Vasiliy Radlov
Василий Василевич (Фридрих Вилгелм) Радлов (1837-йил, 1-май, Берлин — 1918-йил, 5-декабр, Петроград) — рус шарқшуноси, туркийшуноси, этнограф ва таржимон.
Петербург Фанлар академияси аъзоси (1884), фалсафа фанлари доктори (1858). Берлин университетини тугатган (1858). Петербург Фанлар академияси Осиё музейи (1885—90), Антропология ва этнография музейи директори (18941918). 1858-йилдан умрининг охиригача Россияда яшаган Р.нинг ҳаёти ва илмий фаолияти шартли равишда 3 даврга бўлинади: Олтой даври (1859-71)да Р. Олтой ва Ғарбий Сибирдаги туркий халқлар тилларини ўрганган, бу халқларнинг тиллари, фолклори, этнографияси ва археологиясига оид материаллар тўплаб, уларни дастлабки ишловдан ўтказган. Қозон даври (1871—84)да унинг туркий тиллар фонетикасига бағишланган йирик асари — „Шимолий туркий тилларнинг чоғиштирма грамматикаси. лқисм. Фонетика“ Лейпсигда немис тилидачоп этилган (1882—83). Петербург — Петроград даври (1884—1918)да Р. номини жаҳонга танитган 4 ж.ли 24 китобчадан иборат „Туркий лаҳжалар луғати тажрибаси“ („Опит словаря тюркских наречий“) дунёга келди. Ушбу фундаментал асар 40 дан ортиқ туркий тилда учрайдиган 70 минг луғавий бирликни қамраб олган.
Р. 1860—70 йиллардаги Олтой, Сибир, Қозоғистон, Ўрта Осиё экспедицияларининг иштирокчиси, 1891-йилдаги Урхун экспедициясининг раҳбари, 1898-йилдаги Турфон экспедициясининг ташкилотчиси бўлган, биринчилардан бўлиб туркий урхун-энасой ёзувини ўқиган; ХИ аср ёзма ёдгорлиги бўлмиш „Қутадғу билиг“нинг Вена кутубхонасидаги уйғур ёзувли нусхасининг факсимилесини ва немисча таржимасини нашр этиш билан (1891—1910) ушбу асарни ўрганишга асос солган.
Р. ўзининг 60 йиллик илмий фаолияти давомида ўз илмий қизиқишлари доирасига аста-секин туркийшуносликнинг барча соҳаларини қамраб олган ва мазкур соҳаларда рус ва немис тилларида яратган ишлари билан туркийшуносликнинг ривожланишига катта ҳисса қўшган.
Манбалар
- Образси народной литератури тюркских племен, живуших в Южной Сибири и Дзунгарской степи, ч. 1 — 10—СПб., 1866— 1907; Опит словаря тюркских наречий, тт. 1— 4СПб., 1893-1911.
Адабиётлар
- Кононов А. Н., История изучения тюркских язиков в России. Дооктябрский период, Л., 1972; Қўчқортоев И., Исабеков Б., Туркий филологияга кириш, Т., 1984.
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |