Vengriyada saylovlar
Венгриядаги сайловлар Венгрия фуқароларининг иродасини тўғридан-тўғри ва билвосита ифода этиш чора-тадбирлари тизими бўлиб, амалдаги қонунчилик билан тартибга солинади, давлат ҳокимиятининг олий органларини (Миллий Ассамблея, Венгрия Президенти) шакллантиришга қаратилган.
Венгрия президентлик сайлови
Венгриянинг асосий қонунига кўра, Президент Миллий Ассамблея томонидан беш йил муддатга сайланади. Венгриянинг ўттиз беш ёшга тўлган ҳар қандай фуқароси давлат раҳбари лавозимига номзодини қўйиши мумкин. Бир киши кетма-кет икки муддатдан ортиқ президентлик лавозимини эгаллаши мумкин эмас. Венгрия Президенти аввалги президентнинг ваколат муддати тугашига олтмиш кундан олдин сайланиши керак. Президентнинг ваколатлари муддатидан олдин тугатилган тақдирда, янги президент муддати тугаган кундан бошлаб ўттиз кун ичида тайинланиши керак. Венгрияда президентлик сайловлари Венгрия Миллий Ассамблеяси раиси томонидан тайинланади. Венгрияда ҳозирги вақтдаги президенти Виктор Орбан ҳисобланади[1].
Венгрия президенти сайлови халқ томонидан билвосита яширин овоз бериш орқали Миллий ассамблея орқали амалга оширилади. Номзод аввал таништирилади. Президентликка номзод мақомининг шахсини тасдиқлаш учун Миллий Ассамблеянинг камида бешдан бир қисми бундай номзодга тавсияномаларни тақдим этиши керак.
Венгрия Президенти сайлови жараёни икки турдан иборат бўлиши мумкин. Агар Миллий Ассамблея конституциявий таркибининг камида учдан икки қисми битта номзод учун овоз берган бўлса, Президент сайлови муваффақиятли ўтган ҳисобланади ва кучга киради. Тегишли миқдордаги овозлар тўпланмаса, кейинги овоз бериш бошқа регламентга мувофиқ ўтказилади. Такрорий овоз беришда депутатлар сонидан қатъи назар, энг кўп овоз тўплаган номзод ғолиб ҳисобланади. Агар иккинчи овоз бериш ҳам муваффақияциз бўлса, сайлов жараёни биринчи босқичдан бошланади. Венгрия президентини сайлаш жараёни икки кундан ортиқ давом этмаслиги керак деб белгилаб қўйилган.
Венгриянинг сайланган Президенти Венгрия Президенти лавозимига киришар экан, Венгрия Миллий Ассамблеяси олдида қасамёд қилади.
Венгрия парламентига сайловлар
Венгрия парламентига сайловларни ўтказишнинг ҳуқуқий асоси 2012-йил 1-январдаги „Миллий ассамблея депутатлари сайлови тўғрисида“ги қонунда келтириб ўтилган.
Парламентга сайлов жараёни 199 нафар депутатни сайлашни назарда тутилган: 106 нафари шахсий сайлов округлари бўйича сайланади (ҳар бир сайлов округидан биттадан номзод сайланади); 93 таси эса ҳудудий округлар томонидан сайланади.
Шахсий сайлов округларида сайловчиларнинг мутлақ кўпчилиги томонидан қўллаб-қувватланган номзод ғолиб деб топилади.
Венгрия фуқаролари парламент сайловларида иккита овозга эга (сайловнинг биринчи босқичида иккита бюллетен чиқарилади). Улар ўз шахсий сайлов округи бўйича номзодлардан бирига, иккинчисида эса ҳудудий рўйхатдаги партиялардан бирига битта овоз беришлари мумкин бўлади.
Венгрия парламенти учун сайлов жараёнида номзодларни „филтрлаш“ нинг махсус тизими қўлланади:
- Шахсий сайлов округлари бўйича партиядан депутатликка номзод кўрсатиш ҳуқуқини қўлга киритиш учун ва мустақил номзод сифатида камида 500 та „тавсия хати“ тўплаш ва тегишли сайлов комиссиясига тақдим этиш зарур.
- Тегишли ҳудудий округнинг умумий сонининг 1/4 қисми ёки камида иккита шахсий округида ўз номзодини овозга қўйиш имкониятига эга бўлган партия ушбу ҳудудий округ бўйича ўз партия рўйхатини кўрсатиш (сайлаш) ҳуқуқини олади.
Венгрия Конституциясига кўра, Миллий Ассамблеяга навбатдаги сайловлар аввалги чақириқ парламентнинг 4-йили апрел ёки май ойларида ўтказилади.
Маҳаллий ҳокимият органларига ва шаҳар ҳокимлигига сайловлар
Маҳаллий давлат ҳокимияти органларига ва шаҳар ҳокими лавозимига депутатлар сайловчилар томонидан умумий ва тенг сайлов ҳуқуқи асосида тўғридан-тўғри ва яширин овоз бериш йўли билан сайланади. Маҳаллий ўзини ўзи бошқариш органи депутатлари ва ҳокимнинг ваколат муддати 5 йил ҳисобланади. Депутатлик корпусининг ваколатлари маҳаллий давлат ҳокимияти органлари депутатлари ва ҳокимларнинг умумий сайлови кунигача давом этади. Депутатликка номзодлар йўқлиги сабабли сайлов ўтказишнинг имкони бўлмаса, депутатлик корпусининг ваколатлари муддатидан олдин сайлов ўтказиладиган кунгача узайтирилади.
Миллий референдум
2012-йил 1-январдан кучга кирган Венгриянинг янги Конституцияси[2] га кўра, миллий референдум камида икки юз минг сайловчининг ташаббуси билан Миллий Ассамблея томонидан мажбурий равишда тайинланади. Референдум Венгрия Президенти, ҳукумати ва камида юз минглаб сайловчиларнинг ташаббуси билан Миллий Ассамблея томонидан ҳам чақирилиши мумкин, аммо бу шартларда у буни амалга ошириш учун бевосита мажбуриятга эга эмас.
Манбалар
- ↑ Андрей Позняков. [эуронеwс.cом „Виктор Орбан победил на выборах в Венгрии с "неожиданным резултатом"“] (2022-йил 4-апрел). 2022-йил 10-сентябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Конституция Венгрии. — 2011.“. 2017-йил 23-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 28-май.