Vena jangi
Вена жанги — Вена яқинидаги Каҳленберг тоғида, 1683-йил 12-сентабрда, империя шаҳри икки ой давомида Усмонли империяси томонидан қамал қилинганидан кейин бўлиб ўтган шиддатли жанг. Жанг Габсбург монархияси ва Полша-Литва ҳамдўстлиги томонидан бошқарилган Муқаддас Рим империяси томонидан, қирол Иоан ИИИ Собиэски бошчилигида Усмонлиларга ва уларнинг вассал ва қабила давлатларига қарши олиб борилди. Жанг биринчи марта Ҳамдўстлик ва Муқаддас Рим империясининг Усмонлиларга қарши ҳарбий ҳамкорлигини кўрсатди ва кўпинча тарихдаги бурилиш нуқтаси сифатида кўрилди, шундан сўнг „Усмонли турклари христиан оламига хавф туғдиришни бас қилди“[16]. 1699-йилгача бўлган жангларнинг деярли барчасини ютқазди[16].
| Вена жанги | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Усмонли-Полша урушлари. | |||||||
Вена жанги 1683-йил 16-сентабр | |||||||
| |||||||
| Рақиблар | |||||||
Вассал давлатлар:
|
| ||||||
| Қўмондонлар | |||||||
|
| ||||||
| Кучлар | |||||||
| Қора Мустафонинг чодиридан топилган жанг тартибига оид ҳужжатларга кўра, 1683-йил 10-сентабрда[4] 150 минг, қамал бошланганда 170 мингдан кам аскар қувватлари бўлган[5]. Тахминан 150 та кема[11] |
Вена горнизони:
Қўшимча кучлар : | ||||||
| Йўқотишлар | |||||||
| жанг давомида 8,000-15,000 ўлган.
5,000-10,000 асирга олинган. |
жанг вақтида 4,500 яраланган, 3,500 ўлган (1,500 поляклар)[15].
Қамал вақтида 12,000 аскар яраланган. | ||||||
Тарихчилар бу жанг Усмонли-Габсбург урушларида, Муқаддас Рим ва Усмонли империялари ўртасидаги 300 йиллик курашда бурилиш нуқтаси бўлганлигини таъкидлашади. Жангдан кейинги 16 йил ичида Австриянинг Габсбурглари аста-секин тикланиб, асосан Усмонли кучларидан тозаланган Венгрия ва Трансилванияда ҳукмронлик қилдилар. Жанг тарихдаги энг катта отлиқ қўшимчаларини ўз ичига олганлиги билан ажралиб туради.
Муқаддима
Вена шаҳрини қўлга олиш узоқ вақт Усмонли империясининг стратегик мақсади бўлган, чунки у Данубиан (Қора денгиздан Ғарбий Европагача) жануби Европа ва қуруқликдаги (Шарқий Ўрта ер денгизи Германия) савдо йўлларини назорат қилган. Ушбу иккинчи қамалдан олдинги йилларда (1529-йилдаги Вена қуршови) нуфузли Кўпрулу оиласининг йирик назоратчилари қўл остида Усмонли империяси муқаддас жойга олиб борадиган йўллар ва кўприкларни таъмирлаш ва ўрнатиш каби кенг қамровли логистик тайёргарликни амалга оширди. Рим империяси ва унинг логистика марказлари, шунингдек, ўқ-дорилар, тўплар ва бошқа манбаларни империянинг барча қисмларидан ушбу марказларга ва Болқонга юборишди. Агар уруш 1566-йилгача Усмонли империясини вақтинча тўхтатиб турадиган Сигет жанги бўлмаганда эди, тезроқ бўлар эди.
1681-йил ва 1682-йилларда Имре Тоқолли ва Муқаддас Рим империяси ўртасида (ўша пайтда чегара Венгрия эди) тўқнашувлар кучайиб, Габсбург кучларининг Венгрия марказига бостирилиши Буюк Вазир Кара Мустафо Пошони Султонни ишонтиришда ҳал қилувчи далил бўлди. Меҳмет ИВ ва унинг девони Усмонли қўшинининг ҳаракатланишига рухсат берди. Меҳмет ИВ Мустафо Пошога Вен (шимолий ғарбий) да жойлашган Гир (кейинчалик Янккале деб номланади ва немис тилида Рааб номи билан) ва Комамром (туркча Комарон, немисча Коморн) қал’аларигача юриш ва уларни қамал қилишга рухсат берди. Усмонли армияси 1682-йил 21-январда сафарбар қилинди ва 1682-йил 6-августда уруш эълон қилинди.
1683-йил 31-мартда яна бир декларация — Катта Вазир Мерзифонлу Қора Мустафо Пошо томонидан Меҳмет ИВ номидан Вена императорлик судига келди. Эртаси куни Усмонли қўшинларининг олдинга юриши Румелиядаги Эдирнадан бошланди. Усмонли қўшинлари Белградга май ойининг бошларигача етиб келди. Уларга шаҳзода Михали Апафи бошчилигидаги Трансвилансия армияси ва Имре Тҳоколлй бошчилигидаги венгрияликлар қўшилди; Гирни қуршаб олишди ва қолган 150,000 қўшин Вена шаҳрига қараб йўл олишди. Тахминан 40,000 Қрим-татар қўшинлари 7-июл куни Вена шарқидан 40 километр (25 миля) шарққа етиб келишди, бу минтақадаги император қўшинларидан икки баравар кўп эди. Император Леополд ўз суди билан Вена шаҳридан Пасауга қочиб кетди. Асосий Усмонли армияси Вена шаҳрига 14-июлда етиб келди; шаҳарнинг ягона мудофаа кучи ҳисобланган Эрнст Рüдигер фон Старҳеэмбергнинг қўшини 15,000 кишидан иборат эди. Габсбург ҳукумати мудофаага шошиб қолди, аммо тезда кўп пул тўплади ва поляклар билан иттифоқ шартномасини имзолади ва мудофаани кучайтирди. Турклар тез орада Вена шаҳри остоналарига етиб келди ва қамални бошлади. Габсбурглар режаси жанг натижаларига кўра ўзини оқлади ва ғалаба келтирди.
Қамал пайтидаги воқеалар
Жангга тайёрланиш
Жанг
Натижа
Таъсири
Маданий мерос
Астрономик мерос
Диний таъсир
Манбалар
- ↑ Финкел, Cаролине. Осман'с Дреам: Тҳе Сторй оф тҳе Оттоман Эмпире, 1300–1923. Басиc Боокс, 13-феврал 2006-йил — 286–87-бет. ИСБН 978-0-465-02396-7.
- ↑ „Саражево / Бистрик – самостан св. Анте“, Саражево / Бистрик – самостан св. Анте (хорват), 2-апрел 2015-йилда асл нусхадан архивланди, қаралди: 1-апрел 2015-йил
{{cитатион}}: Море тҳан оне оф|арчиведате=ва|арчиве-дате=спеcифиэд (ёрдам); Море тҳан оне оф|арчивеурл=ва|арчиве-урл=спеcифиэд (ёрдам)CС1 маинт: дате формат () - ↑ А. Поповиc „Саражево“, . Ҳисториc Cитиэс оф тҳе Исламиc Wорлд C. Эдмунд Босwортҳ: . Леиден: Конинклижке Брилл, 2007 — 164–171-бет. ИСБН 9004153888.
- ↑ Форст де Баттаглиа, Отто (1982), Жан Собиэски, Мит Ҳабсбург геген диэ Тüркен, Стйриа Влг. Граз, 215 оф 1983 Полиш транслатед эдитион-бет
- ↑ Wиммер, Жан (1983), Wиэдеń 1683, МОН, 306-бет
- ↑ Бруcе Алан Мастерс, Гáбор Áгостон: Энcйcлопедиа оф тҳе Оттоман Эмпире, Инфобасе Публишинг, 2009, ИСБН 1438110251, 584.
- ↑ Ҳарботтле, Тҳомас (1905), Диcтионарй оф Баттлес, Э.П. Суттон & Cо, 262-бет
- ↑ Cларе, Исраэл (1876), Тҳе Cентенниал Универсал Ҳисторй: А Cлеар анд Cонcисе Ҳисторй оф Алл Натионс, wитҳ а Фулл Ҳисторй оф тҳе Унитед Статес то тҳе Cлосе оф тҳе Фирст 100 Еарс оф Оур Натионал Индепенденcе., Ж. C. МcCурдй & Cо., 252-бет
- ↑ Дране, Аугуста (1858), Тҳе Книгҳц оф ст. Жоҳн: wитҳ Тҳе баттле оф Лепанто анд Сиэге оф Виэнна., Бурнс анд Ламберт, 136-бет
- ↑ Америcан Арчитеcт анд Буилдинг Неwс. 29.767 (1890): 145. Принт.
- ↑ Тҳе лоwест эстимате ис 90,000,[6] wҳиле аccординг то олдер эстиматес эвен уп то 300,000[7][8][9].[10]
- ↑ 12,0 12,1 12,2 Подҳородеcки, Лесзек (2001), Wиэдеń 1683, Беллона, 83-бет
- ↑ Подҳородеcки, Лесзек (2001), Wиэдеń 1683, Беллона, 106-бет
- ↑ Подҳородеcки, Лесзек (2001), Wиэдеń 1683, Беллона, 105-бет
- ↑ Подҳородеcки, Лесзек (2001), Wиэдеń 1683, Беллона, 140–41-бет
- ↑ 16,0 16,1 Леицч, Wалтер (Жулй 1983). „1683: Тҳе Сиэге оф Виэнна“. Ҳисторй Тодай. 33-жилд, № 7. Қаралди: 19-декабр 2014-йил. „Тҳе дефеат оф тҳе Оттоман Армй оуциде тҳе гатес оф Виэнна 300 еарс аго ис усуаллй регардед ас тҳе бегиннинг оф тҳе деcлине оф тҳе Оттоман Эмпире. Бут Wалтер Леицч аскс wҳетҳер ит wас суч а турнинг поинт ин тҳе ҳисторй оф Эуропе? ... Ҳоwевер, ит маркс а турнинг поинт: нот онлй wас фуртҳер Оттоман адванcе он Чристиан территориэс стоппед, бут ин тҳе фоллоwинг wар тҳат ластед уп то 1698 алмост алл оф Ҳунгарй wас реcонқуэред бй тҳе армй оф Эмперор Леополд И. Фром 1683 тҳе Оттоман Туркс cеасед то бе а менаcе то тҳе Чристиан wорлд. ... Тҳе баттле оф Виэнна wас а турнинг поинт ин оне фуртҳер респеcт: тҳе суccесс wас дуэ то тҳе cо-оператион бетwеэн тҳе троопс оф тҳе Эмперор, соме Империал принcес анд тҳе Полес. ... Ҳоwевер тҳе cо-оператион бетwеэн тҳе тwо нон-маритиме неигҳбоурс оф тҳе Оттоман Эмпире ин Эуропе, тҳе Эмперор анд Поланд, wас сометҳинг неw. ... Wалтер Леицч ис Профессор оф Эаст Эуропеан Ҳисторй анд Диреcтор оф тҳе Институте оф Эаст анд Соутҳеаст Эуропеан Ресеарч ат тҳе Университй оф Виэнна.“
{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()