Vashington yodgorligi
Вашингтон ёдгорлиги (инглизча: Wашингтон Монумент - Вашингтон ёдгорлиги) - баландлиги 169 метр ва массаси 91 минг тонна бўлган Мериленд мармар билан қопланган гранит обелиск. Дунёдаги энг катта обелиск ва Вашингтондаги энг баланд иншоот. Шаҳарнинг ўзида осмонўпар бинолар йўқ ва анъанага кўра биноларнинг ҳеч бири Вашингтон ёдгорлиги баландлигидан ошиб кета олмайди, гарчи бу чегара бўйича аниқ қонун йўқ[1][2].
| Вашинктон ёдгорлиги | |
|---|---|
 | |
| Умумий маълумот | |
| Шаҳар | Вашингтон |
| Мамлакат |
 АҚШ |
| Қурилиши бошланган | 1844-йил 6-декабр |
| Қурилиши тугаган | 1885-йил 21-феврал |
| Баландлиги | |
| Баландлиги | 169 метр |
| Дизайн ва конструксия | |
| Меъмор | Роберт Миллс |
| ҳттпс://www.нпс.гов/wамо/индех.ҳтм | |
У 1848-1884-йилларда Вашингтонда, Оқ уй ва Капитолий ўртасида Роберта Миллса лойиҳаси бўйича қурилган. АҚШнинг биринчи президенти Жорж Вашингтон ҳайкали сифатида. Эйфел минораси қурилишидан олдин у Ердаги энг баланд бино эди. Ёдгорлик тепасига сиз 896 зинапоядан иборат зинапояга чиқишингиз ёки лифтдан фойдаланишингиз мумкин. Ёдгорликнинг шарқий томонида иккита лотинча “Лаус Део” сўзи ўйилган бўлиб, таржимада “Худога ҳамду сано” деган маънони билдиради.
Тарихи
Ёдгорликни яратиш жараёни 1832-йилда бошланган (бу йил Вашингтон ўзининг 100 йиллигини нишонлаган). Ушбу юбилей муносабати билан шаҳарликлар Вашингтон ёдгорлик жамиятини ташкил қилишди ва хайр-эҳсон йиғишни бошладилар. 1830-йилларнинг ўрталарига келиб улар 28 минг АҚШ доллар (2010-йил курси бўйича 709 минг АҚШ доллар[3]) йиғиб, ёдгорликнинг энг яхши дизайни учун танлов бошланганини эълон қилдилар.
1835-йил 23-сентабрда жамият раҳбарлари лойиҳага қўйиладиган талабларини баён қилдилар. Танлов 1836-йилда ўтказилган. Ғолиб деб архитектор Роберт Миллс тан олинди. Ёдгорлик сифатида абелиск тепасида Вашингтон ҳайкали ўрнатишни таклиф қилди. Бу баландлиги 169,3 метр бўлган устун эди. Ёдгорликнинг устки қисми алюмин билан қопланган. Пастдан у обелискни думалоқ устун билан ўралган ва аравада турган Вашингтон ҳайкали билан безатилган бўлиши керак эди. Устунлар ичида Америка инқилобининг 30 нафар қаҳрамони ҳайкаллари ўрнатилиши режалаштирилган эди.
Бироқ лойиҳа танқид қилингани ва унинг қиймати – 1 миллион АҚШ доллар (2009-йил курси бўйича 21 миллион АҚШ доллар) ташкил қилгани туфайли жамият лойиҳани дарҳол қабул қилишга журъат эта олмади. 1848-йилда обелиск қуришга қарор қилинди ва колоннада қуриш масаласи кейинроқ ҳал қилиниши маълум қилинди. Қурилиш бошланишига қадар улар бор-йўғи 87 минг АҚШ доллар йиғишган, бироқ улар ёдгорлик қурилишини бошлаш хайр-эҳсонлар миқдорини ва қурилишни якунлаш учун етарли маблағни оширишга қарор қилишди.
Замонавий ёдгорлик ичи бўш устун бўлиб, унинг устки қисмида тўрт қиррали пирамида жойлашган бўлиб, унинг ичида тўрт томонида саккизта деразали кузатув майдончаси жойлашган.
Қурилишнинг бошида, бошқа кўплаб ҳомийлар қаторида, ёдгорликнинг юзи учун плита ҳам 255-чи Папа Римский Пий ИХ томонидан совға қилинган. Бироқ, унинг пластинкаси тарихга "Незнайки" номи билан кирган анти-католик ва анти-ирландия лигаси томонидан ўғирланган ва йўқ қилинган. Кейинчалик, "Незнайки" бир мунча вақт компаниянинг назорат пакетини сотиб олиб, Ёдгорлик Қурилиш Жамияти устидан назоратни қўлга киритди. Ёдгорлик жамиятининг "Нотҳ-нотҳингс" радикал лигаси томонидан назорат қилиниши бир мунча вақт Америка давлатининг Вашингтон ёдгорлигини қуриш лойиҳасида иштирок этишдан бош тортишига олиб келди.
Ёдгорлик пойдеворида Хитой насронийларидан қурилиш учун олинган Сю Сзюй (1795-1873) рисоласида Вашингтон тасвирланган "Хитой тош" мавжуд.
1938-йилда ногирон Жонни Эк монументга кўтарилиб, дунёдаги биринчи одам бўлиб, бу иншоотни оёқлари ёрдамисиз забт этди[4].
2011-йил 23-августда Америка Қўшма Штатлари шарқида рўй берган зилзиладан сўнг АҚШ Миллий боғлар хизмати муҳандислари ёдгорликда ёриқ борлигини аниқладилар[5].
Ҳаволалар
- ↑ Гилморе, Маттҳеw „Ҳ-ДC / Буилдинг Ҳеигҳт Тимелине“. Ҳуманитиэс & Соcиал Сcиэнcес Онлине (2007). 2011-йил 23-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 12-феврал.
- ↑ Говернмент Принтинг Оффиcе, Унитед Статес. Репорт оф тҳе Жоин Селеcт Cоммиттеэ оф тҳе Cонгресс оф тҳе Унитед Статес Пурсуант то Публиc Аcт 268. Унитед Статес Говернмент Принтинг Оффиcе, 1916 — 863-бет.
- ↑ 28000 1835 усд — Wолфрам|Алпҳа
- ↑ Жоҳннй Эcк (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-10-11 санасида архивланган) (ингл.) на сайте wелcометобалтимореҳон.cом
- ↑ „Монумент Джорджа Вашингтона дал трещину из-за землетрясения“. Лента.ру (2011-йил 24-август). Қаралди: 2020-йил 17-май.
Манбалар
- Вашингтон ёдгорлиги, унинг тарихи, Дунно жамиятининг қурилишдаги иштироки ва Американинг бирламчи манбаларига ко'ра тузилма ҳаётидан бошқа қизиқарли фактлар
- „Монумент Вашингтона (фото)“. 2012-йил 1-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 14-март.
- Расмий веб-сайт Wашингтон Монумент
- „Труст фор тҳе Натионал Малл: Wашингтон Монумент“. Труст фор тҳе Натионал Малл. 2011-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган.
- Ҳарпер'с Wеэклй мултфилми, 1885-йил 21-феврал, расмий баг'ишланиш куни
- Тарихда бугун — 6-декабр
- веб- Wашингтон Натионал Монумент
- Вашингтон ёдгорлигидаги савдо марказидаги тарихдан олдинги давр