Van Eyk Yan
Ян ван Эйк ( нидерландча: Жан ван Эйcк, тахминан. 1385-йил ёки 1390-йил, Маасеик - 1441-йил, Брюгге ) - Шимолий Уйғониш даврининг илк голланд инновацион рассоми, дипломат, портрет устаси, диний мавзудаги юздан ортиқ расмлар муаллифи. Рассомнинг укаси ва унинг устози "Ҳуберт ван Эйк" (1370-1426-йиллар).
| Ван Эйк Ян | |
| Таваллуди | {{{биртҳдате}}} |
Биографияси
Ян ван Эйкнинг аниқ туғилган санаси нома'лум. Шимолий Нидерландиядаги Лиэж епархиясининг Маасеик шаҳрида туғилган. У катта акаси Ҳуберт билан бирга ўқиган ва 1426-йилгача у билан бирга ишлаган. У мустақил фаолиятини Гаагадаги (Голландияни шаҳри) Голландия графлари судида бошлади. Биринчи марта 1422-1426-йиллар оралиғида граф Иоган ИИИ томонидан палата курсанти даражасида "Уста Ян" сифатида тилга олинган [1].
1425-йилдан бошлаб ван Эйк Бургундия герцоги Филипп Яхшининг сарой а'зоси бўлди, у уни рассом сифатида юқори баҳолади ва унинг иши учун сахийлик билан тўлади. Ҳужжат 1425-йил 19-майда бўлиб, шундан келиб чиқадики, рассом "барча шарафлар, афзалликлар, эркинликлар, ҳуқуқлар, имтиёзлар ва иш ҳақи билан герцог хизматига 100-Париж ливраси билан" валет сифатида қабул қилинган. йил.” 1435-йилда герцог рассомнинг иш ҳақини йилига 360-ивргача оширишни буюрди.
1427-1428-йилларда герцог элчихонаси таркибида Ян ван Эйк Испанияга, кейин эса Португалияга Филипп Яхши ва португал маликасининг тўйи ҳақида музокара олиб боришга мажбур бўлганлар қаторига борди. Ван Эйкка келиннинг портретини чизиш топширилган. Иккита портрет суратга олинди. Иккаласи ҳам герцогга никоҳ шартномаси лойиҳаси билан бирга юборилган. Бири қуруқлик орқали, иккинчиси денгиз орқали юборилган. Афсуски, портретлар бизнинг давримизга қадар сақланиб қолмаган[2].
1427-йилда у Турнага ташриф буюрди ва у ерда маҳаллий рассомлар гилдияси томонидан шараф билан кутиб олинди. Эҳтимол, Роберт Кемпин билан учрашган ёки унинг расмларини кўрган. Лилл ва Гентда ишлаган. 1431-йилда у Брюггеда уй сотиб олди ва ўлимигача шу ерда яшади.
Жан ван Эйк мойли бўяш техникасининг ихтирочиси эканлиги ҳақида ишончли факт сифатида Гиоргио Васари айтган афсона бор. Аслида, бу услуб анча олдин ма'лум бўлган ва, хусусан, ёғочдан ясалган қурбонгоҳ ҳайкаллари ва бўртмаларини бўяш учун ишлатилган,[3], Ван Эйк бу техникани фақат сирлар ёрдамида яхшилаган. Натижада айнан шу техника Нидерландия учун ан'анавий бўлиб, ХВ асрда Германия, Франсия ва кейинчалик Италия сан'атига тарқалди..
Ян ван Эйкнинг энг катта ва энг машҳур асари бу Гент меҳроб натижада айнан шу техника Нидерландия учун ан'анавий бўлиб, 15- асрда Германия, Франсия ва кейинчалик Италия сан'атига тарқалди. бўлиб, эҳтимол унинг укаси Хуберт томонидан бошланган. Рассом 1422-1432-йилларда бой Гентлик бургер Жос Вейдтнинг илтимосига биноан ўзининг оилавий капелла учун ишлаган. 258-та инсон қиёфаси тасвирланган 24-та расмдан иборат бу улкан кўп босқичли полиптих Гентдаги Авлиё Баво соборида жойлашган. Ян ван Эйкнинг дурдона асарлари орасида "канслер Ролиннинг Мадоннаси" , шунингдек, савдогар, Медиcи банк уйи вакили Жованни Арнолфини ва унинг рафиқаси портрети - "Арнолфини жуфтлиги портрети" бор.
