Ганада велосипед минадиган болалар.
Европа шаҳар велосипеди .
Тоур де Франcе велопойгачилари.

Велосипед, шунингдек, велосипед ёки велосипед деб аталадиган икки ғилдиракли велосипедда юриш, транспорт, дам олиш, машқ қилиш ёки спорт учун велосипедлардан фойдаланишдир[1]. Велосипед ҳайдаш билан шуғулланадиган одамлар „велосипедчилар“[2] деб номланади[3]. Икки ғилдиракли велосипедлардан ташқари, „велосипед“ бир ғилдиракли велосипед, уч ғилдиракли велосипед, квадрисикл, ётган ва шунга ўхшаш одам бошқарадиган транспорт воситаларини (ҲПВс) ҳайдашни ҳам ўз ичига олади.

Велосипедлар 19-асрда пайдо бўлган ва ҳозирда уларнинг сони бутун дунё бўйлаб бир миллиардга яқин[4]. Улар дунёнинг кўп жойларида, айниқса, аҳоли зич жойлашган Европа шаҳарларида асосий транспорт воситасидир[5].

Велоспорт кенг тарқалган самарали ва самарали транспорт усули[6][7]. қисқа ва ўртача масофалар учун оптимал ҳисобланади.

Велосипедлар автотранспорт воситаларига нисбатан кўплаб мумкин бўлган афзалликларни беради, шу жумладан велосипед ҳайдаш билан боғлиқ доимий жисмоний машқлар, қулайроқ тўхташ, маневр қобилиятини ошириш, йўлларга, велосипед йўлларига ва қишлоқ йўлларига кириш. Велосипед, шунингдек, қазиб олинадиган ёқилг'и сарфини камайтиради, ҳаво ва шовқинни камроқ ифлослантиради, иссиқхона газлари чиқиндиларини камайтиради[8]. ва тирбандликни сезиларли даражада камайтиради[9]. Улар фойдаланувчилар учун ҳам, умуман жамият учун ҳам камроқ молиявий харажатларга эга (йўлларга арзимас зарар, камроқ йўл майдони талаб қилинади). Автобусларнинг олд қисмига велосипед токчаларини ўрнатиш орқали транзит агентликлари хизмат кўрсатиш жойларини сезиларли даражада оширишлари мумкин[10].

Бундан ташқари, велосипедда юриш соғлиқ учун турли хил фойда келтиради[11][12] ва ҳаракациз турмуш тарзида кенг тарқалган саратон, юрак касалликлари ва диабет хавфини камайтиради[13][9]. Стационар велосипедда велосипед ҳайдаш, шунингдек, пастки оёқ-қўлларнинг жароҳатларини реабилитация қилишнинг бир қисми сифатида, айниқса кестириб, жарроҳлик амалиётидан сўнг ишлатилган[14]. Мунтазам равишда велосипедда юрадиган одамлар, шунингдек, руҳий саломатлик яхшилангани, шу жумладан камроқ стресс ва яхши ҳаётийлик ҳақида хабар беришган[15].

Велосипед ҳайдашнинг камчиликлари орасида велосипедда (уч ғилдиракли велосипед ёки квадрисиклдан ташқари) ҳайдовчининг тик туриши учун маълум даражадаги асосий кўникмаларга эга бўлиши, автотранспорт воситаларига нисбатан авариялардан ҳимояланишнинг камайиши[16]. кўпинча узоқроқ саёҳат вақти киради. (аҳоли зич жойлашган ҳудудлар бундан мустасно), об-ҳаво шароитларига заифлик, йўловчиларни ташишда қийинчилик ва ўртача ва узоқ масофаларга велосипед ҳайдаш учун асосий жисмоний тайёргарлик зарурлиги.

Тарих

Велосипед илк бор 1817-йилда Германияда пайдо бо'лган. Ог'ир структуранинг ҳаракати уни оёқни ерга итариш орқали амалга оширилади. Шунинг учун бо'лса керак, машинани велосипед деб аташган, бу "тез оёқ" деган ма'нони англатади.

Уруш

Велосипед разведка усули сифатида, шунингдек, жанговар ҳудудларга аскарлар ва материалларни ташиш учун ишлатилган. Бунда у урушда отларнинг кўп функцияларини ўз зиммасига олди. Иккинчи Боэр урушида иккала томон ҳам скаутлар учун велосипедлардан фойдаланган. Биринчи жаҳон урушида Франсия, Германия, Австралия ва Янги Зеландия қўшинларни ташиш учун велосипеддан фойдаланган. 1937-йилда Хитойга бостириб киришда Япония 50 000 га яқин велосипед аскарини иш билан таъминлади ва шунга ўхшаш кучлар Иккинчи Жаҳон урушида Япониянинг Малая бўйлаб юришида ёки „юришида“ муҳим рол ўйнади. Германия Иккинчи Жаҳон урушида яна велосипедлардан фойдаланган, инглизлар эса катланадиган велосипедли ҳаво десантлари „Cйcле-cоммандос“ дан фойдаланганлар.

Виэтнам урушида коммунистик кучлар велосипедлардан Ҳо Чи Минҳ Траил бўйлаб юк ташувчи сифатида кенг фойдаланишган.

Велосипед қўшинлари полкига эга бўлган охирги мамлакат Швейсария бўлиб, у 2003-йилда охирги бўлинмасини тарқатиб юборган.

Манбалар

  1. ↑ Охфорд Энглиш Диcтионарй, Сеcонд, Охфорд Университй Пресс, 1989. „cйcлинг: Тҳе аcтион ор аcтивитй оф ридинг а биcйcле этc.“ 
  2. ↑ Охфорд Энглиш Диcтионарй, Сеcонд, Охфорд Университй Пресс, 1988. „cйcлист: Оне wҳо ридес а cйcле ор праcтисес cйcлинг.“ 
  3. ↑ „Охфорд Энглиш Диcтионарй“. www.оэд.cом. — „бикер: А cйcлист, а персон wҳо ридес а биcйcле."“. Қаралди: 2013-йил 26-сентябр.
  4. ↑ „Биcйcлес продуcед ин тҳе wорлд“. Wорлдометерс. Қаралди: 2014-йил 25-апрел.
  5. ↑ „Бике Cултуре: Эуропе вс Америcа“ (эн-УС). Релианcе Фоундрй Cо. Лтд (2017-йил 22-июн). Қаралди: 2022-йил 12-январ.
  6. ↑ „ҲоwСтуффWоркс "Ис тҳере а wай то cомпаре а ҳуман беинг то ан энгине ин термс оф эффиcиэнcй?"“. Ауто.ҳоwстуффwоркс.cом (2000-йил 5-декабр). Қаралди: 2009-йил 29-сентябр.
  7. ↑ Команофф, Чарлес „Биcйcлинг“, . Энcйcлопедиа оф Энергй Cлевеланд: . Элсевиэр, 2004 — 141–50-бет. ДОИ:10.1016/Б0-12-176480-Х/00185-6. ИСБН 978-0-12-176480-7. 
  8. ↑ Бранд, Чристиан; Гöцчи, Тҳомас; Донс, Эви; Герике, Регине; Аная-Боиг, Эстҳер; Авила-Паленcиа, Ионе; де Назелле, Аудрей; Гасcон, Миреиа эт ал. (Марч 2021). "Тҳе cлимате чанге митигатион импаcц оф аcтиве травел: Эвиденcе фром а лонгитудинал панел студй ин севен Эуропеан cитиэс" (эн). Глобал Энвиронментал Чанге 67: 102224. дои:10.1016/ж.глоэнвча.2021.102224. ИССН 0959-3780. 
  9. ↑ 9,0 9,1 Сабйрбеков, Раҳат; Оверланд, Индра (21 Септембер 2020). "Wҳй Чоосе то Cйcле ин а Лоw-Инcоме Cоунтрй?" (эн). Сустаинабилитй 12 (18): 7775. дои:10.3390/су12187775. ИССН 2071-1050.  Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме "РеференcеА" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  10. ↑ Фламм, Б.; Ривасплата, C. (2014). "Перcептионс оф Биcйcле-Фриэндлй Полиcй Импаcц он Аccессибилитй то Трансит Сервиcес: Тҳе Фирст анд Ласт Миле Бридге". МТИ Репорт (Минета Транспортатион Институте). Арчивед фром тҳе оригинал он 6 Фебруарй 2014. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20140206213419/ҳттп://трансwеб.сжсу.эду/ПДФс/ресеарч/1104-биcйcле-полиcй-трансит-аccессибилитй-фирст-ласт-миле.пдф. 
  11. ↑ Счантз П, Салиэр Эрикссон, Ж, Росдаҳл, Ҳ. 2020. Перспеcтивес он эхерcисе интенситй, волуме анд энергй эхпендитуре ин ҳабитуал cйcле cоммутинг. Фронт. Спорц Аcт. Ливинг 2:65
  12. ↑ Гöцчи, Тҳомас; Гаррард, Жан; Гилес-Cорти, Биллиэ (2 Жануарй 2016). "Cйcлинг ас а Парт оф Даилй Лифе: А Ревиэw оф Ҳеалтҳ Перспеcтивес". Транспорт Ревиэwс 36 (1): 45–71. дои:10.1080/01441647.2015.1057877. ИССН 0144-1647. ҳттпс://дои.орг/10.1080/01441647.2015.1057877. 
  13. ↑ „А Пҳйсиcаллй Аcтиве Лифе тҳроугҳ Эверйдай Транспорт“. Wорлд ҳеалтҳ Органисатион. 2009-йил 28-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 29-сентябр.
  14. ↑ Сталзер, Стеве; Wаҳофф, Мичаэл; Сcанлан, Моллй; Драовитч, Пете (2005). "Реҳабилитатион Афтер Ҳип Артҳросcопй". Оперативе Течниқуэс ин Ортҳопаэдиcс. Ҳип Артҳросcопй 15 (3): 280–289. дои:10.1053/ж.ото.2005.06.007. ИССН 1048-6666. 
  15. ↑ Авила-Паленcиа, Ионе; Инт Панис, Луc; Донс, Эви; Гаупп-Бергҳаусен, Маилин; Расер, Элисабетҳ; Гöцчи, Тҳомас; Герике, Регине; Бранд, Чристиан эт ал. (1 Новембер 2018). "Тҳе эффеcц оф транспорт моде усе он селф-перcеивед ҳеалтҳ, ментал ҳеалтҳ, анд соcиал cонтаcт меасурес: А cросс-сеcтионал анд лонгитудинал студй". Энвиронмент Интернатионал 120: 199–206. дои:10.1016/ж.энвинт.2018.08.002. ИССН 0160-4120. ПМИД 30098553. 
  16. ↑ Wардлаw МЖ (2000). "Тҳреэ лессонс фор а беттер cйcлинг футуре". БМЖ 321 (7276): 1582–5. дои:10.1136/бмж.321.7276.1582. ПМИД 11124188. ПМC 1119262. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=1119262.