Vadi al-Laban jangi sahifasining manbasini koʻrish

{{Urush bilgiqutisi
| conflict = Vadi al-Laban jangi
| sana = 1558-yil mart–aprel
| natija = Tugallanmagan
| qomondon1 = [[Saʼdiylar davlati]]
*<nowiki>Abdulloh al-Gʻolib]]</nowiki>
| qomondon2 = [[Jazoir regentligi]]
*Hasan posho
}}

'''Vadi al-Laban jangi''' ({{Lang-ar|معركة وادي اللبن}}) 1558-yilning mart-aprel oylarida [[Saʼdiylar davlati|Saʼdiylar]] va [[Xayriddin Barbarossa|Xayriddin Barbarossaning]] oʻgʻli Hasan posho boshchiligidagi [[Usmoniylar imperiyasi|Usmoniylar imperiyasining]] Jazoir regentligi qoʻshinlari oʻrtasida sodir boʻlgan. Jang [[Fos]] shimolida, Sebou daryosiga qoʻshni Vadi al-Laban hududida boʻlib oʻtgan<ref name="Abun-Nasr 157">{{Kitob manbasi |last=Abun-Nasr |year=1987 |first=Jamil M. |title=A History of the Maghrib in the Islamic Period |url=https://archive.org/details/historyofmaghrib0000abun_l5g9 |language=en |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/historyofmaghrib0000abun_l5g9/page/156 157]–158 |isbn=978-0-521-33767-0}}</ref>.

== Tarixi ==
Bu mojaro [[Jazoir]] va [[Marokash]] oʻrtasida kechgan tarangliklar fonida sodir boʻlgan<ref name=":2">{{Kitob manbasi |last=Véronne |first=Chantal de La |date=1997-01-01 |title=Histoire sommaire des Sa'diens au Maroc: La première dynastie chérifienne, 1511-1659 |language=fr |publisher=FeniXX réédition numérique |isbn=978-2-307-06107-6}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Cour |first=Auguste |date=2004-09-10 |title=L'établissement des dynasties des Chérifs au Maroc et leur rivalité avec les Turcs de la Régence d'Alger, 1509-1830 |language=fr |publisher=Editions Bouchène |isbn=978-2-35676-097-5}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Péchot |first=L. |date=1914 |title=Histoire de l'Afrique du Nord avant 1830: précédée de la géographie physique et politique de la Tunisie, de l'Algérie et du Maroc |language=fr |publisher=Gojosso}}</ref>. Xayriddin Barbarossaning oʻgʻli Hasan posho Usmoniylar imperiyasi nomidan Jazoir hukmdori sifatida 1554-yil boshida Saʼdiylar qoʻlida boʻlgan Fos shahrini egalladi va [[Vattosiylar davlati|Vattosiylar]] tarafdorlaridan boʻlgan bir kishini u yerga [[hokim]] sifatida tayinladi. Shu yilning oxirida Saʼdiylar hukmdori [[Muhammad ash-Shayx]] shaharga qayta egalik qildi<ref name="Abun-Nasr 157"></ref>. Saʼdiylarning qaytishi bilan Jazoir va Marokash oʻrtasida koʻplab mojarolar boshlandi, Marokash [[Jazoir|Jazoirning]] Tlemcen shahrini oʻzlashtirishga urindi<ref>{{Cite journal|last=De La Veronne|first1=Chantal|date=1973|title=Relations entre le Maroc et la Turquie dans la seconde moitié du XVIe siècle et le début du XVIIe siècle (1554-1616)|url=https://www.persee.fr/doc/remmm_0035-1474_1973_num_15_1_1258|journal=Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée|volume=15|issue=1|pages=391–401|doi=10.3406/remmm.1973.1258}}</ref>. Muhammad ash-Shayx keyinchalik [[Vahron|Vahronni]] bosib oldi va Usmoniylarga qarshi kurashayotgan ispanlar bilan ittifoq tuzishga harakat qildi, biroq bu kelishuv amalga oshmadi.

