Varshava konslageri sahifasining manbasini koʻrish

[[File:Gęsiowka_Prison_in_Warsaw_(1944).jpg|250px|thumb|KL Varshau kazarmalari va qoʻriqlash minoralari. „Zośka“ bataloni askarlari lagerni egallab olgandan keyin olingan surat.]]

'''Varshava''' '''konslageri''' ({{Lang-de|Konzentrationslager Warschau}} yoki '''Gensiowka konslageri''') [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushi]] davrida [[Varshava|Varshavada]] Gensiovka qamoqxonasi atrofida Varshava gettosi xarobalarida qurilgan va boshqarilgan natsist konslageri.1943-yil iyulidan 19-avgustgacha faoliyat yuritgan. Dastlab mustaqil lager sifatida faoliyat yuritgan, keyinchalik Majdanek lagerining filialiga aylantirilgan.

Holokost haqidagi koʻpgina maʼlumotlarda yoʻq va tarixshunoslikda kam yoritilgan<ref name="USHMM">The United States Holocaust Memorial Museum ''Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933—1945'', Geoffrey P. Megargee, Martin Dean, and Mel Hecker, Volume I, part B, pages 1512—1515</ref>. Taxminan 8-9 ming mahbus [[Qullik|qul mehnatiga jalb qilingan,]] ulardan 4-5 ming nafari vafot etgan. Qurbonlarning umumiy soni 20 mingga baholanmoqda<ref name="Kochanowski">{{Veb manbasi|muallif=Jerzy Kochanowski|til=pl|sarlavha=Śmierć w Warschau|url=http://www.polityka.pl/historia/235510,1,smierc-wwarschau.read|ish=Polityka.pl – Historia|sana=2009-09-04|qaralgan sana=2013-09-25|arxivurl=https://web.archive.org/20130925155503/http://www.polityka.pl/historia/235510,1,smierc-wwarschau.read|arxivsana=2013-09-25}}</ref>. Lagerda [[Vengriya]], [[Gretsiya]] va [[Italiya|Italiyadan]] kelgan yahudiylar qirib tashlangan<ref>{{Veb manbasi|muallif=Омер Бен-Яков|url=https://detaly.co.il/lager-smerti-kotorogo-ne-bylo-samaya-dolgaya-lozh-vikipedii/|sarlavha=Лагерь смерти, которого не было: самая долгая ложь Википедии|til=ru|ish=detaly.co.il|nashriyot=|sana=2019-10-06|qaralgan sana=2019-10-07|arxivsana=2019-10-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191007070541/https://detaly.co.il/lager-smerti-kotorogo-ne-bylo-samaya-dolgaya-lozh-vikipedii/}}</ref>.

Lager Varshava-Zapadnaya stansiyasi yaqinidagi tunnelda gigant gaz kamerasi qurilgani, 200 ming etnik polyak oʻldirilgani haqidagi [[Fitna nazariyasi|fitna nazariyasi markazida]] edi. Lager va unga tutash xarobalar ham nemislar tomonidan qatl joyi sifatida foydalanilgan.

Qizil Armiya yaqinlashgani sababli 1944 yilning yozida nemislar Varshava qamoqxonalari va lagerlarini evakuatsiya qilishni boshladilar. Varshava konslageri evakuatsiya qilish 28-iyul kuni boshlangan. 4000 ga yaqin mahbuslar oʻsha kuni lagerdan chiqarib yuborildi va qattiq jaziramada piyoda Kutno tomon olib ketildi. Uch kun davom etgan marshda mahbuslar na ovqat, na suv olishdi. Lager qoʻriqchilari davom etishga qodir boʻlmagan yoki buyruqlarga juda sekin munosabatda boʻlganlarning barchasini oʻldirishdi. Omon qolganlar 2-avgust kuni yuk vagonlariga ortilgan va Germaniyaga olib ketilgan. Murakkab transport sharoitlari va soqchilarning shafqatsizligi natijasida koʻproq qurbonlar berildi. Nihoyat, 6-avgust kuni omon qolgan mahbuslar Dachau konslageriga topshirildi.

Ushbu maʼlumotlarning asosiy manbai Polshadagi natsist jinoyatlarini tergov qilish boʻyicha PPR bosh komissiyasining xodimi sudya Mariya Trzchinska edi<ref name="Kochanowski"/>.

Bu afsona Tel-Aviv universitetining tarix professori, Yad Vashem yodgorlik majmuasi mutaxassisi Xavi Dreyfus va Ottava universitetining kanadalik tarixchi professori Yan Grabowski asarlarida rad etilgan.

Sobiq lager hududida hozirda uning tarixi bilan bogʻliq faqat bitta yodgorlik joyi mavjud. Bu oʻshda joylashgan uch tilda yozilgan alohida esdalik lavhasi. Mordechaja Anielewicza Okopova burchagida, „Zośka“ bataloni askarlari tomonidan ozod qilingani haqida xabar beradi. 2013-yil 8-noyabrda Varshavadagi Paviak qamoqxonasi muzeyida KL Varshau qurbonlariga bag‘ishlangan lavha ham ochildi

== Manbalar ==
{{manbalar}}


== Havolalar ==

* [http://www.soyuzkniga.ru/encaz_e4_content_870142.html Varshava kontslageri]{{Oʻlikhavola|date=may 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (mavjud havola)
* [http://www.deathcamps.org/occupation/kzwarsaw_de.html KZ Varshau]
* [https://web.archive.org/web/20120131034030/http://www.rzeczpospolita.pl/teksty/plus_minus_070922/plus_minus_a_9-1.F.jpg Detailvergrößerung aus obigem Luftbild von Warschau, ca. 1943 yil]
[[Turkum:Konslagerlar]]