Ziyosfera

Veb dizayn

Веб дизайн (инглизчадан wеб десигн) — вебсайтлар, веб-иловалар учун веб-фойдаланувчи интерфейслари лойиҳаланадиган дизайн тури. У нисбатан ёш касб бўлиб, Руссиа ҳали кенг тарқалмаган. Интернетда катта миқдордаги фойдаланувчи оқимига эришиш учун бўлган рақобат веб-дизайнерларга бўлган талабнинг ортишига сабаб бўлмоқда.

Веб-дизайн веб-сайтларни ишлаб чиқариш ва уларга хизмат кўрсатишда кўплаб турли кўникмалар ва фанларни ўз ичига олади. Веб-дизайн турли соҳаларни ўз ичига олади: фойдаланувчи интерфейси дизайни (УИ дизайни); стандартлаштирилган код ва хусусий дастурий таъминотни ўз ичига олган муаллифлик; фойдаланувчи тажрибаси дизайни (УХ дизайни); ва қидирув тизимини оптималлаштириш.

Асосан, дизайнерлар веб-дизайннинг кўплаб соҳаларини бириктирган жамоаларда ишлашади. Яъни жамоада ҳар бир соҳа одами ишлайди, фикр алмашади.[1]

Инсонлар учун қулай ва фойдали вебсайт дизайнини яратиш учун малакали веб-дизайнер энг сўнги технологик(графика йўналиши ёки дастурлаш бўйича) янгиликлардан бохабар бўлиши даркор. Аксарият ҳолларда малакали дизайнерлар дизайн студияларида фаолият олиб боришади.

Тарих

1988-2001

Бизга унчалик таниш бўлмаган веб-дизайн жуда яқин тарихга эга. У график дизайн, фойдаланувчи тажрибаси ва мултимедиа санъати каби бошқа соҳалар билан богъланиши мумкин, аммо технологик нуқтаи назардан кўпроқ мос келади. Бу одамларнинг кундалик ҳаётининг катта қисмига айланди. Интернетни анимацион графикалар, турли типография услублари, фон, видео ва мусиқасиз тасаввур қилиш қийин.

Веб ва веб-дизайннинг бошланиши

1989-йилда Тим Бернерс-Ли CЕРНда ишлаган вақтида глобал гиперматн лойиҳасини яратишни таклиф қилди, кейинчалик у Wорлд Wиде Wеб номини олди. 1991-йилдан 1993-йилгача "Wорлд Wиде Wеб" яратилди. Матнли саҳифалар фақат оддий чизиқли браузерларда кўринарди.[2]

1993-йилда Марк Андреэссен ва Эрик Бина Мосаиc браузерини яратдилар. Оъша пайтда бир нечта браузерлар мавжуд эди, аммо уларнинг аксарияти Уних-га асосланган ва матнли саҳифаларни фойдаланувчига етказиб бериши қийин эди. Бу пайтгача тасвирлар ёки товушлар каби график дизайн элементларига интеграциялашган ёндашув мавжуд эмас эди. Мосаиc браузери бу қолипни бузди. Энди гиперматн шунчаки ҳужжат эмас, балки график дизайнга эга журналга ўхшарди.[3]

1994-йилда Андреэссен Мосаиc Cоммуниcатионс Cорпоратион тузилди, кейинчалик у Нецcапе Cоммуниcатионс, Нецcапе 0.9 браузери сифатида танилди. Нецcапе анъанавий стандартлаш жараёнини ҳисобга олмаган ҳолда ўзининг ҲТМЛ тегларини яратди. Масалан, Нецcапе 1.1 фон рангларини ўзгартириш ва веб-саҳифалардаги жадваллар билан матнни форматлаш учун тегларни ўз ичига олган. 1996-1999-йиллар давомида браузерлар уруши бошланди, чунки Миcрософт ва Нецcапе браузерлар устунлик учун курашдилар. Бу вақт ичида соҳада кўплаб янги технологиялар, хусусан, каскадли услублар жадваллари(CСС), ЖаваСcрипт ва Дйнамиc ҲТМЛ(ДҲТМЛ) мавжуд эди. Умуман олганда, браузер рақобати кўплаб ижобий оқибатларга олиб келди ва веб-дизайннинг тез суръатларда ривожланишига ёрдам берди.[4]

