугу
1966 Адугу Жаадалу Телугу
1966 Аастипарулу Диwан то Заминдар Телугу
1966 Садҳу Мирандал Приэст Мичеал Тамил
1966 Сарасwати Сабатҳам Видҳяпатҳй фатҳер Тамил
1967 Канчукота Ража Ражендра Бҳупатҳи Телугу
1967 Сри Кришнаватарам Дҳритараштра Телугу
1967 Пуняватҳи Телугу
1967 Веэра Поожа Телугу
1967 Раҳасям Телугу
1967 Поола Рангаду Веэраия Телугу
1967 Патукунте Падивелу
1967 Иру Маларгал Сивасамй Тамил
1967 Бҳама Вижаям Телугу
1967 Маа Вадина Телугу
1967 Привате Мастер Фатҳер оф Привате Мастер Телугу
1967 Марапурани Кадҳа Мадҳава Рао Телугу
1968 Браҳмачари Телугу
1968 Раму Тамил / Телугу
1968 Дева каня (1968 филм) Телугу
1968 Тҳиллана Моҳанамбал Шанмугасундарам’с Надасwара Гуру Тамил
1968 Нинду Самсарам Телугу
1968 Нилуву Допиди Сwамижи тҳе диреcтор оф ан орпҳанаге Телугу
1968 Бандҳавялу Телугу
1968 Уярндҳа Манитҳан Маниcкам Тамил
1969 Саптасwаралу Телугу
1969 Нам Нааду Тҳе счоол мастер Кандҳая Тамил
1969 Моога Ному Телугу
1969 Деива Маган Тамил
1969 Аннаиюм Питҳавум Тамил
1969 Аадарса Кутумбам Телугу
1969 Натакала Раюду Адисешайя Телугу
1970 Акка Челлелу Сеcонд жудге Телугу
1970 Каалам Веллум
1970 Тҳаали Ботту Телугу
1970 Энгирундҳо Вандҳаал Дҳармалингам Тамил
1970 Тҳалли Тҳандрулу Раобаҳадур Перумаллу Телугу
1970 Тҳабалкаран Тҳангаи Тамил
1970 Раман Этҳанаи Раманади Диреcтор Нагаия Тамил
1970 Канмалар Тамил
1970 Соргам Жудге Тамил
1971 Сримантҳуду Телугу
1971 Према Нагар Доcтор Телугу
1971 Вичитҳра Дампатҳям Телугу
1971 Павитра Бандҳам Телугу
1971 Сри Кришна Сатя Телугу
1971 Раиту Кутумбам Телугу
1971 Кула Гоурава Каннада
1971 Жеэвитҳа Чакрам Фатҳер оф Ража (НТР) Телугу
1971 Иру Тҳурувам Теачер Тамил
1971 C.И.Д.Ражу Телугу
1971 Тҳангаиккаага Тамил
1971 Рамалаям Темпле приэст Телугу
1971 Павитра Ҳрудаялу Заминдар Бҳужанга Рао Телугу
1972 Сампоорна Рамаянам Васишта Маҳамуни Телугу
1972 Папам Пасиваду Доcтор Телугу
1972 Шакти Леэлаи Тамил
1972 Педда Кодуку Телугу
1972 Неэтҳи Жудге Тамил
1972 Иддару Аммайилу Лахман Рао Телугу
1972 Гооду Путани Телугу
1972 Беэдала Патлу Телугу
1972 Бала Бҳаратам Телугу
1972 Ража Харидасс Тамил
1972 Шактҳи Леэлаи Гуружи Тамил
1972 Ганга Гаури Тамил
1972 Инти Кодалу Телугу
1973 Вишали Телугу
1973 Сампоорна Рамаян Вашишт Муни
1973 Десоддҳаракулу Телугу
1973 Паттикаатту Поннаия Тамил
1973 Панжарамло Пасипапа
1973 Ганга Гоwри
1973 Путтиниллу Меттиниллу Телугу
1974 Лав Куш Валмики
1974 Сивагамийин Селван Чурч Фатҳер Тамил
1974 Инти Кодалу
1976 Ту Ҳи Рам Ту Ҳи Кришна