Ян ван Эйк 1441-йил 9-июлда Брюггда вафот этди, у ерда қолган кунларини ўтказди. Рассомнинг ўлимининг аниқ сабаби ҳеч қаэрда айтилмаган. Азиз Донатиан собори қабристонига дафн этилган. 1442-йил бошида, акаси Ламбертнинг васиятига кўра, рассом 1799-йилда вайрон қилинган соборнинг ўзида қайта дафн қилинди. Ван Эйкнинг эпитафиясида шундай дейилган: “ Бу ерда ажойиб фазилатлари билан улуғвор Жон ётибди, унда расмга муҳаббат ҳайратланарли эди; ҳаётдан нафас олаётган одамларнинг, ернинг гулли ўтлар билан тасвирларини чизган, ўз сан’ати билан барча тирик мавжудотларни улуғлаган... ” [4]
Ван Эйкнинг бир қанча шогирдлари бор эди, улар орасида кейинчалик машҳур рассом Петрус Кристус ҳам бор эди. Сан'ацҳунос Эрнст Гомбрич уста ҳақида шундай деб ёзган эди: "Умумий э'тирофга кўра, (инсониятнинг) бадиий ривожланишида бурилиш нуқтаси бўлган энг жасур кашфиётлар рассом Ян ван Эйкга (1385/90 - 1441-йиллар) тегишли эди. Унинг энг буюк ижоди Гентдаги собор учун кўп баргли қурбонгоҳ (полиптих)дир” [5].
Асосий асарлар
-
Арнолфини жуфтлигининг портрети.1434-йил.Миллий галереяси, Лондон.
-
Гент меҳроби.1432-йил. Авлиё Баво собори, Гент
-
Қизил салла кийган одам портрети.1433-йил. Миллий галереяси, Лондон
-
Cанон ван дер Паэленинг Мадоннаси. 1436-йил. Гронинге музейи, Брюгге
-
Канслер Ролиннинг Мадоннаси.1435-йил. Лувр, Париж
Қизиқ фактлар
Сан'ат тарихида Арнолфини жуфтлиги портретлари рассомнинг ўзи имзолаган биринчи расмлардан бири, чунки ХВ асргача бундай амалиёт кенг тарқалган эмас эди:
"Бу ерда Ян ван ЭЙК бор эди. 1434-йил"
- Ван Эйкнинг тўсатдан реализмга ўтишини тушунтиришга ҳаракат қиладиган бир нечта назариялар мавжуд. Энг қизиқарлиларидан бири инглиз рассоми Д. Хокни ва физик Чарлз М. Фалкога тегишли. Уларнинг фикрича, ван Эйк деярли фотографик тасвирларни яратиш учун кависли нометалл ва кичик линзалардан фойдаланган. Бу унинг расмларидаги истиқболдаги ўзгаришларни тушунтиради [6].
Хотира
Меркурийдаги кратер ва 1987-йил 19-августда топилган ван Эйк астероиди (9561) Ван Эйк номи билан аталган.
Ван Эйк 1944-йилги Белгия почта маркасида тасвирланган.
Манбалар
- ↑ Чâтелет, Алберт, Эарлй Дутч Паинтинг, Паинтинг ин тҳе нортҳерн Нетҳерландс ин тҳе фифтеэнтҳ cентурй. 27-8, 1980, Монтреух, Лаусанне, ИСБН 2-88260-009-7
- ↑ Ян ван Эйк: Альбом. М.: Изобразительное искусство, 1990. ИСБН 5-85200-151-1.
- ↑ Киплик Д. И. Техника живописи. — М.: Сварог и К, 1998. — С. 328
- ↑ „Ян Ван Эйк — Самый главный художник нашего века — так назвал Яна ван Эйка его младший современник, итальянский гуманист Бартоломео Фацио. Книги из серии 100 Сто Великих“. 2014-йил 9-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 6-март.
- ↑ Эрнст Гомбрих. «История искусства». 4-е изд. М., 2017, ИСБН 978-5-98051-173-9, 978-5-98051-160-9
- ↑ Э. Ланди. «Тайная жизнь великих художников». М., 2011, ИСБН 978-5-98697-228-2