Веб-дизайн ривожланиши

1996-йилда Миcрософт ўзининг биринчи рақобатбардош браузерини чиқарди, у ўзининг хусусиятлари ва ҲТМЛ теглари билан тўла эди. У, шунингдек, услублар жадвалларини қўллаб-қувватловчи биринчи браузер бўлиб, у ўша пайтда ноаниқ муаллифлик техникаси сифатида қаралган ва бугунги кунда веб-дизайннинг муҳим жиҳати ҳисобланади. Жадваллар учун ҲТМЛ белгилаш дастлаб жадвал маълумотларини кўрсатиш учун мўлжалланган.[5] Дизайнерлар ҲТМЛ жадвалларини мураккаб, кўп устунли кўринишларини яратиш ҳақида ўйлаб кўришди. ҲТМЛ сайтлари ўзларининг дизайн имкониятлари билан чекланган эди, ҳатто ҲТМЛнинг олдинги версияларида ҳам. Мураккаб дизайнларни яратиш учун кўплаб веб-дизайнерлар мураккаб жадвал тузилмаларидан фойдаланишлари керак эди. CСС 1996-йил декабр ойида W3C томонидан тақдим этилиб, тартибни қўллаб-қувватлаш(яъни бир кетма-кетлик, жадвал кўриниши асосида сайтларга элементлар қўшиш) учун киритилган.[6] Бу ҲТМЛ кодининг кўринишини анча яхши томонга ўзгартирди, веб-сайтларга кириш имконияти яхшиланди.

Биринчи браузерлар урушининг тугаши

1998-йилда Нецcапе корпорацияси Нецcапе Cоммуниcатор браузер кодини очиқ кодли лицензия остида чиқарди, бу эса минглаб ишлаб чиқувчиларга дастурий таъминотни такомиллаштиришда иштирок этиш имконини берди. Бироқ, ишлаб чиқувчилар Интернет учун стандартлашни нолдан бошлашга қарор қилишди ҳамда очиқ кодли браузерни ишлаб чиқишди. Тез орада бу ягона платформа даражасигача кенгайтирилди.

Веб-стандартлар лойиҳаси яратилди ва браузернинг ҲТМЛ ва CСС стандартларига мувофиқлигини таргъиб қилди. Браузерларни веб-стандартларга мувофиқлигини текшириш учун Аcид1, Аcид2 ва Аcид3 каби дастурлар яратилган. 2000-йилда Интернет Эхплорер Маc компютерлари учун чиқарилди, у ҲТМЛ 4.01 ва CСС 1-ни ва ПНГ тасвирларни тўлиқ қўллаб-қувватловчи биринчи браузер эди.[7]

2001-йилга келиб, Миcрософт томонидан Интернет Эхплорер-ни оммалаштириш компаниясидан сўнг, Интернет Эхплорер веб-браузердан фойдаланиш улуши 96%га етди, бу эса биринчи браузерлар урушининг тугашини англатади, чунки Интернет Эхплорер-да ҳақиқий рақобат йўқ эди.

2001–2012

ХХИ асрнинг бошидан бери Интернет одамлар ҳаётига тобора кўпроқ кириб борган. Кейинчалик, веб-технологиялар ҳам ўзгарди. Одамларнинг интернетдан фойдаланиш ва кириш усулларида ҳам сезиларли ўзгаришлар рўй берди ва бу сайтлар дизайнини ўзгартирди.

Браузерлар уруши тугаганидан бери янги браузерлар чиқарилди. Уларнинг аксарияти очиқ манба бўлиб, улар тезроқ ривожланишга мойил ва янги стандартларни кўпроқ қўллаб-қувватлайди. Кўпчилик янги вариантларни Миcрософт Интернет Эхплорер-дан яхшироқ деб ҳисоблайди.

