Va (xalq)
Ва (хитой ва бирма - ва,тай-лава,кава ва бошқалар;уларнинг Хитой ва Мянмадаги номлари-ава,аво,авацҳаи ;, ло, пҳа ва бошқалар) - энг қадимги аҳолидан бири бо'лган халқлар гуруҳи. Индочина ярим оролининг. Улар Мянманинг шимоли-шарқида (600 минг киши - 1990), жануби-г'арбий Хитойда (351 минг киши - 1998) ва Таиланднинг шимоли-г'арбий қисмида (20 минг киши - 1998) жойлашдилар.[1]
Тил
У Палаунг-ва гуруҳининг ва тилида гапиради.Хитой,Мянма ва Кхмер тилларида ҳам кенг тарқалган.1930-йилларда миссионерлар лотин ёзувига асосланган ёзувни ишлаб чиқдилар,лекин у кенг қўлланилмади,1950-йилларнинг бошларига келиб эса уларнинг атиги 3% ида бу ёзув мавжуд эди. 1955-йилда Хитойда янги Ва алифбоси устида иш бошланди.1957-йил март ойида Ва янги аралаш алифбони тасдиқлади.Унга қўшимча ŋ з ɲ ҳарфлари киритилган. Бироқ, 1958-йилда алифбо 26 стандарт лотин ҳарфига о'згартирилди. ŋ нг ўрнига, ɲ - нй ўрнига, с ўрнига - яъни, о - о ўрнига. Бу алифбо бир неча бор такомиллаштирилган ва ҳозиргача Хитойда қо'лланилмоқда.[2]
Дин
Уларнинг аксарияти анимистлар, ба'зилари буддистлар ва христианлардир.
Касб-ҳунар
Ан'анавий касблар-қо'лда деҳқончилик (гуруч,буг'дой,маккажо'хори,тариқ),овчилик (ё'лбарс, леопард, тог' эчкиси, айиқ овлаш), териш. Эркаклар овчилик, аёллар ва болалар деҳқончилик ва теримчилик билан шуг'улланади. Чорвачилик ёмон ривожланган (қорамол қурбонлик сифатида сақланади). Тўқимачилик, бамбукдан ишлов бериш, шунингдек, дурадгорлик ривожланган. Ба'зи Хитой Валар кумуш заргарлик буюмларини ишлаб чиқаришни ривожлантирмоқда.[3]
Ҳаёт тарзи
Тог'ли ҳудудларда биринчи жамоа тузумининг кучли қолдиқлари мавжуд.Ан'анавий жамоа турар жойи бир қабилага бирлашган бир ёки бир нечта қариндош гуруҳлардан иборат.Жамиятни сайланган оқсоқол бошқаради.Жамоа мулкига овчилик ўлжалари,ерлар ва ғализ ерлар кирди ва экин майдонларининг катта қисми алоҳида оилалар мулкига айланди.Келин учун то'лов то'лаш,қасос олиш ва раҳбарлар орасида ко'пхотинлиликни олиш одат эди.
Ан'анавий аҳоли пунктлари ён баг'ирларида жойлашган бо'либ,о'рмонлар билан о'ралган ва тиканли буталар билан қопланган,улар орқали қишлоқ ҳимояланган туннеллар о'тади.Уйлар ба'зан қозиқларда жойлашган бо'либ,сомон томи деярли эрга тушади. Асосий таом - сабзавот, го'шт байрамларда исте'мол қилинади.[4]
Манбалар
- ↑ Большая российская энциклопедия ҳттпс://бигенc.ру/этҳнологй/техт/1893423 (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-06-15 санасида архивланган)
- ↑ Словари и энциклопедии на Академике ҳттпс://диc.аcадемиc.ру/диc.нсф/руwики/253621
- ↑ Әлем халықтарының энциклопедиясы. Ва ҳттп://www.этнолог.ру/пеопле.пҳп?ид=ВАМC
- ↑ Китайский информационный Интернет-центр ҳттпс://www.абирус.ру/cонтент/564/623/624/639/642/1169.ҳтмл