Vera Menchik
Вера Франcевна Менcикова (турмуш ўртоғининг фамилияси Стивенсон, чех тилида Вěра Менčíковá, инглизча Вера Менчик) — 16-феврал 1906-йилда таваллуд топган, 1944-йил 26-июнда немис авиация қўшинлари хужумидан ҳалок бўлган.[1] Шахмат бўйича аёллар ўртасида биринчи Жаҳон чемпиони (1927 — 1944).[2]
| Вера Франcевна Менcикова | |
| Вера Франcевна Менcикова | |
 Вера Франcевна Менcикова, 1933-йил | |
| Туғилган санаси: | 16-феврал 1906-йил |
| Туғилган жойи: | Москва, Россия |
| Унвони: | Гроссмейстер |
Болалиги
Вера Менcикова 1906-йил 16-февралда Москвада ярим инглиз ва чех миллатига мансуб Олга ва Франтишек Менчик оиласида туғилган. Унинг бир ёки икки йилдан кейин туғилган синглиси Олга бор эди. Унинг онаси ва отаси рус зодагонларининг аъзолари бўлган мулк эгалари учун ишлаган. Унинг онаси губернати бўлиб, уй эгаларининг болалари учун шахсий тарбиячи бўлиб ишлаган, отаси эса уларнинг мулкларини бошқарган. Менчик тўққиз ёшида отаси томонидан шахмат ўйнашни ўргатган. У ўн бир ёшга тўлганда, 1917-йилда бошланган рус инқилоби унинг ҳаётини ўзгартира бошлади. Унинг оиласи ўз квартирасидаги қўшимча жойни ўз биносининг пастки қаватидаги камбағал аҳоли билан бўлишишга мажбур бўлди. Менчик ўз таълимини хусусий қизлар мактабидан совет давлат мактабига ўзгартирди ва отасининг тегирмонини тортиб олди. Унинг янги мактабида ўқувчилар ўтган йили Москвада шахмат тўгарагини очишган. Менчик клубга қўшилди ва у ерда 14 ёшида ўзининг биринчи турнирини бошқа талабалар ва ўқитувчилар билан ўтказди, уларнинг ҳеч бири аёл ёки қиз эмас эди. Гарчи турнир якунланмаган бўлса-да, Менчик иккинчи ёки учинчи ўринни эгаллаган бўларди.[3]
Орадан кўп ўтмай, Менчик 1921-йилда ота-онаси ажралиши ва уларнинг оиласи бошқа уйга кўчиб ўтишга мажбур бўлган бир пайтда Россияни тарк этди. У ва синглиси оналари билан қолди ва уруш туфайли Москвадан Хастингсга жўнаб кетган онаси Мари билан яшаш учун Англиянинг жануби-шарқий соҳилидаги Хастингсга кўчиб ўтди. Айни пайтда, унинг отаси Бйстра над Жизероудаги болалик уйида яшаш учун Богемияга қайтиб келди.
Менчик Англияга келганида, у фақат рус тилида гаплаша олди. У қисман шахматга кўпроқ эътибор қарата бошлади, чунки у ўйнаш учун инглиз тилини яхши билиши шарт эмас эди. Менчик 1923-йил март ойида 17 ёшида Ҳастингс шахмат клубига қўшилди.[4]
Шахматдаги фаолияти
Дастлабки йиллар
.jpg)
Менчик 1923-йилда Хастингс шахмат клубида ўзининг биринчи ойларида аёллар жамоаси ва учинчи тоифадаги ўйинчилар жамоаси ўртасидаги клуб ичидаги ўйиндан бошлаб шахмат турнирларида мунтазам қатнаша бошлади. У биринчи марта ўша июн ойида Сехтон Cуп клублараро мусобақасида Ҳастингсни 28 ва якуний тахтада ўйнаган. Сентабр ойида бир неча ой ўтгач, у Шарқий Сассекс учун округ даражасида 60 тадан 39-ўринда ўйнай бошлади. Ўша йили у иштирок этган энг муҳим турнир 1923/24 йилги Ҳастингс Рождество Конгрессининг биринчи тоифали қисми бўлиб, у аввалги ойларда ўйнаган иккинчи синф даражасидан юқори ва таниқли энг юқори халқаро даражадан икки даражадан паст эди. Гарчи у 3½/9 балл билан ўн нафар ўйинчи орасида эттинчи ўринни эгаллаган бўлса-да, аёллар ўртасида икки карра амалдаги Британия чемпиони Эдит Прайс билан дуранг ўйнади.