W3C ҲТМЛ (ҲТМЛ5) ва CСС (CСС3), шунингдек, ҳар бири янги, лекин индивидуал стандарт сифатида янги ЖаваСcрипт АПИ-лари учун янги стандартларни чиқарди. ҲТМЛ5 атамаси фақат янги версияга ишора қилиш учун ишлатилади. ҲТМЛ ва ЖаваСcрипт-нинг баъзи АПИ-ларида ундан янги стандартлар тўпламига (ҲТМЛ5, CСС3 ва ЖаваСcрипт) мурожаат қилиш учун фойдаланиш одатий ҳолга айланган.

2012-йил ва кейин

3Г ва ЛТЕ интернет қамровининг яхшиланиши билан веб-сайтлар трафигининг катта қисми мобил қурилмаларга тўгъри келди. Бу веб-дизайн саноатига таъсир қилди ва уни минималистик, енгиллаштирилган ва соддалаштирилган услублар яратишга ундади. Хусусан, “Аввал мобил” ёндашуви пайдо бўлди, бу аввало мобилга йўналтирилган макет билан веб-сайт дизайнини яратишни, кейин эса уни юқорироқ экран ўлчамларига мослаштиришни назарда тутади. Барча турдаги қурилмаларга мослашувчан сайтлар даври бошланди.

Асбоблар ва технологиялар

Веб-дизайнерлар ишлаб чиқариш жараёнининг қайси қисмида иштирок этишига қараб турли хил воситалардан фойдаланадилар. Бу воситалар вақт ўтиши билан янги стандартлар ва дастурий таъминот билан янгиланади, аммо уларнинг ортидаги тамойиллар бир хил бўлиб қолаверади. Веб-дизайнерлар веб-форматланган тасвирлар ёки дизайн прототипларини яратиш учун вектор ва растрли графика муҳаррирларидан фойдаланадилар. Масалан: Фигма, Адобе Иллустратор, Инксcапе ва бошқалар. Веб-сайтларни яратиш учун ишлатиладиган технологиялар ҲТМЛ ва CСС каби W3C стандартларини ўз ичига олади, уларни қўлда кодлаш ёки WЙСИWЙГ таҳрирлаш дастури томонидан яратиш мумкин. Веб-дизайнерлар фойдаланиши мумкин бўлган бошқа воситалар қаторига маркировка текширувчилари ва веб-сайтларни веб-саҳифаларга кириш кўрсатмаларига мос келиши имкониятларини текшириш воситалари киради.[8]

Кўникмалар

Маркетинг ва алоқа дизайни

Веб-сайтдаги маркетинг ва алоқа дизайни унинг асосий бозорига айнан нима мос келишини аниқлаши мумкин. Бу ёш гуруҳ ёки маданиятнинг алоҳида бир йўналиши бўлиши мумкин. Шундай қилиб, дизайнер ўз аудиториясининг тенденцияларини англаб етиши мумкин. Дизайнерлар ўзлари яратаётган веб-сайт турини, маъносини тушунишади.[9] Масалан, маркетинг билан алоқа дизайни бир-биридан тубдан фарқ қилади.[10] Контентнинг равшанлиги ва аниқлигига, айниқса веб-сайтнинг қулайлигига эътибор бериш муҳим саналади.

УХ ва УИ дизайни

Фойдаланувчининг веб-сайт мазмунини тушуниши кўпинча фойдаланувчининг веб-сайт қандай ишлашини тушунишига богълиқ. Бу УХ(инглизча - усер эхпериэнcе) дизайнининг бир қисми ҳисобланади. УХ дизайни — веб-сайтдаги тартиб, аниқ кўрсатмалар ва этикеткалар билан ясалган веб-сайт дизайни. Фойдаланувчининг сайтда қандай муносабатда бўлишини қанчалик яхши тушуниши сайтнинг интерактив дизайнига ҳам богълиқ бўлиши мумкин. Агар фойдаланувчи веб-сайтнинг самарали эканлигини тушунса, ундан фойдаланишни давом эттириш эҳтимоли юқори. Малакали ва веб-сайтлардан фойдаланишни яхши биладиган фойдаланувчилар, шунга қарамай, ўзига хос, аммо камроқ фойдаланувчиларга эга, қулай веб-сайт интерфейсини фойдали деб топишлари мумкин. Бироқ, камроқ тажрибага эга фойдаланувчилар камроқ интуитив веб-сайт интерфейсининг афзалликлари ёки фойдалилигини кўриш эҳтимоллиги паст. Бу янада универсал фойдаланувчи тажрибаси ва фойдаланувчи маҳоратидан қатъи назар, иложи борича кўпроқ фойдаланувчиларни жойлаштириш учун кириш қулайлиги тенденциясини кучайтиради. УИ(инглизча - усер интерфаcе) дизайнида фойдаланувчи тажрибаси дизайни ва интерактив дизайннинг катта қисми ҳисобга олинади.[11]

