Vaccinium myrtillus
| Ваccиниум мйртиллус | |
|---|---|
| Илмий таснифлаш | |
| Ўсимликлар | |
| Юксак ўсимликлар | |
| Гулли ўсимликлар | |
| Икки уруғпаллалилар | |
| Астеридс | |
| Эриcалес | |
| Эриcаcеаэ | |
| Ваccиниум | |
| Ваccиниум субг. Ваccиниум | |
| Ваccиниум сеcт. Мйртиллус | |
В. мйртиллус
| |
| Бинар номи | |
| Ваccиниум мйртиллус Л. 1753
| |
| Синонимлар | |
| |
Ваccиниум мйртиллус ёки европа кўк меваси - бу кўк рангдаги истеъмол қилиш мумкин бўлган меваларни берувчибуталарнинг голарктик[1]. Ваccиниумнинг бошқа қариндошларидан фарқлаш учун уни оддий қарағай ёки кўк бўтқа дейилади.
Тавсиф
Ваccиниум мйртиллус бўйи 4-18 см га етадиган кичик баргли бута. Кузда қизил рангга айланган оч яшил барглари бор[2]. Баргларининг узунлиги 1-3 см тухумсимон, лансецимон ёки кенг эллиптик шаклга эга[2].
Умумий номлар
Умумий номларига блаэберрй (Шотландия), урц ор ҳурц (Корнwалл ва Девон)[3], ҳуртлеберрй, мйртлеберрй[4], wимберрй, wҳинберрй, wинберрй[5] ва фраугҳан киради[6].
Тарқалиши ва яшаш жойи
Ваccиниум мйртиллус голарктик тур бўлиб, Шимолий Европа қитъаси, Британия ороллари, Шимолий Осиё, Япония, Гренландия, Исландия, Ғарбий Канада ва Ғарбий Қўшма Штатларда ўсади. У шилимшиқ кислотали тупроқларида, ботқоқликларда, бузилган ўтлоқларда, очиқ ўрмонлар ва боғларда, ён бағирлари ва мореналарида учрайди[7][8]. Қарағай ва тегишли В. улигиносум иқлим ўзгаришидан таъсирланмаган[9].
Фойдаланиш
Меваларни истеъмол қилиш пайтида қўллар, тишлар ва тиллар кўк ёки бинафша рангга бўялади. Шунинг учун у Британияда анъанавий равишда озиқ-овқат ва кийим-кечак учун бўёқ сифатида ишлатилган[10].

Мева
Ваccиниум мйртиллус асрлар давомида анъанавий тиббиётда, айниқса анъанавий Австрия тиббиётида турли касалликларни даволашда чой ёки ликёр сифатида ишлатилган[11]. Билберрй қўшимчалари Қўшма Штатларда сотилади, аммо бу маҳсулотларнинг соғлиқ ёки касалликларга таъсири ҳақида далиллар жуда кам[1]. Меваси одатда пирог, торт ва флан, кек, мураббо, кекслар, печене, сироплар, шарбатлар ва шакарламалар учун ишлатилади[1].
Барглар
Анъанавий тиббиётда барглари асосан тери касалликларини даволаш учун ишлатилган[1]. Баргларни истеъмол қилиш хавфли бўлиши мумкин[1].
-
Ваccиниум мйртиллус
-
Ваccиниум мйртиллус
-
Ваccиниум мйртиллус
Ўрим-йиғим
Шимолий Европадаги мевага талаб катта бўлса-да мевалар сунъий етиштирилмайди, барча мевалар ёввойи табиатда йиғиб олинади. Баъзи муаллифларнинг таъкидлашича, агар умумий қишлоқ хўжалиги усулларидан фойдаланган ҳолда этиштирилса, ҳосилни яхшилаш учун имкониятлар мавжуд[12].

Кимё
В. улигиносум ва В. мйртиллус ҳам лигнин ишлаб чиқаради, чунки улар ҳимоя кимёвий моддалар сифатида ишлатилади[13]. Гарчи кўпгина ўсимликлар иқлим ўзгаришининг стрессини енгиш учун лигнин ишлаб чиқаришни ўзгартирсалар ҳам, Ваccиниумнинг иккала турининг лигнин даражасига таъсир қилмаган кўринади[14]. В. мйртиллус тритерпенларнинг юқори консентрациясини ўз ичига олади[15].
Яна қаранг
- Блаэберрй дарёси
- Маҳониа ақуифолиум (Орегон узум)
- Мйртус
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 „Билберрй“. Натионал Cентер фор Cомплементарй анд Интегративе Ҳеалтҳ, УС Натионал Институтес оф Ҳеалтҳ (1-август 2020-йил). Қаралди: 4-октабр 2022-йил.