1976 Кула Гоwравам Тамил
1976 Эннаи Пол Оруван Сундарамоортҳй’с Фатҳер Тамил
Бастакор ва ижрочи қўшиқчи
Йил Сарлавҳа Қўшиқ
1938 Груҳалакшми Ленду Бҳарата Веэрулара
1953 Гумаста Ойи Паругеккадикойи
1953 Прапанчам Анта Коолеэлам Манаманта Коолеэлам, Премасудҳа Сарасило Ҳамсаламаи
1953 Сангҳам Жати Бҳедам Самасипода
1954 Маа Гопи Санубҳоотҳие Леда Жагатини, Амма Кришнамма Апачарамемитамма
1956 Бҳакта Маркандея Ом Намашивая, Жая Жая Шанкара Самбасадашива
1956 Нага Панчами Самбҳо Маҳадева
1956 Мудду Бидда Итулела Чесавая О Девадева
1956 Тенали Рамакришна Гандупилли Мену Маричи
1956 Тенали Рамакришна "Путриле Памбируккум…Коттаийиле Ору Каалаттҳиле"
1957 Нала Дамаянти Гҳорамбаина Даавагни Кеэлакераяи
1957 Пандуранга Маҳатям Жая Жая Гокула Бала, Саннути Сеяве Манаса
1962 Сwарнаманжари Мадҳурамаина Гуру Деэвена
1967 Маа Вадина Сутҳудилу Пеэда Мандираму (поэм)
1967 Поола Рангаду Чиллара Раллаку Моккуту Унте Чедиподувура
Ижрочи қўшиқчи
Режиссёр (қисман филмография)
Продюсер (қисман филмография)
Ёзувчи (қисман филмография)

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Мутҳиаҳ, С.. „Мадрас мисcелланй“ (эн-ИН). Тҳе Ҳинду (23-май 2010-йил). Қаралди: 7-август 2022-йил.
  2. ↑ „Паул Муни оф Индиа – Читтоор В.Нагайя“. Бҳаратжанани.cом (6-май 2011-йил). 2012-йил 26-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21-сентабр 2011-йил.
  3. ↑ „Аcтинг Ментор“. Тҳе Неw Индиан Эхпресс. 2016-йил 27-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 5-октябр.
  4. ↑ 4,0 4,1 Аутобиограпҳй — Читтор В. Нагаиаҳ, РК Боокс, Ҳйдерабад, 2004.
  5. ↑ Умашанкер, К.. „Маҳати Калакшетрам то ретаин Читтоор Нагаиаҳ'с наме“. Тҳе Ҳинду (9-сентабр 2014-йил).
  6. ↑ Амазон / Боокс / Индиан аcтор Читтоор В. Нагаиаҳ: А Монограпҳ, бй К. Н. Т. Састрй (Аутҳор)
  7. ↑ 7,0 7,1 „Читтоор Нагаиаҳ статуэ то бе инсталлед ин Тирупати“. Тҳе Ҳинду (18-июл 2006-йил).
  8. ↑ Тҳе Ҳинду : А револутионарй филммакер
  9. ↑ Вишwамоҳини (1940) — ИМДб
  10. ↑ энтертаианмент.онеиндиа.ин/cелебс/лакшми/биограпҳй.ҳтмл
  11. ↑ „Читтоор Нагаиаҳ статуэ то бе инсталлед ин Тирупати“. Тҳе Ҳинду (18-июл 2006-йил). 5-август 2011-йилда асл нусхадан архивланган.
  12. ↑ „Читтоор В. Нагаиаҳ – А Монограпҳ“. 2019-йил 1-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-апрел 2013-йил.
  13. ↑ „Нагаиаҳ – нобле, ҳумбле анд кинд-ҳеартед“. Тҳе Ҳинду (8-апрел 2005-йил). 25-ноябр 2005-йилда асл нусхадан архивланган.
  14. ↑ Читтоор В. Нагаиаҳ: А Монограпҳ

Ҳаволалар