Мураккаб интерактив функсиялар, агар илгъор кодлаш тили кўникмаларига эга бўлмаса, плагинларни талаб қилиши мумкин. Плагинларни талаб қиладиган интерактивликдан фойдаланиш ёки фойдаланмасликни танлаш УХ-ни лойиҳалашда муҳим қарор ҳисобланади. Агар плагин кўп браузерларда олдиндан ўрнатилган бўлмаса, фойдаланувчи контентга кириш учун плагинни ўрнатишни учун вақт сарфлашни истамаслиги ёки буни билмаслиги каби хавф мавжуд. Агар функсия илгъор кодлаш тили кўникмаларини талаб қилса, у УХ-га қўшадиган такомиллаштириш миқдори билан солиштирганда кодлаш вақт ёки пул жиҳатидан жуда қиммат бўлиши мумкин. Кенгайтирилган интерактивлик эски браузерлар ёки аппарат конфигурациялари билан мос келмаслиги хавфи ҳам йўқ эмас, албатта. Ишончли ишламайдиган функцияни нашр қилиш фойдаланувчи тажрибаси учун ҳеч қандай уринмасликдан кўра ёмонроқдир. Бу мақсадли аудиторияга богълиқ, агар керак бўлса ёки бирон бир хавфга арзийди.[12]

Типография

Веб-дизайнерлар бутун бошли сайтда ягона шрифтдан фойдаланиш ўрнига веб-сайт шрифтларининг хилма-хил қилиб, фақат бир нечта услублар асосида чеклаган ҳолда танлашлари мумкин. Кўпгина браузерлар маълум миқдордаги хавфсиз шрифтларни танийдилар, дизайнерлар асосан бундан мураккабликнинг олдини олиш учун фойдаланадилар. Яъни хавфсиз шрифтларни ишлатиш, маълум бир услубдаги шрифтлар гуруҳидан фойдаланиш орқали веб-сайтларни барча браузерларда очиш мумкин бўлади.

Шрифтни юклаб олиш кейинчалик, CСС3 шрифт модулига киритилган ва шу вақтдан бошлаб Сафари 3.1, Опера 10 ва Мозилла Фирефох 3.5 да ҳам жорий қилинган. Бу кейинчалик веб-типографияга, шунингдек, шрифтларни юклаб олиб фойдаланишга бўлган қизиқишни оширди.[13]

Яратиш турлари

Веб-сайтларни яратишнинг икки йўли мавжуд: статик ёки динамик.

Статик веб-сайтлар

Статик веб-сайт — веб-сайтнинг ҳар бир саҳифаси учун ноёб файлни сақлайди. Ҳар сафар бу саҳифа сўралганда, худди шу таркиб қайтарилади. Ушбу таркиб веб-сайтни лойиҳалаш пайтида бир марта яратилади. Одатда қўлда муаллифлик қилинади, гарчи баъзи сайтлар динамик веб-сайтга ўхшаш автоматлаштирилган яратиш жараёнидан фойдаланса ҳам, натижалари тугалланган саҳифалар сифатида узоқ муддат сақланади. Бу автоматик равишда яратилган статик сайтлар Жекйлл ва Адобе Мусе каби генераторлар билан 2015-йилда янада оммалашди.[14][15]

Статик веб-сайтнинг афзалликлари шундаки, уларни жойлаштириш осонроқ, чунки уларнинг сервери сервер томонидаги скриптларни бажариш учун эмас, балки фақат статик таркиб кодларига хизмат қилиши керак эди. Бу камроқ сервер хотирасини талаб қиларди. Улар, шунингдек, арзонроқ сервер ускунасида саҳифаларга тезроқ хизмат кўрсатиши мумкин эди. Арзон веб-хостинг динамик хусусиятларни таклиф қилиш учун кенгайтирилганлиги сабабли, бу афзаллик камроқ аҳамият касб этди ва виртуал серверлар қисқа вақт оралигъида арзон нархларда юқори ишлаш имконини берди.