- ↑ 2,0 2,1 „Ваccиниум мйртиллус“. www.фс.усда.гов. Қаралди: 13-сентабр 2022-йил.
- ↑ Пҳиллиппс, К. C.. А Глоссарй оф тҳе Cорниш Диалеcт. Падстоw: Табб Ҳоусе, 1993 — 57-бет. ИСБН 0-907018-91-2.
- ↑ „Билберрй, Блаэберрй, Wҳортлеберрй, Wҳинберрй, Wиндберрй, Мйртле Беррй, Ваccиниум мйртиллус“ (инглизча). Wилд Фоод УК. Қаралди: 31-июл 2020-йил.
- ↑ Ҳенлей, Жон. Билберриэс: тҳе труэ тасте оф нортҳерн Энгланд, Тҳе Гуардиан, Мондай 9 Жуне 2008
- ↑ „Фраугҳан ис ан англиcисатион оф тҳе Ириш wорд Фраочáн (ор ҳеатҳер фруит, ас тҳе плант ис офтен фоунд гроwинг wитҳ ҳеатҳер)“. тéарма.иэ.[сайт ишламайди]
- ↑ „Ваccиниум мйртиллус Линнаэус“. Флора оф Нортҳ Америcа. Қаралди: 21-сентабр 2021-йил.
- ↑ „Ваccиниум мйртиллус Л.“. УСДА Планц Датабасе. Қаралди: 21-сентабр 2021-йил.
- ↑ Бидарт-Боузат, М. Габриэла; Имеҳ-Натҳаниэл, Адебобола (2008). „Глобал Чанге Эффеcц он Плант Чемиcал Дефенсес агаинст Инсеcт Ҳербиворес“. Жоурнал оф Интегративе Плант Биологй. 50-жилд, № 11. Wилей Публишинг (Институте оф Ботанй, тҳе Чинесе Аcадемй оф Сcиэнcес). 1339–1354-бет. дои:10.1111/ж.1744-7909.2008.00751.х. ИССН 1672-9072. ПМИД 19017122.
- ↑ „Маке Традитионал Дес – Билберрй Де“. Барлей Ҳалл. Ёрк Арчаэологиcал Труст, Арц Cоунcил Энгланд анд Виситенгланд. 2012-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Этҳнопҳармаcологиcал ин витро студиэс он Аустриа'с фолк медиcине--ан унехплоред лоре ин витро анти-инфламматорй аcтивитиэс оф 71 Аустриан традитионал ҳербал другс“. Ж Этҳнопҳармаcол. 149-жилд, № 3. 25-март 2013-йил. 750–71-бет. дои:10.1016/ж.жеп.2013.06.007. ПМC 3791396. ПМИД 23770053.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат () - ↑ Нестбй, Ролф; Перcивал, Д.; Мартинуссен, Ингер С.; Опстад, Нина; Роҳлофф, Женс (8-август 2017-йил). „Тҳе Эуропеан Блуэберрй (Ваccиниум мйртиллус Л.) анд тҳе Потентиал фор Cултиватион. А Ревиэw“. Қаралди: 2020-05-08.
{{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес|магазине=(ёрдам)CС1 маинт: дате формат () - ↑ Бидарт-Боузат, М. Габриэла; Имеҳ-Натҳаниэл, Адебобола (2008). „Глобал Чанге Эффеcц он Плант Чемиcал Дефенсес агаинст Инсеcт Ҳербиворес“. Жоурнал оф Интегративе Плант Биологй. 50-жилд, № 11. Wилей Публишинг (Институте оф Ботанй, тҳе Чинесе Аcадемй оф Сcиэнcес). 1339–1354-бет. дои:10.1111/ж.1744-7909.2008.00751.х. ИССН 1672-9072. ПМИД 19017122.
- ↑ Бидарт-Боузат, М. Габриэла; Имеҳ-Натҳаниэл, Адебобола (2008). „Глобал Чанге Эффеcц он Плант Чемиcал Дефенсес агаинст Инсеcт Ҳербиворес“. Жоурнал оф Интегративе Плант Биологй. 50-жилд, № 11. Wилей Публишинг (Институте оф Ботанй, тҳе Чинесе Аcадемй оф Сcиэнcес). 1339–1354-бет. дои:10.1111/ж.1744-7909.2008.00751.х. ИССН 1672-9072. ПМИД 19017122.
- ↑ Сзакиэл, Анна; Пącзкоwски, Cезарй; Пенсеc, Флора; Берцч, Чристопҳе (2012). „Фруит cутиcулар wахес ас а соурcе оф биологиcаллй аcтиве тритерпеноидс“. Пҳйточемистрй Ревиэwс. 11-жилд, № 2–3. Спрингер Сcиэнcе анд Бусинесс Медиа ЛЛC. 263–284-бет. дои:10.1007/с11101-012-9241-9. ИССН 1568-7767.