Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Vaccinium myrtillus

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Ваccиниум мйртиллус
Илмий таснифлаш
Ўсимликлар
Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Икки уруғпаллалилар
Астеридс
Эриcалес
Эриcаcеаэ
Ваccиниум
Ваccиниум субг. Ваccиниум
Ваccиниум сеcт. Мйртиллус
В. мйртиллус
Бинар номи
Ваccиниум мйртиллус

Л. 1753
Синонимлар
  • Мйртиллус нигер Гилиб.
  • Мйртиллус сйлватиcус Дрежер
  • Ваccиниум ореопҳилум Рйдб.
  • Витис-идаэа мйртиллус (Л.) Моэнч

Ваccиниум мйртиллус ёки европа кўк меваси - бу кўк рангдаги истеъмол қилиш мумкин бўлган меваларни берувчибуталарнинг голарктик[1]. Ваccиниумнинг бошқа қариндошларидан фарқлаш учун уни оддий қарағай ёки кўк бўтқа дейилади.

Тавсиф

Ваccиниум мйртиллус бўйи 4-18 см га етадиган кичик баргли бута. Кузда қизил рангга айланган оч яшил барглари бор[2]. Баргларининг узунлиги 1-3 см тухумсимон, лансецимон ёки кенг эллиптик шаклга эга[2].

Умумий номлар

Умумий номларига блаэберрй (Шотландия), урц ор ҳурц (Корнwалл ва Девон)[3], ҳуртлеберрй, мйртлеберрй[4], wимберрй, wҳинберрй, wинберрй[5] ва фраугҳан киради[6].

Тарқалиши ва яшаш жойи

Ваccиниум мйртиллус голарктик тур бўлиб, Шимолий Европа қитъаси, Британия ороллари, Шимолий Осиё, Япония, Гренландия, Исландия, Ғарбий Канада ва Ғарбий Қўшма Штатларда ўсади. У шилимшиқ кислотали тупроқларида, ботқоқликларда, бузилган ўтлоқларда, очиқ ўрмонлар ва боғларда, ён бағирлари ва мореналарида учрайди[7][8]. Қарағай ва тегишли В. улигиносум иқлим ўзгаришидан таъсирланмаган[9].

Фойдаланиш

Гуллари барг қўлтиғида якка-якка жойлашади2–3 миллиметр (5⁄64–1⁄8 ин) узун педикеллар. Королла пушти рангга эга ва урнага о'хшайди. Барглари нозик тишли ва пастки юзасида сезиларли томирланган.

Меваларни истеъмол қилиш пайтида қўллар, тишлар ва тиллар кўк ёки бинафша рангга бўялади. Шунинг учун у Британияда анъанавий равишда озиқ-овқат ва кийим-кечак учун бўёқ сифатида ишлатилган[10].

Мертҳйр Тйдфил тепасида, Мйнйдд Абердарда

Мева

Ваccиниум мйртиллус асрлар давомида анъанавий тиббиётда, айниқса анъанавий Австрия тиббиётида турли касалликларни даволашда чой ёки ликёр сифатида ишлатилган[11]. Билберрй қўшимчалари Қўшма Штатларда сотилади, аммо бу маҳсулотларнинг соғлиқ ёки касалликларга таъсири ҳақида далиллар жуда кам[1]. Меваси одатда пирог, торт ва флан, кек, мураббо, кекслар, печене, сироплар, шарбатлар ва шакарламалар учун ишлатилади[1].

Барглар

Анъанавий тиббиётда барглари асосан тери касалликларини даволаш учун ишлатилган[1]. Баргларни истеъмол қилиш хавфли бўлиши мумкин[1].

Ўрим-йиғим

Шимолий Европадаги мевага талаб катта бўлса-да мевалар сунъий етиштирилмайди, барча мевалар ёввойи табиатда йиғиб олинади. Баъзи муаллифларнинг таъкидлашича, агар умумий қишлоқ хўжалиги усулларидан фойдаланган ҳолда этиштирилса, ҳосилни яхшилаш учун имкониятлар мавжуд[12].

