Valyuta nazorati

Валюта назорати — давлат томонидан чет эл валютаси ҳамда валюта бойликлари билан боғлиқ муомалаларда муайян чеклашларнинг жорий қилиниши. Валюта чеклашларнинг одатдаги кўриниши миллий валютани чет эл валютасига айирбошлаш. Чет эл валютасини мамлакат ҳудудига олиб кириш ва олиб чиқиб кетиш, банкларнинг валюта операциялари, банкларнинг вакиллик ҳисоб рақамларига лимитлар жорий этиш кабиларда намоён бўлади. Валюта чеклаш тадбирлари чет мамлакатларга олтин ва қимматбаҳо қоғозлар чиқаришни чеклаш кўринишида амал қилиб, мамлакат валюта сиёсатининг ҳарактерли белгиларидан бири ҳисобланади ҳамда у тўлов балансининг пассивлиги, олтин ва бошқа валюта резервларининг камайиб кетганлиги билан боғлиқ. Дастлаб Валюта чеклаш баъзи давлатларда (Европа давлатлари) Биринчи жаҳон уруши даврида жорий этилган ва 1929—33-йиллардаги жаҳон иқтисодий танглиги даврида, айниқса кенг тус олди. Иккинчи жаҳон урушидан кейинги йилларда фақат АҚСҲ, Канада, Швейсария ва Лотин Америкасининг бир неча давлатларидагина валюта муомалалари чекланмаган эди. Ҳозирги вақтда деярли барча ривожланган мамлакатларда В.ч. мутлакр олиб ташланган, Валюта чеклаш амал қилаётганларида эса унинг заиф кўриниши қолган, холос. Мас., Буюк Британияда Валюта чеклаш 1979-йилдан буён мутлақо йўқ. Ҳозирги пайтда Халқаро валюта фондига аъзо 60 дан ортиқ мамлакатлардаги кўпгина операцияларда Валюта чеклаш умуман қўлланилмайди. 1992-йилда Европа Иттифоқига аъзо мамлакатлар валюта интеграциясини такомиллаштириш йўналишидаги капиталлар ҳаракатида чекловлар бутунлай бекор қилинди. ҳозирги Ўзбекистонда ҳам валюта муомалаларини тартибга солишда хорижий валютани олиб кириш, алмаштириш, валюта муомалалари ва бошқаларда қисман Валюта чеклаш жорий қилинган.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил