Veli posho masjidi
Вели пошо масжиди (юнонча: Τζαμί του Βελή Πασά, туркча: Вели Паşа Cамии) – шимоли-ғарбий Грециянинг Эпирус минтақасидаги Иоаннина шаҳрида жойлашган собиқ масжид. 17-асрда Усмонийлар даврида қурилган бу собиқ масжид 19-аср бошларида иоанниналик Вели пошо томонидан таъмирланиб, таркибига мадраса ва ошхоналар кирган мажмуани ташкил этган. Собиқ масжид Биринчи Болқон урушидан кейин, 1910-йилларда ўз ҳолига ташлаб қўйилган ва ҳозир қисман вайрон ҳолатда.
| собиқ масжид | |
Вели пошо масжиди
Τζαμί του Βελή Πασά | |
| Вели пошо масжиди | |
| Мамлакат | |
| Шаҳар | Иоанина |
| Координаталар | 39°39′51″Н 20°51′19″Э / 39.66417°Н 20.85528°Э |
| Асосий сана: тах. 17-аср
| |
| Гумбазлар сони | 1 та |
| Гумбазлар сони | 1 та |
| Миноралар сони | 1 та (бузиб ташланган) |
| Миноралар сони | 1 та (бузиб ташланган) |
| Қурилиш материали | Тош |
| Ҳолати | АМсжид (17-аср–1910-йиллар) |
Тарихи

Кундалик намоз учун мўлжалланган илк кичик масжид Авлиё Стефанга бағишланган Византия черкови ўрнида қурилган[1][2]. У Литҳариция тепалигининг жануби-ғарб томонида[3], Иоаннина қал’асидан тах.500 метр (1,600 фт) масофада жойлашган. Бу ибтидоий бинонинг қурилиш санаси аниқ эмас: тарихчилар 17-аср бошларини[4] (1617-йилдан бироз кейин[2]) ёки 17-аср охирларини[5] тахмин қиладилар. 1670-йил ҳужжатларига кўра, масжид ўшанда асосчиси Бали Кетҳуда номи билан аталган. Кейинчалик атрофдаги маҳалла номига мослаб, „Циэкоур масжиди“ деб ҳам аталган[1].
19-аср бошларида Эпирус минтақасининг ярим-мустақил ҳукмдори бўлган Иоанниналик Али пошо масжид ҳудудида ўзининг дастлабки икки ўғли – Мухтор ва Вели учун саройлар қурдиртирган. Иккинчи ўғли Вели Румелиянинг бейларбейи[6], ҳамда Морея ҳокими бўлган[7][8]. У 1804-йилга оид вақф орқали бу ерда диний муассаса ташкил этган[9]. Йирик ер эгаси сифатида[10] у янги масжид, мадраса, ошхоналар ва қўшимча бинолар, жумладан кутубхона ҳамда карвонсарой қурдирган[9][11][12].
Биринчи Болқон уруши чоғида Грециянинг Иоаннина ва Эпируснинг катта ҳудудини аннексия қилиши ортидан 1913-йилда усмонийлар ҳокимияти қулагач, масжид казармага айлантирилди ва унинг минораси тахминан 1930-йиллар атрофида бузиб ташланди[5], сўнг бино Греция Маданият ва спорт вазирлиги тасарруфига ўтказилди. Бино Иоаннина муниципалитетига қайтарилди ва 1978–1979 ҳамда 1983-йилларда 8-Византия қадимий ёдгорликлари эфорати томонидан реставрация қилинди[1][13]. Масжид мадрасасида шаҳарнинг Миллий қаршилик музейи жойлашган эди, бироқ у 2021-йилда кўчириб юборилди ва бино Иоаннина муниципалитети ҳомийлигида реставрацияга режалаштирилган пайтда шундай бўлди[13].
Меъморчилик
Масжиднинг намозхонаси 6 бй 6.5 метр (20 бй 21 фт) ўлчамда бўлиб[14], унинг устини тўрт асосга таянган саккиз қиррали барабан устидаги гумбаз ёпиб туради. Шимол томонда дастлаб очиқ бўлган ва учта кичик гумбаз билан тожланган айвон бор. Эҳтимол, бино қурилгандан кейин у девор билан беркитилган бўлиши мумкин. Ҳозир фақат пойдевори сақланиб қолган минора ғарбий фасадда, айвон билан намозхона орасида жойлашган. Кошинлаш (масонлик) кесма тошдан ишланган сохта изодом услубидаги терилиши билан ажралиб туради, асосий гумбаз ва айвон томи эса сланец плиталар билан қопланган[1][15].
Ичкарида бой мармардан ишланган меҳробнинг айрим унсурлари сақланган[1][15]. Ошхона биноси ва мадраса масжиднинг шимол томонида сақланиб қолган. Эски Қур’он мактабида Иоаннинанинг Миллий мудофаа музейи жойлашган[16].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 „эл:Το τζαμί του Βελή πασά“ [Мосқуэ оф Вели Паша] (эл). www.одйссеус.cултуре.гр. Ҳеллениc Министрй оф Cултуре анд Спорц. Қаралди: 2022-йил 14-март.
- ↑ 2,0 2,1 Тасси 2017, с. 97.
- ↑ Деметраcопоулоу 2009, с. 174.
- ↑ Пантазис, Георгиос; Ламброу, Эвангелиа (2009). "Инвестигатинг тҳе ориэнтатион оф элевен мосқуэс ин Греэcе". Жоурнал оф Астрономиcал Ҳисторй анд Ҳеритаге 12 (2): 159–166. ИССН 1440-2807. Арчивед фром тҳе оригинал он 2022-09-26. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20220926085313/ҳттпс://артиcлес.адсабс.ҳарвард.эду//фулл/2009ЖАҲҲ...12..159П/0000159.000.ҳтмл. Қаралди: 2026-03-02.Вели пошо масжиди]]
- ↑ 5,0 5,1 Вракас 2007, с. 66.
- ↑ Мичаэл, Мичаэл Н.; Гавриэл, Эутйчиос; Капплер, Маттҳиас. Оттоман Cйпрус: А Cоллеcтион оф Студиэс он Ҳисторй анд Cултуре. Wиэсбаден: Ҳаррассоwитз Верлаг, 2009 — 175-бет. ИСБН 978-3447058995.
- ↑ Неумеиэр 2017, с. 135.
- ↑ Давенпорт, Ричард Алфред. Тҳе Лифе оф Али Паша, оф Тепелени, визиэр оф Эпирус, сурнамед Аслан, ор тҳе Лион. Лондон: Т. Тегг анд Сон, 1837 — 194-бет. ИСБН 978-5-87444-417-4.
- ↑ 9,0 9,1 Неумеиэр 2017, с. 154.
- ↑ Ҳолланд, Ҳенрй. Травелс ин тҳе Иониан Ислес, Албаниа, Тҳессалй, Маcедониа, этc. Дуринг тҳе Еарс 1812 анд 1913. Лондон: Лонгман, 1815 — 262-бет.
- ↑ Микропоулос 2008, с. 389.
- ↑ Неумеиэр, Марй (2016). Тҳе Арчитеcтурал Трансформатион Оф Тҳе Оттоман Провинcес Ундер Тепеделенли Али Паша, 1788-1822 (Тҳесис). Университй оф Пеннсйлваниа. 160–161-бет.
- ↑ 13,0 13,1 {{Янгиликлар манбаси}} андозасидан фойдаланишда
титле=параметри белгиланиши керак. - ↑ Смйрис 2000, с. 42.
- ↑ 15,0 15,1 Микропоулос 2008, с. 388.
- ↑ Тасси 2017, сс. 75–76.
Адабиётлар
- Деметраcопоулоу, Полйхена „Вели Паша cомплех“, . Оттоман Арчитеcтуре ин Греэcе Броускари, Эрси: . Атҳенс: Ҳеллениc Министрй оф Cултуре анд Спорц, 2009 — 174–175-бет. ИСБН 9789602147931.
- Микропоулос, Тасос. Элеватинг анд сафегуардинг cултуре усинг тоолс оф тҳе информатион соcиэтй: дустй траcес оф тҳе муслим cултуре. Эартҳлаб, 2008. ИСБН 978-960-233-187-3.
- Неумеиэр, Эмилй „Ривалинг Элгин: Оттоман Говернорс анд Арчитеcтурал Агенcй ин тҳе Мореа“, . Антиқуарианисмс: Cонтаcт, Cонфлиcт, Cомпарисон. Охфорд: Охбоw Боокс, 2017 — 134–161-бет. ИСБН 978-1-78570-687-5.
- Плагоу, Ангелики. {{{титле}}}. Лондон: АКАКИА Публиcатионс, 2016. ИСБН 978-1-911352-35-8. Қаралди: 2022-йил 14-март.
- Проунтзос, Атҳанасиос. {{{титле}}}. Атҳенс: Натионал Течниcал Университй оф Атҳенс, 2004.
- Пйрсинеллас, Василеиос (1959). 8. пп. 762–763.
- Смйрис, Георгиос (2000). 34. пп. 9–90. ИССН 1108-4758. ҳттпс://www.аcадемиа.эду/22766858.
- Тасси, Константина. {{{титле}}}. Университй оф Иоаннина, 2017. Қаралди: 2022-йил 18-март.
- Вракас, Фотис. {{{титле}}}, 2007.
Ҳаволалар
Викиомборда „Вели пошо масжиди“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.