Деярли барча веб-сайтлар баъзи статик таркибга эга, чунки расмлар ва услублар жадваллари каби қўллаб-қувватловчи активлар, ҳатто юқори динамик саҳифаларга эга веб-сайтларда ҳам одатда статик бўлади.[16]

Динамик веб-сайтлар

Динамик веб-сайтлар тезда яратилади ва веб-саҳифаларни яратиш учун сервер томони технологиясидан фойдаланади. Улар одатда ўз мазмунини бир ёки бир нечта орқа маълумотлар базаларидан чиқарадилар: баъзилари каталогни сўраш ёки рақамли маълумотларни умумлаштириш учун реляцион маълумотлар базаси бўйлаб маълумотлар базаси сўровларидир, бошқалари каттароқ контент бирликларини сақлаш учун МонгоДБ ёки НоСҚЛ каби ҳужжат маълумотлар базасидан фойдаланиши мумкин. Масалан, блог постлари ёки вики-мақолалари.[17]

Дизайн жараёнида динамик саҳифалар кўпинча статик саҳифалар ёрдамида масхара қилинади ёки симли рамкаланади. Динамик веб-саҳифаларни ишлаб чиқиш учун зарур бўлган кўникмалар тўплами сервер томони ва маълумотлар базасини кодлаш, шунингдек, мижоз интерфейси дизайнини ўз ичига олган статик саҳифаларга қараганда анча кенгроқдир. Ҳатто ўрта ҳажмдаги динамик лойиҳалар ҳам деярли ҳар доим жамоавий ҳаракатдир.

Динамик веб-саҳифалар биринчи марта ишлаб чиқилганда, улар одатда Перл, ПҲП ёки АСП каби тилларда кодланган. Улардан баъзилари, хусусан, ПҲП ва АСП, "шаблон" усулидан фойдаланган, бунда сервер томонидаги саҳифа тўлдирилган мижоз саҳифасининг тузилишига ўхшарди ва маълумотлар "теглар" билан белгиланган жойларга киритилади. Бу Перл каби соф процессуал кодлаш тилида кодлашдан кўра тезроқ ривожланиш воситаси эди.

Ушбу иккала ёндашув кўплаб веб-сайтлар учун контентни бошқариш тизимлари каби юқори даражадаги иловаларга йўналтирилган воситалар билан алмаштирилди. Улар умумий мақсадли кодлаш платформалари устига қурилган ва веб-сайт вақт кетма-кетлиги бўйича блог, тематик журнал ёки янгиликлар сайти, wики ёки фойдаланувчи форуми каби таниқли моделлардан бирига мувофиқ таркибни таклиф қилиш учун мавжуд деб тахмин қилади. Ушбу воситалар бундай сайтни амалга оширишни жуда осон ва ҳеч қандай кодлашни талаб қилмасдан, фақат ташкилий ва дизайнга асосланган вазифани бажаради.

Таркибнинг ўзини (шунингдек, шаблон саҳифасини) таҳрирлаш ҳам сайтнинг ўзи, ҳам учинчи томон дастурлари ёрдамида амалга оширилиши мумкин. Барча саҳифаларни таҳрир қилиш имконияти фақат фойдаланувчиларнинг маълум бир тоифасига (масалан, маъмурлар ёки рўйхатдан ўтган фойдаланувчилар) тақдим этилади. Баъзи ҳолларда аноним фойдаланувчиларга маълум веб-контентни таҳрирлашга рухсат берилади, бу камроқ учрайди (масалан, форумларда - хабарларни қўшиш). Аноним ўзгаришларга эга сайтларга мисол сифатида Википедия-ни келтириш мумкин.[18]