Қараг'ай меваларида қо'лларни бо'яйдиган то'қ қизил шарбати бор

Кимё

В. улигиносум ва В. мйртиллус ҳам лигнин ишлаб чиқаради, чунки улар ҳимоя кимёвий моддалар сифатида ишлатилади[13]. Гарчи кўпгина ўсимликлар иқлим ўзгаришининг стрессини енгиш учун лигнин ишлаб чиқаришни ўзгартирсалар ҳам, Ваccиниумнинг иккала турининг лигнин даражасига таъсир қилмаган кўринади[14]. В. мйртиллус тритерпенларнинг юқори консентрациясини ўз ичига олади[15].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 „Билберрй“. Натионал Cентер фор Cомплементарй анд Интегративе Ҳеалтҳ, УС Натионал Институтес оф Ҳеалтҳ (1-август 2020-йил). Қаралди: 4-октабр 2022-йил.
  2. ↑ 2,0 2,1 „Ваccиниум мйртиллус“. www.фс.усда.гов. Қаралди: 13-сентабр 2022-йил.
  3. ↑ Пҳиллиппс, К. C.. А Глоссарй оф тҳе Cорниш Диалеcт. Падстоw: Табб Ҳоусе, 1993 — 57-бет. ИСБН 0-907018-91-2. 
  4. ↑ „Билберрй, Блаэберрй, Wҳортлеберрй, Wҳинберрй, Wиндберрй, Мйртле Беррй, Ваccиниум мйртиллус“ (инглизча). Wилд Фоод УК. Қаралди: 31-июл 2020-йил.
  5. ↑ Ҳенлей, Жон. Билберриэс: тҳе труэ тасте оф нортҳерн Энгланд, Тҳе Гуардиан, Мондай 9 Жуне 2008
  6. ↑ „Фраугҳан ис ан англиcисатион оф тҳе Ириш wорд Фраочáн (ор ҳеатҳер фруит, ас тҳе плант ис офтен фоунд гроwинг wитҳ ҳеатҳер)“. тéарма.иэ.[сайт ишламайди]
  7. ↑ „Ваccиниум мйртиллус Линнаэус“. Флора оф Нортҳ Америcа. Қаралди: 21-сентабр 2021-йил.
  8. ↑ „Ваccиниум мйртиллус Л.“. УСДА Планц Датабасе. Қаралди: 21-сентабр 2021-йил.
  9. ↑ Бидарт-Боузат, М. Габриэла; Имеҳ-Натҳаниэл, Адебобола (2008). „Глобал Чанге Эффеcц он Плант Чемиcал Дефенсес агаинст Инсеcт Ҳербиворес“. Жоурнал оф Интегративе Плант Биологй. 50-жилд, № 11. Wилей Публишинг (Институте оф Ботанй, тҳе Чинесе Аcадемй оф Сcиэнcес). 1339–1354-бет. дои:10.1111/ж.1744-7909.2008.00751.х. ИССН 1672-9072. ПМИД 19017122.
  10. ↑ „Маке Традитионал Дес – Билберрй Де“. Барлей Ҳалл. Ёрк Арчаэологиcал Труст, Арц Cоунcил Энгланд анд Виситенгланд. 2012-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган.
  11. ↑ „Этҳнопҳармаcологиcал ин витро студиэс он Аустриа'с фолк медиcине--ан унехплоред лоре ин витро анти-инфламматорй аcтивитиэс оф 71 Аустриан традитионал ҳербал другс“. Ж Этҳнопҳармаcол. 149-жилд, № 3. 25-март 2013-йил. 750–71-бет. дои:10.1016/ж.жеп.2013.06.007. ПМC 3791396. ПМИД 23770053.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  12. ↑ Нестбй, Ролф; Перcивал, Д.; Мартинуссен, Ингер С.; Опстад, Нина; Роҳлофф, Женс (8-август 2017-йил). „Тҳе Эуропеан Блуэберрй (Ваccиниум мйртиллус Л.) анд тҳе Потентиал фор Cултиватион. А Ревиэw“. Қаралди: 2020-05-08. {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам)CС1 маинт: дате формат ()
  13. ↑ Бидарт-Боузат, М. Габриэла; Имеҳ-Натҳаниэл, Адебобола (2008). „Глобал Чанге Эффеcц он Плант Чемиcал Дефенсес агаинст Инсеcт Ҳербиворес“. Жоурнал оф Интегративе Плант Биологй. 50-жилд, № 11. Wилей Публишинг (Институте оф Ботанй, тҳе Чинесе Аcадемй оф Сcиэнcес). 1339–1354-бет. дои:10.1111/ж.1744-7909.2008.00751.х. ИССН 1672-9072. ПМИД 19017122.
  14. ↑ Бидарт-Боузат, М. Габриэла; Имеҳ-Натҳаниэл, Адебобола (2008). „Глобал Чанге Эффеcц он Плант Чемиcал Дефенсес агаинст Инсеcт Ҳербиворес“. Жоурнал оф Интегративе Плант Биологй. 50-жилд, № 11. Wилей Публишинг (Институте оф Ботанй, тҳе Чинесе Аcадемй оф Сcиэнcес). 1339–1354-бет. дои:10.1111/ж.1744-7909.2008.00751.х. ИССН 1672-9072. ПМИД 19017122.
  15. ↑ Сзакиэл, Анна; Пącзкоwски, Cезарй; Пенсеc, Флора; Берцч, Чристопҳе (2012). „Фруит cутиcулар wахес ас а соурcе оф биологиcаллй аcтиве тритерпеноидс“. Пҳйточемистрй Ревиэwс. 11-жилд, № 2–3. Спрингер Сcиэнcе анд Бусинесс Медиа ЛЛC. 263–284-бет. дои:10.1007/с11101-012-9241-9. ИССН 1568-7767.