1557-yil iyun oyida Usmoniylar hukmdori [[Sulaymon I]] tomonidan Hasan posho Jazoir [[beklarbegi]] lavozimiga qayta tayinlandi. Usmoniylar Saʼdiylar sultoniga elchi yuborib, Usmoniylar sultonining ustunligini tan olishni talab qildi, ammo Muhammad ash-Shayx bu talabni rad etdi<ref name="Abun-Nasr 157"></ref>. Shu yilning oktyabr oyida [[Istanbul|Istanbuldan]] yuborilgan turk ofitserlari tomonidan Muhammad al-Shayx oʻldirildi, ular Saʼdiylar xizmatiga shubhali tarzda kirib, oʻzlarini qochoqlar sifatida koʻrsatishdi. Muhammad ash-Shayxning oʻrniga Abdulloh al-Gʻolib tayinlandi<ref name="Abun-Nasr 157" />.

Saʼdiylar 1556-yilda Tlemcenni egallashdi, biroq Machouar saroyini qoʻlga olishga muvaffaq boʻlmadi, chunki bu vaqtda Jazoir Vahrondagi ispanlarni qamal qilayotgan edi. Muhammad ash-Shayx oʻlgach, Hasan posho gʻarbga tomon yurib, Saʼdiylarni Tlemcenni tark etishga majbur qildi<ref name="Abun-Nasr 157"></ref>.

== Jang ==
Hasan posho yetakchiligidagi Usmoniylar qoʻshini Marokashga chekinayotgan Saʼdiylar qoʻshinini taʼqib qildi<ref name="Abun-Nasr 157" /><ref>{{Cite book |last=Konstam |first=Angus |url=https://books.google.com/books?id=UrShDAAAQBAJ&dq=battle+of+wady+al+laban&pg=PA25 |title=The Barbary Pirates 15th-17th Centuries |date=2016-08-25 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4728-1544-6 |language=en}}</ref>. Ikki tomon oʻrtasida 1558-yil boshida Fosning shimolida joylashgan Vadi al-Laban hududida jang boʻlib oʻtdi, biroq bu jang aniq bir tomonning gʻalabasi bilan tugallanmagan<ref name="Abun-Nasr 157"></ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Stapleton |year=2013 |first=Timothy J. |title=A Military History of Africa [3 volumes] |language=en |publisher=ABC-CLIO |pages=36 |isbn=978-0-313-39570-3}}</ref><ref>{{Kitob manbasi |last=Black |year=2022 |first=Jeremy |title=A Brief History of the Atlantic |language=en |publisher=Little, Brown Book Group |isbn=978-1-4721-4590-1}}</ref>.

== Natijasi ==
Jangdan soʻng Hasan posho Gʻarbiy Jazoirdagi Vahron shahridan ispanlarning hujumga tayyorgarlik koʻrayotgani haqidagi xabarni eshitib, chekinishga qaror qildi<ref name="Abun-Nasr 157"></ref>. U qoʻshinlari bilan Shimoliy Marokashdagi Qassasa portidan (Melila shahridan biroz gʻarbda joylashgan) joʻnadi va u yerdan Jazoirga suzib, tez orada Mostaganem yurishifs hujum qilgan ispanlarga qarshi mudofaaga hozirlik koʻrdi<ref name="Abun-Nasr 157" />.

Baʼzi manbalar Hasan poshoning<ref name="EI">{{Kitob manbasi |last=Yver |year=1993 |first=G. |origdate=1927 |chapter=Hasan Pasha, Beylerbey of Algiers |chapterurl=https://books.google.com/books?id=xd5VonTOppMC&pg=PA281 |title=First Encyclopaedia of Islam 1913-1936 |language=en |publisher=Brill |pages=281 |isbn=978-90-04-09796-4}}</ref>, boshqalari esa Abdullohning<ref name=":0">{{Kitob manbasi |last=Véronne |year=1997 |first=Chantal de La |title=Histoire sommaire des Sa'diens au Maroc: La première dynastie chérifienne, 1511-1659 |language=fr |publisher=P. Geuthner |pages=37 |isbn=978-2-307-06107-6}}</ref> bu jangda gʻalaba qozonganini yozadi. Keyinchalik, Abdulloh al-Gʻolib 1560-yilda Tlemcen ustiga yurish yubordi, biroq bu yurishda oʻzi magʻlubiyatga uchradi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Sulaymon I]]
[[Turkum:1558-yil Afrikada]]
[[Turkum:16-asr Marokashda]]
[[Turkum:1558-yil Usmoniylar imperiyasida]]