Vali Mahmud posho
Вали Маҳмуд пошо — Усмонийлар империясининг ўн учинчи буюк Вазири. Меҳмед ИИ даврида Усмонийлар империясини 1456-1466-йилларда ва 1472-1474-йилларда садразимлик я'ни буюквазирлик лавозимида бошқарган тарихий шахс.
| Вали Маҳмуд пошо | |
|---|---|
 | |
|
Мансаб даври 1456-йилдан – 1466-йилгача | |
| Монарх | Меҳмед ИИ Фотиҳ |
| Ўтмишдоши | Заганос Меҳмед пошо |
| Вориси | Рум Меҳмед пошо |
| 16-Усмонийлар империясининг буюк вазири | |
|
Мансаб даври 1472-йилдан – 1474-йилгача | |
| Ўтмишдоши | Исъҳоқ пошо |
| Вориси | Гедик Аҳмед пошо |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
1420-йил Нобирда, Усмонийлар империяси |
| Вафоти |
1474-йил 17-август Усмонийлар империяси, Истанбул |
| Дини | ислом, суннийлик |
Буюквазирликдан олдинги ҳаёти
Унинг тарихи қандай бўлгани ва миллати ҳақида тарихчилар ўртасида кўплаб тортишмалар бор. Ўша замоннинг маълумоти бўлган Эcтҳесис Чрониcа ве Ҳисториа Патриарчиа тарихий рисолада унинг асил миллати серб бўлган. Яна бошқа тарихий китобларда унинг хорват миллатига мансублиги тилга олинган.У, эҳтимол 1420 йилда, Косовонинг ғарбий қисмида, Болқоннинг марказий қисмида жойлашган Нобирда номли шаҳарчада туғилган. Ўша даврдаги юнон тарихчиси Лаоникос Халкокондилеснинг сўзларига кўра, Усмонийлар 1427 йилда Сербия истибдодини қўлга киритганларида, у онаси билан „Енидаğ“ (замонавий Нобирда ёки Ново Брдо) дан Семендирега қочган. Унда айтилишича, Муродни бошлиқлардан бири Меҳмед Аға асирга олиб, Эдирнага олиб келган. 1454-йилда Румели бейлербейи лавозимини эгаллади.
Буюквазирлик даври
1453-йил 1-июнда Султон Меҳмед ИИ Чандарли Халил пошони қатл этди ва бўш қолган жойга Вали Маҳмуд пошони тайинлади.Аммо жуда авторитар тарихчилар буни қабул қилишмайди. Улар 1453 йилда Чандарли Халил Пошонинг қатл этилишидан сўнг, Заганос Меҳмед Пошонинг Катта Вазирга олиб келинганлиги ва 1456-йилда иккинчи Вазир бўлган Вали Маҳмуд Пошо 1456-йилда Белград урушида муваффақияцизликка учраганлиги сабабли ишдан бўшатилгандан кейин Буюк Вазир бўлганлиги ҳақида хабар беришади.1458-йилда сербиялик Деспот Бранковичнинг вафоти билан Усмонли империяси ва Венгрия қироллиги ўртасидаги кураш жонланди. Серб истибдоди ичида бир гуруҳ Венгрия ва иккинчи гуруҳ Усмонлилар тарафида эди. Сербия масаласини ҳал қилиш учун Маҳмуд Паса топширилди. У 1458-йилда Анадолу аскари ва султон томонидан ўз маблағлари билан жиҳозланган Румели аскарига юборган 1000 та қўшинни қўшиб Сербия экспедициясига йўл олди. 1458-йилда Маҳмуд Пошо Сербия экспедициясига йўл олди. Решав Куруча, Островица, Дурник ва Гüверчинлик (Голубач) қал’аларини эгаллаб олди. Аммо у Семендирани қўлга киритолмади. Серблар шу тарзда бутунлай ишғол қилинди ва Усмонли давлатига қўшилди. 1458-йил июл Венгрияга аскарлар юборилди. Кейин у Ускупга султон олдига қайтди. 1463-йилда Маҳмуд Пошо Султон Меҳмед ИИ билан Босния экспедициясига боради. Босниянинг сўнгги қироли Степан Томашевич пойтахт Бобавекдан Яйcе ва кейин Клужга қочган, аммо у ерда ушланиб, май ойининг охирида қатл этилган. Босния қироллик сулоласи оиласи тарқатиб юборилди ва Босния Усмонли Бейлербейли таркибига қўшилди. Герсеговинада бошқарувни даъво қилган сулола аъзолари тарқатиб юборилди. Босния ва Герцеговинадаги ушбу ўзгаришларга қарамай, Венгрия Қироллиги билан жиддий уруш ҳолати юзага келди. Венгрия, Венеция ва Албанияда мустақил бўлган Искандар билан иттифоқ тузди. Бу иттифоқ — Папа ИИ. Пиус уни салиб юришига айлантирмоқчи эди. Бошқа томондан, бу салибчилар иттифоқи Шарқий Кичик Осиёда ҳукмронлик қилган Оққоюнлулар ҳукмдори узун Ҳасан билан элчиларни юбориб, келишувга эришишга ҳаракат қилди. 1466-йилда пошонинг биринчи садразимлик даври ўз якунини топди.
Иккинчи буюквазирлик даври
Вали Маҳмуд Пошо 1472-йил қайта буюквазир лавозимига тайинланган. Унинг бу вазирлик даври жуда машҳур бўлган ва Узун Хасан билан бўлган жангда Усмонийларнинг сон жиҳатидан камлигига қарамасдан ғалаба қозонади. Аммо унинг иккинчи вазирлик даври биринчисидек эмас эди. Бунинг асосий сабаби у энди Султон Меҳмед ИИ билан муносабати бузулганди. Саройда ҳам унга кўплаб фитналар уюштирилади. Унинг вазирлик даври узоққа чўзилмайди ва орадан икки йил ўтиб 1474-йилда Султон Меҳмед ИИ томонидан қатл этилган.