Venoz rapana
Рапана[1], ёки веноз рапана (лотинча: Рапана веноса) - йиртқич ошқозон оёқли моллюскалар тури. Дастлаб, бу тур Буюк Пётр ко'рфазида (Узоқ Шарқ) ва Япония қирг'оқларида яшаган, аммо 20-асрнинг биринчи ярмида рапана Қора денгизга, ба'зи ма'лумотларга ко'ра, денгиз тубидан олиб келинган. Совет торпедо катерлари 1947-йилда Япония денгизидан олиб келган. Денгизда табиий душманлар ё'қлиги сабабли, масалан, денгиз юлдузлари, моллюскалар популяцияси ко'паяди ва Қора денгиз фаунасига катта зарар этказди. Хусусан, рапана савдо моллюскаларни - мидия ва истириделарни ко'п исте'мол қилади. Кейинчалик, интенсив денгиз транспорти туфайли, рапананинг яшаш жойи сезиларли даражада кенгайди ва ҳозир бутун О'рта ер денгизи ва Шимолий денгизни, шунингдек Чесапеаке ко'рфази ва Ла Плата эстуарини о'з ичига олади.
Лавабонинг тавсифи

Рапана веноса қобиг'и шарсимон, қисқа ва катта жингалак. Ранги кулрангдан қизил-жигарранггача, спирал қовург'аларда қуюқ жигарранг чизиқлар билан о'згаради. Ко'пгина намуналарнинг қобиг'ида қора чизиқлар мавжуд. Қобиқнинг ички қисми ёрқин то'қ сариқ рангга эга.
Узоқ Шарқ рапанасининг қобиг'ининг диаметри 180 мм га этиши мумкин. Қора денгиз - 120 мм.
Ҳаёт даври
2 ёшда (Қора денгиз Рапана) 5 ёшгача (Узоқ Шарқий Рапана) етилади.Моллюскаларнинг уруг'ланиши июл ойининг бошидан август ойининг о'рталарига қадар давом этади ва одатда 15-20 кун давом этади. Дебрияжда 100-500 дона пилла мавжуд бо'либ, улар дуккакли шаклга эга, оқ ёки оч кулранг рангга эга, ҳар бир пиллада 200 дан 1000 тагача тухум мавжуд. Битта пилланинг узунлиги 15 дан 42 мм гача.
Пилла ичидаги рапана эмбрионларининг ривожланиши 2 ҳафтадан 3 ҳафтагача давом этади, шундан со'нг личинкага айланади.Личинканинг катталиги 1,7 мм. Эмбрион қобиг'и юмшоқ ва силлиқдир.
Биринчи йил тез о'сади, кейин о'сиш секинлашади. Ёшни оперкулумдаги о'сиш ҳалқаларидан аниқлаш мумкин. Ба'зилари 12 ёшга то'лади.
У кичик икки паллали моллюскалар билан озиқланади, уларнинг қобиг'и радула ёрдамида бург'улайди ёки оёқнинг мушак кучи билан очилади.
Иқтисодий аҳамияти
О'тган йилларда рапананинг асосий қо'лланилиши унинг қобиг'идан сувенирлар тайёрлаш эди. Ҳозирги вақтда моллюска го'шти озиқ-овқат учун ишлатилади, шу сабабли уни саноат ишлаб чиқариш амалга оширилади[2].
Манбалар
- ↑ Властов Б. В., Матёкин П. В. Класс Брюхоногие моллюски (Гастропода) // Жизнь животных. Том 2. Моллюски. Иглокожие. Погонофоры. Щетинкочелюстные. Полухордовые. Хордовые. Членистоногие. Ракообразные / под ред. Р. К. Пастернак, гл. ред. В. Е. Соколов. — 2-е изд. — М.: Просвещение, 1988. — С. 40. — 447 с. — ИСБН 5-09-000445-5
- ↑ Приказ Минсельхоза России от 16.10.2012 № 548 «Об утверждении перечней видов водных биоресурсов, в отношении которых осуществляются промышленное рыболовство и прибрежное рыболовство»
Адабиётлар
- Наталя Московская - Дунёнинг қобиқлари. Тарих, коллекция, сан'ат. - Москва: Аквариум-Принт, 2007—256 п. — ИСБН 978-5-98435-602-2.
- Рудолф Буруковский - Чиг'аноқлар нима ҳақида куйлайди. - Калининград: Калининград китоб нашриёти, 1977 - 112c.