Дастлабки Жаҳон чемпионати
Менчикнинг 1927-йилдаги энг катта ғалабаси 21 ёшида аёллар ўртасидаги илк жаҳон чемпиони бўлиши эди. Халқаро шахмат федерацияси (ФИДЕ) 1927-йил июл ойида биринчи шахмат олимпиадасини ўтказди ва бу мусобақа билан биргаликда аёллар турнирини ўтказишга қарор қилди. Тадбир ташкилотчилари ФИДЕни аёллар ўртасидаги турнир ғолибини биринчи ФИДЕ аёллар ўртасидаги жаҳон чемпиони деб эълон қилишга ретроактив тарзда ишонтиришга муваффақ бўлишди. Турнир 12 ўйинчидан иборат бўлиб, саккизта Европа давлати вакиллари иштирок этди. Менчик Эдит Мишел билан фақат бир марта дуранг ўйнаб, 10½/11 ҳисобида устунлик қилган турнирда ғолиб чиқди. У иккинчи ўриндаги Катарина Бескоудан 1,5 очко олдинда маррага эришди ва тенг балл билан олтинчи ўринни эгаллаган Приcедан 5 очко олдинда.[5] Менчик 1928-йилда, май ойида Скарбородан бошлаб, иккита таклиф қилинган америкалик ўйинчи мавжуд бўлмаганидан кейин Премер-бўлимга киритилган эди. У Премер даражасида рақобатлаша олишини кўрсатди ва тенг 4½/9 балл тўплади ва ўнтадан эттинчи ўринни эгаллади. Ўша пайтдаги жаҳон чемпиони Александр Алекҳине шундай деган эди:
"У, шубҳасиз, феномен ва унинг биринчи раундда [[[Фред] Ейц]] устидан қозонган г'алабаси тарихий бо'лади".
""15 раунддан со'нг, [Менчик] о'з жинсида мутлақ истисно эканлиги аниқ. У шахматга шу қадар иқтидорлики, кейинги иш ва турнирларда тажрибаси билан у, албатта, о'зининг ҳозирги босқичидан о'ртача о'йинчига айланишга муваффақ бо'лади. Олий тоифали халқаро чемпион.У шубҳасиз кучли усталарга қарши уч очкони қо'лга киритди, лекин у Юве, Трейбал, Колле ва доктор Видмарга қарши ҳам юқори о'ринларни қо'лга киритгани жамоатчиликка кам ма'лум.У доктор Видмар томонидан калтакланган. Фақат то'ққиз соатлик о'йиндан со'нг... Шахмат оламининг бурчи - унга ривожланиш учун барча имкониятларни бериш." ——Александр Алекҳине, амалдаги жаҳон чемпиони, Менчикнинг 1929-йилда Карлсбаддаги о'йинини юқори баҳолади[6]
|
Кейинги йиллар
Менчик биринчи икки марта 1930 ва 1931-йилларда Гамбург ва Прагадаги Олимпиадаларда аёллар ўртасидаги жаҳон чемпиони унвонини ҳимоя қилган. У иккала турнирда ҳам ғолиб бўлди, уларнинг ҳар бири бир хил бешта ўйинчи иштирокида қўш давра сифатида ўйналди. У 1930-йилда 6½/8 ва 1931-йилда мукаммал 8/8 балл тўплади.
1930-йилларнинг бошларида Менчикнинг бошқа энг катта муваффақиятлари Англияда содир бўлди. 1930-йилда жаҳон чемпионлигини сақлаб қолишдан ташқари, Менчик ўша йили биринчи ва ягона марта Ҳастингс клуби чемпиони бўлди ва клублар чемпионатида 13½/14 балл тўплади.[7]
Менчик 1935-йилда тўртинчи марта аёллар ўртасидаги жаҳон чемпионатида чемпионлик унвонини ҳимоя қилганидан кейинВаршавада, Менчик ва Граф 1937-йилда аёллар ўртасидаги навбатдаги жаҳон чемпионати турнирига бир ой қолганда иккинчи ўйинни ўтказишди. Олдинги ўйин каби, бу сафар ҳам ўйинга ҳомийлик қилган эстониялик ҳашаматли меҳмонхона хўжайини Уилям Зимдин кўмагида хусусий тарзда ташкил этилди. Австриянинг Семмеринг шаҳридаги Панҳанс меҳмонхонасида бўлиб ўтади. Олдинги ўйиндан фарқли ўлароқ, ўша пайтда ФИДЕ томонидан аёллар ўртасидаги жаҳон чемпионати кубоги учун бўлмаса-да, жаҳон чемпионлиги унвони сифатида расман тан олинган эди. Учрашувда Менчик 11½-4½ (+9-2=5) ҳисобида ишончли ғалаба қозонди. Граф оқ доналарда тенг 4/8 балл олган бўлса-да, у қора доналарда дастлабки эттита ўйинда мағлуб бўлди.
Англия шарафини ҳимоя қилиш
Менчик 1937-йилда турмушга чиққанидан сўнг, у Британия фуқаролигини олиш ва мусобақаларда Англияни ҳимоя қилиш имкониятига эга бўлди. У 1938-йилда Буюк Британия ва Голландия ўртасидаги ўйинда қатнашиб, Виллем Мюрингга қарши ўнта ўйиндан саккизинчи ўринни эгаллади. Учрашувда Британия бир очко фарқи билан ғалаба қозонди. Ўша йилнинг охирида Менчик Британия чемпионатида иштирок этган биринчи аёл бўлди, бу унинг тадбирдаги ягона иштироки эди. У тенг 5½/11 балл тўплади ва ўн иккита ўриндан эттинчи ўринни эгаллади.
Эътироф
Вера Менчик шахмат бўйича тарихда аёллар ўртасида энг узоқ вақт ҳукмронлик қилган жаҳон чемпиони бўлиб, бу унвонни 17 йил давомида эгаллаб келган. Унинг замондошлари устидан устунлигини Соня Графга қарши ўйинларида айниқса яққол намоён бўлган. Граф ўша пайтда дунёнинг иккинчи энг кучли аёллар шахмаци эди ва унга афсонавий Сиэгберт Тарраш мураббийлик қилган, лекин Менчик ундан устунлигини доимо кўрсатиб қўйган. Тўртинчи жаҳон чемпиони, Алекҳине, 1939-йилда Соня Графга қарши ғалабаларидан биридан сўнг шундай ёзган эди:
"Мисс Менчик каби таниқли о'йинчини жуда паст о'йинчилардан ташкил топган турнирларда йилдан-йилга о'з унвонини ҳимоя қилишга ко'ндириш мутлақо адолацизликдир"
Аёллар шахмат олимпиадасида ғолиб бўлган жамоанинг кубоги Вера Менчик кубоги деб аталади.[8]
У 2011-йилда Бутунжаҳон шахмат шон-шуҳрат залига киритилган.
Шахсий ҳаёти
1937-йилда, 31 ёшида Менчик ўзидан 28 ёш катта, Британия шахмат журналининг обуна бўйича муҳаррири, Ғарбий Лондон шахмат клуби аъзоси ва кейинчалик Фахрий котиби бўлган Руфус Генри Стреатфейлд Стивенсонга (1878—1943) турмушга чиқди. Стивенсон аёллар ўртасида шахмат бўйича тўрт карра Британия чемпиони Агнес Стивенсонга турмушга чиққан ҳолда бева қолган эди. Руфус Стивенсон 1943-йилда вафот этган.
Натижалар
Ҳастингс Рождество Конгресси
Менчик фаолиятининг кўп қисмида турли даражадаги бўлимларга эга бўлган Ҳастингс Рождество Конгрессининг иштирокчиси бўлган. [9]
| Йил | Бўлим | Шахматчи | Ғ | М | Д | Ҳисоб | Ўрин |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1923/24 | Биринчи даража (А бўлим) | 10 | 3 | 5 | 1 | 3½/9 | =7 |
| 1924/25 | Биринчи даража (Б бўлим) | 8 | 4 | 1 | 2 | 5/7 | 2 |
| 1925/26 | Асосий | 10 | 1 | 4 | 4 | 3/9 | =7 |
| 1926/27 | Асосий заҳира | 10 | 5 | 1 | 3 | 6½/9 | =1 |
| 1927/28 | Катта очиқ А | 10 | 3 | 4 | 2 | 4/9 | 7 |
| 1928/29 | Премиэр заҳира | 10 | 3 | 5 | 1 | 3½/9 | 8 |
| 1929/30 | Премиэр | 10 | 2 | 4 | 3 | 3½/9 | 9 |
| 1930/31 | Премиэр | 10 | 2 | 5 | 2 | 3/9 | 8 |
| 1931/32 | Премиэр | 10 | 3 | 4 | 2 | 4/9 | =5 |
| 1932/33 | Премиэр | 10 | 2 | 4 | 3 | 3½/9 | =6 |
| 1933/34 | Премиэр | 10 | 2 | 6 | 1 | 2½/9 | 8 |
| 1934/35 | Премиэр | 10 | 1 | 4 | 4 | 3/9 | 8 |
| 1936/37 | Премиэр | 10 | 0 | 4 | 5 | 2½/9 | =9 |
Аёллар ўртасидаги жаҳон чемпионати турнирлари
Менчик аёллар ўртасидаги жаҳон чемпионатининг эттита турнирида қатнашиб, уларнинг барчасида ғалаба қозонган. [10]
| Йил | Манзил | Шахматчилар сони | Формат | Федерацийя | Ғ | М | Д | Очко | Ўрин |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1927 | Лондон | 12 | Яккалик РР | Россия | 10 | 0 | 1 | 10½/11 | 1 |
| 1930 | Гамбург | 5 | Доубле РР | Чехословакиа | 6 | 1 | 1 | 6½/8 | 1 |
| 1931 | Прага | 5 | Доубле РР | Чехословакиа | 8 | 0 | 0 | 8/8 | 1 |
| 1933 | Фолкестоне | 8 | Доубле РР | Чехословакиа | 14 | 0 | 0 | 14/14 | 1 |
| 1935 | Варшава | 10 | Яккалик РР | Чехословакиа | 9 | 0 | 0 | 9/9 | 1 |
| 1937 | Стокголм | 26 | Швейсария | Чехословакиа | 14 | 0 | 0 | 14/14 | 1 |
| 1939 | Буэнос Айрес | 20 | Яккалик РР | Англия | 17 | 0 | 2 | 18/19 | 1 |
Манбалар
- ↑ „Вера Менчик“. эн.wикипедиа. Қаралди: 2022-йил 10-июл.
- ↑ „Постаге стамп фром Cзеч Републиc - Вера Менcикова (Вера Франcевна Менчик: (1906—1944) Фирст фемале wорлд чесс чампион“. аламй.cом. 2022-йил 10-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 10-июл.
- ↑ „Биограпҳй оф Вера Менчик, Бритиш чесс плаер“. www.салиэнтwомен.cом. 9-август 2020-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 10-июл.
- ↑ „Вера Менчик: Тҳе Реал-лифе Бетҳ Ҳармон“. www.чесс.cом. Қаралди: 2022-йил 10-июл.
- ↑ „Ҳисторй оф тҳе Wомен'с Wорлд Чесс Чампионшип“. wwcм2020.фиде. Қаралди: 2022-йил 10-июл.
- ↑ Таннер 2016, с. 59.
- ↑ „РЕМЕМБЕРИНГ ВЕРА МЕНCҲИК (16-ИИ-1906 27-ВИ-1944)“. бритишчесснеwс.cом. 2022-йил 23-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10.
- ↑ „4тҳ Вера Менчик Мемориал“. фиде.cом. 2021-йил 19-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 10-июл.
- ↑ Таннер 2016, сс. 283–284.
- ↑ Таннер 2016, сс. 222–246.