Бош саҳифа дизайни

Бош саҳифа — бренд билан таништириши, ҳам янги, ҳам мавжуд мижозларга керакли нарсаларни топиш учун бизнесни бошқаришга ёрдам берадиган кодланган кўрсатмалар тўплами бўлиб хизмат қилади. Ҳар бир тафсилот кучли биринчи таассурот қолдириш ва мўлжалланган ҳаракатни рагъбатлантиришга қаратилган бўлиши керак. Бош саҳифани лойиҳалашнинг ягона усули йўқ.[19]

Фойдаланувчилар сайтнинг бу қисмида кўп вақт сарфлашмайди лекин, икки-уч сония ичида у веб-сайтнинг мавзуси ва фойдали жиҳатлари ҳақида маълумот ола олишлари керак.[20]

Манбалар

  1. ↑ Георгина, Лестер „Дифферент жобс анд респонсибилитиэс оф вариоус пеопле инволвед ин cреатинг а wебсите“ (19-март, 2008-йил). Қаралди: 19-июн, 2022-йил.
  2. ↑ „Ҳисторй оф тҳе wеб“. 2022-йил 28-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-июл.
  3. ↑ „НCСА Мосаиc — революционный браузер, популяризовавший Wорлд Wиде Wеб“ (22-апрел, 2016-йил). Қаралди: 19-июн, 2022-йил.
  4. ↑ Женнифер Ниэдерст Роббинс. „Wеб Десигн ин а Нуцҳелл“. Қаралди: 26-июн, 2022-йил.
  5. ↑ „Миcрософт Интернет Эхплорер wеб броwсер авиалабле“ (30-апрел, 1996-йил). Қаралди: 25-июн, 2022-йил.
  6. ↑ „CСС 1 - 1996“. Қаралди: 26-июн, 2022-йил.
  7. ↑ „Интернет Эхплорер фор Маc“. Қаралди: 24-июн, 2022-йил.
  8. ↑ „Wеб десигн тоолс анд течниқуэс“ (6-декабр, 2022-йил). 2022-йил 1-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-июл.
  9. ↑ „Ундерстандинг тҳе Дифферент Тйпес оф Десигн (Ҳоw То)“. Қаралди: 1-июл, 2022-йил.
  10. ↑ „19 Тйпес Оф Десигн, Гуиде То Дифферент Десигнс“ (24-март, 2020-йил). Қаралди: 1-июл, 2022-йил.
  11. ↑ „УХ вс УИ Десигн: Wҳат'с тҳе дифференcе?“ (7-июн, 2022-йил). Қаралди: 1-июл, 2022-йил.
  12. ↑ Ниcк Бабич. „УИ вс УХ Десигн“ (4-октабр, 2019-йил). Қаралди: 1-июл, 2022-йил.
  13. ↑ „Тйпограпҳй Фонт Десигн & Стйле Гуиде фор УИ“ (2-октабр, 2019-йил). Қаралди: 1-июл, 2022-йил.
  14. ↑ ДеХПериХ. „Продвинутый Жекйлл“ (Рус тили) (26-август, 2017-йил). Қаралди: 1-июл, 2022-йил.
  15. ↑ „Wҳат'с Адобе Мусе?“. Қаралди: 1-июл, 2022-йил.
  16. ↑ „Статиc wебсите“. Қаралди: 1-июл, 2022-йил.
  17. ↑ Роханне Паредес. „Wҳат аре Дйнамиc Wебситес“ (7-декабр, 2020-йил). Қаралди: 1-июл, 2022-йил.
  18. ↑ Адобе Глоссарй. „Wҳат ис а дйнамиc wеб паге?“. Қаралди: 1-июл, 2022-йил.
  19. ↑ Эван Фергусон. „Ҳомепаге Десигн: Wҳат то Инcлуде“ (31-октабр, 2018-йил). Қаралди: 1-июл, 2022-йил.
  20. ↑ Винcент Братҳwаите. „Ҳоw то Десигн тҳе Бест Ҳомепаге ин 3 Степс“ (3-ноябр, 2020-йил). Қаралди: 1-июл, 2022-йил. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Veb_dizayn" dan olindi